Theo thống kê, mỗi năm ở Việt Nam thải ra môi trường hàng trăm nghìn tấn rác thải điện tử các loại. Tuy nhiên, việc xử lý rác thải điện tử vẫn đang là vấn đề đau đầu.

Theo thống kê, mỗi năm ở Việt Nam thải ra môi trường hàng trăm nghìn tấn rác thải điện tử các loại. Tuy nhiên, việc xử lý rác thải điện tử vẫn đang là vấn đề đau đầu.

Rác thải điện tử là một nhóm chất thải đặc thù phát sinh chủ yếu từ hộ gia đình và các văn phòng, công sở… Đó là các thiết bị điện tử gia dụng bị hỏng không còn khả năng phục hồi hoặc không còn được sử dụng bởi lỗi mốt. Trong các dòng rác thải hiện nay, rác thải điện tử được quan tâm chú ý đến nhiều nhất vì đây là dòng rác thải có tốc độ phát sinh được coi là lớn nhất, trong các loại rác thải sinh hoạt nói chung, có nhiều chất và hợp chất được coi là độc hại khi thải bỏ, có nhiều loại kim loại quý hiếm.

Với sự phát triển của ngành công nghệ chóng mặt như hiện nay thì rác điện tử đang có tốc độ tăng nhanh gấp 3 lần so với các loại rác thải khác. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người như các bệnh ung thư, đường hô hấp, tim mạch và thần kinh. Ở Việt Nam, rác thải điện tử còn được quan tâm bởi cơ sở hạ tầng hạn chế đối với việc tái chế và xử lý loại chất thải này, cũng như sự phân biệt còn mơ hồ giữa một dạng chất thải nguy hại và một dạng tài nguyên đô thị điển hình.

Rác thải điện tử và những nguy hại cho môi trường - Ảnh 1.
Các sản phẩm điện tử thường được chế tạo từ kim loại nặng, bán kim loại và nhiều hợp chất hoá học khác nhau có thể xâm nhập vào đất và trở nên có hại. Những thứ như chì, thuỷ ngân, đồng, niken, bari, thậm chí là arsen hiện diện ở trong vô số sản phẩm điện tử. Khi các sản phẩm này hết date và bị ném ra ngoài bãi rác, chúng thường vỡ nát và phơi ra ngoài "nội thất" bên trong với các thành phần kim loại và hoá chất độc hại, nguy hiểm.

Các kim loại và hoá chất này có thể chưa gây ra mối nguy hại với liều lượng rất nhỏ, bởi khi đi vào cơ thể, chúng sẽ bị cơ thể đào thải. Tuy nhiên, nếu chúng đi vào cơ thể nhanh hơn là việc cơ thể có thể đào thải chúng ra ngoài, chúng sẽ là mối nguy lớn. Nhiều hoá chất và kim loại trong số này được biết đến như là nguyên nhân của những căn bệnh nghiêm trọng như ung thư, suy giảm nhận thức, hay các cơ quan nội tạng bị huỷ hoại …vv và vv…

Rác thải điện tử ảnh hưởng đến sức khoẻ con người qua các con đường ô nhiễm đất, nước, không khí, lao động có tiếp xúc trực tiếp với rác thải và bên cạnh đó còn tiềm tàng nguy cơ rò rỉ thông tin từ các chất thải.

Ngoài ra, nhiều nhà máy xử lý rác thải điện tử thô sơ không được vận hành một cách an toàn. Ví dụ, một số nhà buôn bán rác thải điện tử đốt cháy các dây cáp máy tính hở để thu về kim loại đồng ở bên trong – một loại hàng hoá có giá trị. Việc đốt cháy ngoài trời sẽ giải phóng hydrocarbon vào không khí, trong khi quy trình hoá học để bóc tách lấy vàng từ con chip máy tính bọc vàng sẽ dẫn đến việc tạo ra các chất thải dioxin và kim loại nặng.

Rác thải điện tử và những nguy hại cho môi trường - Ảnh 2.
Đó là chưa kể, các ống tia âm cực, thường được tìm thấy trong các TV, camera video và màn hình máy tính cũ trong tình trạng gãy vỡ, và vỏ bọc đã bị phá huỷ. "Nội thất" bên trong lớp vỏ bọc, như chì và baric có thể rò rỉ vào đất và nước ngầm mà người dân đang sinh sống và sử dụng. Điều này không chỉ nguy hiểm cho người uống và tắm bằng nguồn nước này mà còn cho cả nhiều loại động thực vật sinh sống dựa vào nguồn nước đó.

Ngoài các nguy cơ đối với môi trường, rác thải điện tử cũng tạo ra mối đe doạ về an ninh thông tin đối với cá nhân và tổ chức. Nếu một ổ cứng không được xoá đi đúng cách trước khi bị bỏ đi, nó có thể bị xâm nhập và lấy đi các thông tin nhạy cảm. Số thẻ tín dụng, dữ liệu tài chính và thông tin tài khoản có thể bị lấy đi theo cách này. Có hàng loạt tội phạm có tổ chức ở Ghana chuyên khai thác thông tin mật từ các ổ đĩa máy tính bị vứt bỏ.

Trên thế giới, mỗi quốc gia đều có chính sách riêng cho việc xử lý loại rác thải nguy hại này. Tại Mỹ, một số thành phố như New York hay Washington, các bộ luật yêu cầu chính nhà sản xuất phải thu hồi sản phẩm do mình làm ra thông qua các điểm thu gom tái chế tập trung, hoặc thuê các công ty bên thứ ba phụ trách. Người dân chỉ việc vận chuyển thiết bị tới các địa điểm tập trung này, các đơn vị nói trên sẽ tập kết chúng về kho và tiến hành phân loại.

Còn tại Nhật Bản, luật về tái chế đồ gia có hiệu lực với các sản phẩm bao gồm TV, tủ lạnh, máy giặt máy sấy và điều hòa không khí… yêu cầu chính nhà sản xuất thiết bị phải chịu trách nhiệm về việc tái chế các thiết bị cũ hỏng. Điều này có nghĩa là các công ty phải thành lập hoặc thuê các nhà máy tái chế xử lý. Trong khi đó, việc thu gom vận chuyển các thiết bị này tới nhà máy tái chế thuộc về trách nhiệm của các nhà phân phối sản phẩm. Tuy nhiên, người tiêu dùng phải chịu trách nhiệm chi trả chi phí cho hai công việc kể trên.

Chưa hết, trong quy trình sản xuất thiết bị gia dụng ở Nhật Bản, có một yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt đối với tỷ lệ tài nguyên có thể tái chế. Ví dụ, một chiếc TV phải được thiết kế để đảm bảo rằng hơn 50% vật liệu trong tổng trọng lượng của nó có thể tái chế trong tương lai. Tỷ lệ này ở tủ lạnh, máy giặt và điều hòa không khí thậm chí còn cao hơn, có thể đạt 60% đến 70%.

Rác thải điện tử và những nguy hại cho môi trường - Ảnh 3.
Việt Nam hiện nay, rác thải điện tử hầu hết đều qua các nguồn thu gom không chính thức, là những người thu mua đồng nát, cơ sở thu gom tự phát và được tập kết về các làng nghề để tái chế. Các cơ sở tái chế này đều nhỏ lẻ theo mô hình hộ gia đình, hầu hết đều ô nhiễm, không bảo đảm vệ sinh, không có các thiết bị hiện đại, ảnh hưởng sức khỏe công nhân và môi trường. Do đó, cần có chính sách đầu tư, khuyến khích, ưu đãi về vay vốn, công nghệ cho các cơ sở tháo dỡ và tái chế chính thức, đủ năng lực thu hồi, tái chế.

Phương Thảo

Đôi khi những thói quen mà bạn tưởng là vô hại đã khiến cho các thiết bị điện tử không có được tuổi thọ và công năng tốt như mong muốn.

Đôi khi những thói quen mà bạn tưởng là vô hại đã khiến cho các thiết bị điện tử không có được tuổi thọ và công năng tốt như mong muốn.

Thông thường, các thiết bị điện tử của chúng ta bắt đầu xuất hiện "vấn đề" chỉ sau nửa năm sử dụng. Trong hầu hết các trường hợp, người dùng thường đổ lỗi cho nhà sản xuất mà họ không hề biết rằng, chính bản thân người sử dụng mới là nguyên nhân làm các thiết bị điện tử nhanh xuống cấp.

Sử dụng laptop trên đệm

Nếu laptop của bạn không được làm mát hoặc các khe tản nhiệt bị bít kín khi hoạt động trong thời gian dài nó sẽ bị nóng. Do vậy, bạn không nên trùm chăn và xem phim trên laptop cả ngày. Laptop bị quá nóng sẽ bị giảm tuổi thọ pin, hỏng hóc nghiêm trọng, hoặc thậm chí phát nổ gây nguy hiểm tới tính mạng và tài sản của bạn. 

Không bao giờ tắt máy

Nhiều người trong số chúng ta có thói quen để laptop hoạt động liên tục hoặc thường không tắt máy hoàn toàn mà chỉ chuyển nó sang chế độ ngủ. Để cải thiện tuổi thọ pin trên laptop của bạn, bạn nên tuân thủ theo chế độ năng lượng định kỳ của nó. Bạn nên xả sạch pin laptop bằng mọi cách và sau đó sạc đầy pin trong khi tắt máy mỗi tháng vài lần.

Thiết bị điện tử nhanh hỏng do các thói quen này - Ảnh 1.
Dùng bữa bên cạnh máy tính

Các mẩu vụn bánh mì sẽ rơi vào bàn phím máy tính xách tay và mắc kẹt trong khoảng trống giữa các phím. Dần dần, thói quen mỗi sáng này sẽ khiến bàn phím ngừng hoạt động. Bên cạnh đó, khi uống cà phê, chỉ sơ ý một chút thôi là bạn cũng sẽ khiến bàn phím đi tong ngay lập tức.

Sạc điện thoại qua đêm

Thói quen này sẽ không thành vấn đề nếu bạn thay đổi điện thoại thường xuyên, còn nếu bạn muốn thiết bị gắn bó lâu bền hơn, hạn chế tối đa việc sạc qua đêm. Nếu chúng ta giữ nguyên mức sạc 100% trong suốt đêm, pin bắt đầu xả pin và giảm dung lượng theo thời gian. Hơn nữa, pin lithium-ion không yêu cầu sạc đầy vì điện áp cao sẽ làm chai pin.

Sử dụng nhiều loại sạc

Đã bao nhiêu lần bạn sạc pin thiết bị bằng bộ sạc của bạn bè để nhanh chóng làm đầy pin? Bạn có phải là người tiện đâu sạc đó, miễn là kiếm được bộ sạc phù hợp? Bộ sạc phù hợp, không có nghĩa là nó tương thích với điện thoại của bạn. Chip đặc biệt bên trong thiết bị chịu trách nhiệm nhiều chức năng có thể bị hư hại do sai cáp sạc. Điều này khiến điện thoại nhanh bị đơ và hỏng.

Làm sạch không đúng cách

Nhiều người có thói quen chăm chút lau chùi điện thoại smart phone. Đây là một việc làm rất tốt bởi điện thoại là đồ vật ở cạnh bạn hầu hết thời gian trong ngày. Nhưng, nếu bạn dùng thêm những hóa chất tẩy rửa để lau chùi màn hình thì cần lưu ý kĩ về công dụng của chúng, nhiều dung dịch tẩy chứa đựng các chất ăn mòn mạnh có thể sẽ làm hỏng lớp phủ màn hình. Nên sử dụng vải sạch, mềm và tránh dùng các loại giấy ăn, khăn ăn vì chúng sẽ khiến màn hình máy bị trầy xước.

Thiết bị điện tử nhanh hỏng do các thói quen này - Ảnh 2.
Dùng ổ cắm "rởm"

Một ổ cắm điện tốt phải là một ổ có thể cắm thật chặt, thật chắc và thật ngọt phích cắm điện để dòng điện phải được cấp ngay vào máy (khi cắm) và phải được ngắt ngay tức khắc (khi ngắt). Ổ cắm lỏng lẻo  sẽ gây nên những hư hỏng khó hiểu trên đồ điện, nhất là điện tử như máy đang chạy tốt rút điện ra tắt nghỉ, khi cắm điện lại thì máy không còn hoạt động được nữa; đụng nhẹ vào dây điện bỗng nhiên máy ngưng hoạt động, tê liệt hẳn v.v... Lời khuyên cho những thiết bị điện tử đắt tiền là bạn nên tắt máy trước rồi mới rút điện sau.

Không bao giờ rút nguồn điện TV

Vào ngày mưa có sấm chớp, việc rút nguồn điện, dây cáp tín hiệu ra khỏi tivi là hết sức cần thiết để tránh bị sét đánh gây hỏng. Khi không sử dụng, bạn nên rút nguồn điện cấp cho tivi thay vỉ chỉ tắt bằng điều khiển từ xa, vì nếu chỉ tắt bằng điều khiển tivi vẫn hoạt động ở chế độ stand by, việc này sẽ làm giảm tuổi sử dụng của sản phẩm.

Dùng pin cạn kiệt

Các thiết bị điện tử ngày nay đều sử dụng pin Lithium-Ion và Lithium-Polymer, chúng đều không có "bộ nhớ" bên trong nên chúng ta không cần phải chờ đến khi pin cạn kiệt 0% rồi mới sạc. Những loại pin này có vòng đời từ 400 - 600 lần sạc (được tính theo những lần pin bị cạn 0% rồi sạc lại), nên việc càng để cạn pin rồi mới bắt đầu sạc sẽ càng giảm tuổi thọ chúng hơn. Vì vậy, để tăng tuổi thọ pin của thiết bị, bạn cần sạc pin thường xuyên hơn. Cách tốt nhất là hãy sạc khi pin thiết bị còn 10 - 20%, điều này giúp làm tăng vòng đời của pin lên 1.000 – 1.100 lần sạc.

Thiết bị điện tử nhanh hỏng do các thói quen này - Ảnh 3.
Để nắng chiếu vào màn hình

Đừng để màn hình laptop hay màn hình máy tính của bạn bị ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp. Tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng sẽ làm màu sắc hiển thị trên màn hình bị bạc màu theo thời gian. Hãy cẩn thận khi lau chùi màn hình, bởi đây là một trong những bộ phận dễ bị tổn thương nhất của máy tính. Đừng dùng tay hay bất cứ vật gì ấn vào màn hình nếu bạn không muốn để lại trên màn hình thiết bị của mình những vệt đen xấu xí. Trước khi gập laptop lại, hãy kiểm tra cẩn thận xem bạn có để quên vật gì trên bàn phím hay không. Bởi thậm chí một vật nhỏ như mẩu bánh mì cũng có thể làm hỏng mặt kính của thiết bị.

Lưu Hà

Gõ từ khóa và nhấn Enter