Đường sắt cao tốc: Quốc hội quyết trước, hiệu quả tính sau

Khôi Vỹ

21:42 (GMT+7) - Thứ Ba, 18/5/2010

Theo tôi hiểu thì vấn đề này chưa được báo cáo đầy đủ với Quốc Hội, dẫn đến việc làm cho QH bối rối, không biết nên quyết thế nào.

Theo tôi biết thì 1 dự án sẽ phải trải qua 3 bước nghiên cứu: (1) Nghiên cứu tiền khả thi (báo cáo đầu tư); (2) nghiên cứu khả thi, (3) thiết kế kĩ thuật (chi tiết). Ở 1 số dự án nhỏ, có thể gộp bước 1 và 2; dự án lớn, đặc biệt các dự án chưa có tiền lệ thì phải làm đủ 3 bước. Gần đây có 1 số quy định gộp bước 1 và 2 thành báo cáo đầu tư. Tuy nhiên, với các dự án lớn, phức tạp, dự án có tính chất và qui mô đặc biệt thì phải làm đầy đủ 3 bước mới phù hợp. Mục tiêu chính của việc chia ra các bước là nhằm giảm tối đa rủi ro đầu tư, đảm bảo dự án phát huy tối đa hiệu quả mà nguồn lực bỏ ra là ít nhất-có lợi nhất.

Tôi cho rằng, báo cáo đầu tư (B1) tuy không đi sâu vào chi tiết vụn vặt, nhưng phải nêu được các nét lớn, cơ bản của 1 đồ án, 1 dự án lớn, ví dụ phải trả lời được 1 số câu hỏi cơ bản sau:

1. Có thực sự cần thiết phải đầu tư hay chưa? (giống như việc ông Đức lấy ví dụ là đã đến lúc cho con trai lấy vợ hay chưa)

2. Về quy mô (hay tính chất cơ bản, đặc điểm cơ bản cần đạt. (Hay tương tự đặt 1 số vấn đề khi con trai đòi lấy vợ như: cuộc sống ổn định gia đình sau khi cưới, ở đâu, cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ sẽ ra sao, theo chiều hướng nào: tốt hay xấu, vv)

3. Thời điểm đầu tư: cần thì lúc nào cũng cần, nhưng đầu tư ở thời điểm nào thì có lợi. (giống như con trai đủ 18 tuổi là có thể lấy vợ, nhưng lấy ở thời điểm nào thì cuộc sống gia đình ổn định, hạnh phúc là chuyện cần bàn). Dẫn tới việc phải dự kiến thời điểm đầu tư. Do vậy, không thể nói là "bố mẹ" phải đồng ý cho con lấy vợ thì con mới giới thiệu bạn gái và cho xem mặt.

4. Dự kiến các phương án và dự kiến các nguồn lực cần huy động để xây dựng. Dự kiến các khả năng Lợi-Hại, Lãi-Lỗ, hình thức đầu tư, huy động các nguồn lực và khả năng thu hồi vỗn. (Tương tự như việc dự kiến các khả năng bố trí nơi ăn ở, hình thức tổ chức sinh hoạt gia đình cho con sau khi lấy vợ. Lợi-hại ra sao. Có cần phải mua, xây thêm nhà mới hay sửa sang lại nhà hiện tại, vv). Có như vậy, mới biết được là có thể thu xếp các nguồn lực để thực hiện hay không (tương tự như việc có thể tổ chức cuới cho con trai vào cuối năm nay hay không. Vay tiền của ai, ở đâu)

5. Kết luận: lợi hay hại, nên hay không nên, đầu tư vào lúc nào, hình thức đầu tư, khả năng Lãi-Lỗ, Lợi-Hại, khả năng vay mượn, vv.

Đây là những đều cần làm rõ ở bước 1-báo cáo đầu tư. Những nội dung này tuy không đi vào chi tiết tính toán cụ thể, nhưng là những nét lớn, quan trọng làm cơ sở để quyết định. Giai đoạn này có thể chỉ cần áp các định mức, hoặc lấy căn cứ từ số liệu của các dự án tương tự, kinh nghiệm các nước để ước tính ở mức độ đường bao.

Trong dự án đường bộ, thì B1 là bước xác định phạm vi hành lang phương án tuyến có thể đi qua (là 1 dải đất khá rộng mà các PA tuyến sẽ được vạch ở B2. trong đó phải đưa ra được qui mô sơ bộ MCN tuyến, cấp đường, các điểm khống chế tuyến bắt buộc phải đi qua, các điểm khống chế bắt buộc phải tránh, dự kiến số lượng cầu, cống, kè, vv; dự kiến qui mô đầu tư, vv).

Không có các thông tin này, mà cứ đòi “bố mẹ” phải quyết định cho con cưới vợ thì chẳng khác nào ông con trai đã làm con gái người ta có bầu rồi nên mới ép bố mẹ phải đồng ý cho cưới.

Bước 2: cần tiến hành điều tra so sánh các phương án, khả năng lựa chọn 1 số phuơng án có thể xảy ra. Chọn lấy 1 phương án tốt nhất dựa trên 1 số tiêu chí và phương pháp đánh giá để nghiên cứu sâu hơn ở bước sau. (giống như việc chọn 1 trong 3 phương án: ở chung với bố mẹ chồng, chỉ cần thêm ít tiền để sửa sang lại nhà hay mua cho đôi bạn trẻ căn nhà mới hay thuê nhà cho ở riêng). Ở dự án xây dựng đường bộ là nghiên cứu vạch 1 số PA tuyến có thể có trong dải đất đã xác định ở bước 1, và lựa chọn PA tuyến tốt nhất trong số đó.

Bước 3: thiết kế kĩ thuật chi tiết. Ở bước này, sẽ đi sâu khảo sát, nghiên cứu chi tiết phương án tốt nhất đã được chọn ở bước 2. (tương tự việc sau khi đã quyết định 1 phương án trong 3 PA trên thì sẽ định ngày giờ sang dạm ngõ, định ngày cưới, tiến hành thuê KTS về thiết kế sửa sang nhà hay đi vay mượn tiền để xây nhà, vv). Nói chung là các việc chi tiết, cụ thể.

Tôi không hiểu Bộ GTVT mà đề xuất như thế thì Quốc Hội lấy căn cứ, cơ sở gì để quyết định là có nên đầu tư hay không?