Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam - Ảnh: Bảo Anh.
Nhiều thắc mắc xung quanh vấn đề nhà ở cho người thu nhập thấp đã được lãnh đạo Bộ Xây dựng trả lời thẳng thắn
Tính đến thời điểm này, cả nước đã có
263 dự án nhà ở cho người thu nhập thấp đăng ký triển khai với tổng mức
đầu tư khoảng 72.710 tỷ đồng. Dự kiến sẽ cung cấp khoảng 205.380 căn
hộ, đáp ứng nhu cầu cho trên 800.000 người.
Trong đó, đã có 31 dự án được khởi công, với tổng vốn đầu tư trên 2.500
tỷ đồng, tổng diện tích sàn xây dựng là 655.000 m2, tương ứng khoảng
7.500 căn hộ.
Tuy nhiên, nhiều người cho rằng mức giá từ 300 - 500 triệu đồng của nhà
ở xã hội vẫn là quá cao so với đối tượng chính của nó là những người
thu nhập thấp. Đồng thời, việc hỗ trợ doanh nghiệp xây nhà ở thu nhập thấp thông qua miễn, giảm thuế cũng gây ra nhiều ý kiến trái chiều.
Xung quanh những vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam vừa có cuộc trao đổi với VnEconomy. Ông nói:
- Thống kê về nhà ở vừa qua cho thấy, cả nước có đến 94% nhà ở là sở
hữu của người đang ở, chỉ có 6% là đi thuê. Trong khi ở Nhật Bản, Mỹ...
có đến 65% là nhà đi thuê.
Chính sách nhà ở xã hội của chúng ta có nhà để cho thuê và giá được
tính trên cơ sở thu hồi vốn ngắn nhất là 20 năm, nên đối với những
người thu nhập quá thấp thì có thể đi thuê, những người không phải quá
thấp thì vẫn có thể mua được.
Chúng tôi tính toán rồi, nếu một gia đình có hai vợ chồng đi làm với
tổng thu nhập khoảng 4 - 5 triệu đồng/tháng, tức là từ 2 triệu
đồng/người, và họ trích lại khoảng 25% thu nhập để chi cho nhà ở thì có
thể giải quyết được vấn đề này.
Hiện chúng ta vẫn là nước nghèo, Nhà nước không có điều kiện giúp đỡ
nhiều hơn, nếu có thu nhập thấp mà cứ yêu cầu nhất thiết giá phải thấp
để ai cũng có thể mua được thì chúng tôi cũng xin... đầu hàng.
Nhưng kể cả khi có đủ tiền để mua thì
người dân cũng tỏ ra lo ngại về thời gian khi được biết khâu xét duyệt
thủ tục mua nhà phải qua rất nhiều bước, nhiều cơ quan nhà nước thẩm
định hồ sơ, thưa ông?
Tôi xin khẳng định, Chính phủ đã có hướng dẫn, cơ quan quản lý nhà nước
không đứng ra bán nhà thu nhập thấp, mà việc bán nhà là do doanh nghiệp
tự đứng ra bán.
Tuy nhiên, trong Bộ chúng tôi đã có hướng dẫn là bán nhưng phải căn cứ
vào thang điểm xét duyệt. Trong thang điểm 100, chúng tôi sẽ quyết định
90 điểm, 10 điểm còn lại giao cho chính quyền, địa phương xét duyệt,
chọn lựa.
Phải hỗ trợ doanh nghiệp
Thưa ông, hiện có nhiều ý kiến không
đồng tình với việc Nhà nước hỗ trợ cho doanh nghiệp xây nhà ở thu nhập
thấp thông qua miễn, giảm thuế, mà lại không hỗ trợ trực tiếp người dân?
Thực ra, ý tưởng đề xuất miễn thuế thu nhập, áp thuế giá trị gia tăng
50% cho doanh nghiệp xây nhà ở thu nhập thấp ban đầu nghĩ là giải pháp
tốt, nhưng trình Quốc hội hai lần đều không được thông qua. Đa số đại
biểu cho rằng, lẽ ra phải hỗ trợ trực tiếp cho người dân vì họ thiếu
tin tưởng vào doanh nghiệp, thường nghĩ doanh nghiệp hay lợi dụng chính
sách.
Nhưng tôi có thể khẳng định hỗ trợ doanh nghiệp là đúng đắn và hiệu quả
nhất, bởi lẽ: nếu ở nông thôn thì có thể hỗ trợ trực tiếp cho người dân
tổng số tiền khoảng 10 - 20 triệu đồng là có thể làm một căn nhà, vì
hầu hết họ đã có sẵn đất. Nhưng nếu ở thành thị mà thực hiện như vậy là điều không thể, vì phần
lớn là chưa có đất, trong khi giá đất lại quá cao. Nếu hỗ trợ tiền phải
mất hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng mới mua được một căn
nhà.
Vậy, không lẽ hộ gia đình ở nông thôn chỉ được hỗ trợ mấy triệu đồng, còn ở thành thị lại được tiền tỷ.
Bên cạnh đó, nếu chúng ta đưa một lượng tiền khổng lồ cho người dân, trong
khi nguồn cung vẫn khó khăn thì lại làm cho giá nhà tăng lên, càng khó
mua hơn. Chính vì vậy, chỉ có cách là hỗ trợ cho doanh nghiệp để giúp
họ cải thiện nguồn cung.
Sẽ tính điều chỉnh lợi nhuận
Có nhiều ý kiến cho rằng, việc quy
định lợi nhuận 10% cho doanh nghiệp xây nhà thu nhập thấp đã vô tình
không khuyến khích được được hạ giá nhà và gây bất lợi cho người dân?
Chúng ta quy định lợi nhuận nhà ở cho người thu nhập thấp tối đa chỉ
10% là nhằm đảm bảo giá bán ở mức vừa phải, vừa hàm ý động viên doanh
nghiệp vì tôn chỉ của doanh nghiệp vẫn là lợi nhuận, đó là chưa kể đến
nhiều dự án bất động sản lãi tới 100%.
Nhưng đúng là việc quy định lợi nhuận cố định như vậy cũng nảy sinh
nhiều vấn đề bất cập, đặc biệt là không khuyến khích được doanh nghiệp
giảm giá bán. Bởi vì, nếu doanh nghiệp áp dụng công nghệ hiện đại, tiết
kiệm chi phí thì giá bán sản phẩm có thể chỉ 6 triệu đồng/m2 và lợi
nhuận của họ chỉ có 600.000 đồng/m2 (10%).
Song, giả sử một doanh nghiệp khác không cần phải áp dụng công nghệ
mới, tiết kiệm gì cả, nên giá thành có thể lên tới 9 triệu đồng/m2,
nhưng họ lại được lợi nhuận là 900.000 đồng/m2.
Và trong điều kiện nguồn cung đang thiếu hụt như hiện nay thì nhà giá 9
triệu/m2 vẫn có nhiều người muốn mua. Như vậy, rõ ràng sẽ khó mà có
doanh nghiệp nào chọn phương án thứ nhất bởi những doanh nghiệp nào làm
tốt để hạ giá thì lợi nhuận lại ít.
Do đó, tôi cho rằng, có khi phải tính đến việc phải điều chỉnh quy định
lợi nhuận cố định sang lợi nhuận linh hoạt. Chẳng hạn, doanh nghiệp
càng bán giá thấp thì lợi nhuận cho phép cao hơn doanh nghiệp bán giá
cao, có như vậy mới công bằng cho cả doanh nghiệp lẫn người dân.
Bán "chui" sẽ bị thu hồi
Vì điều kiện khách quan như chuyển
công tác, cải thiện nhà ở... sẽ có một số người cần phải bán nhà. Trong
khi đó, Nhà nước lại quy định nhà ở thu nhập thấp không được bán ra thị
trường trong thời hạn 10 liệu có gây thiệt thòi cho người dân, bởi chắc
chắn sẽ có sự chênh lệch về giá khi bán cho chủ đầu tư hay Nhà nước?
Nhà thu nhập thấp khi mua là đã có ưu đãi, chứ không phải là sở hữu 100% của người dân.
Có người 10 năm sau vẫn nghèo, nhưng có người 5 năm sau đã thoát nghèo
thì nếu có nhu cầu, có thể bán lại
cho Nhà nước hoặc chủ đầu tư. Sau 10 năm thì được bán ra thị trường.
Nhưng nếu họ vẫn bán "chui" không cần sang tên đổi chủ thì sao, thưa ông?
Chúng tôi đã tính đến những tình huống này và thấy rằng, điều đó là khó
xảy ra vì: nhà, đất bây giờ là một tài sản có giá trị rất lớn. Nếu khi
mua mà không được sở hữu giấy tờ đầy đủ thì rất ít ai dám mạo hiểm để
mua vì khả năng xảy ra tranh chấp là rất lớn.
Hơn nữa, nhà ở hiện nay là tài sản đôi khi người dân dùng để kinh
doanh, cầm cố, thế chấp, thừa kế nhưng nếu không có giấy tờ thì không
thể thực hiện được những việc kia.
Còn trong trường hợp người mua chấp nhận rủi ro, nghĩa là không cần
sang tên, đổi chủ thì chúng tôi cũng đã có quy định: nếu bị cơ quan
quản lý phát hiện ra sẽ bị thu hồi lại.
Tất nhiên, vấn đề là chúng ta có thực hiện được những quy định đó hay
không lại là câu chuyện khác, nó phụ thuộc vào năng lực điều hành của
chính quyền địa phương, trách nhiệm của công chức...