Gỏi lá được ví như tinh hoa của Tây Nguyên với hương vị hoang dã và cuồng nhiệt của các loại lá mọc trên vùng đất đỏ bazan.

Gỏi lá được ví như tinh hoa của Tây Nguyên với hương vị hoang dã và cuồng nhiệt của các loại lá mọc trên vùng đất đỏ bazan.

Người Gia Lai, người Kon Tum ăn gỏi lá quanh năm, nhưng có sự khác biệt nhất định giữa mùa khô và mùa mưa. Vào mùa khô, món gỏi lá chỉ có khoảng 30 - 40 loại lá rừng. Tuy nhiên, khi những cơn mưa đổ xuống (từ tháng 5 đến tháng 11 hẳn năm), khi nước con sông Đak Bla cuồn cuộn đỏ ngầu thì món gỏi lá sẽ có ít nhất 70 loại, thậm chí người ta còn thống kê rằng, đầy đủ phải không dưới 100 thứ lá.

Gỏi lá đúng kiểu ít nhất là phải có lá mơ, đinh lăng, sung, cải, tía tô, bứa, hồng ngọc, ổi, chùm ruột, xoài, lộc vừng…, kèm một số rau gia vị như hành, húng, é, chuối chát, khế chua... Nước sốt của món gỏi lá được làm bằng cách nấu cơm nếp cho lên men, giống kiểu nấu rượu nếp ăn Tết Đoan Ngọ, rồi đem ủ với hỗn hợp ba chỉ heo, tôm khô đã được được xay nhuyễn. Bắc chảo lên bếp, phi thơm hành tỏi rồi cho hỗn hợp này vào, cho thêm sa tế, gia vị vào đảo cùng, hạ lửa để chảo sốt sôi liu riu đến khi sền sệt là được.

Độc đáo gỏi lá Tây Nguyên - Ảnh 1.

Ảnh: sưu tầm

Gọi là ăn gỏi đương nhiên phải có gỏi. Thịt heo ba chỉ luộc chín, thái mỏng chừng một ly. Tôm nước ngọt để vỏ, bỏ đầu rang chín vàng. Bì heo luộc sắt sợi dài mảnh như làm nem trạo bóp thính và giềng. Muối hạt sạch, tiêu sọ nguyên hạt rang chín, ớt chỉ thiên xanh, tỏi tươi bóc vỏ để vào các chén riêng biệt.

Việc bày biện mâm gỏi lá hơi kỳ công chút, với một mẹt hay mâm đựng tất cả các loại rau rừng cùng các loại rau thơm đã rửa sạch bày ngồn ngộn như một bụi cây đa sắc màu, nào xanh thẫm, xanh non, xanh nhạt, xanh già, đỏ, hồng, tía, vàng… Chính giữa ngọn đồi rau lá đó, chĩnh chện đặt bát sốt thơm phức, sánh mịn. Xung quanh là đĩa thịt luộc, đĩa tôm rang, đĩa bì heo bóp thính giềng, chén đựng muối hạt, chén đựng hạt tiêu sọ, chén đựng ớt chỉ thiên… Đa màu và đa vị.

Độc đáo gỏi lá Tây Nguyên - Ảnh 2.

Ảnh: sưu tầm

Có nhiều nhà hàng tại Gia Lai còn làm thêm đĩa gỏi từ cá lóc. Cá đang bơi trong hồ được bắt ra cạo sạch vây, vảy, thái lấy thịt, cắt nhỏ ướp với thính. Thính để ướp cá được làm từ đậu phộng, đậu xanh rang, xay nhỏ kèm theo một số gia vị rồi trộn đều.

ăn gỏi lá cũng phải có "bài". Đầu tiên là sắp những chiếc lá thật đều đặn, đặt miếng gỏi cá lóc, thịt heo lên, sau đó gói tròn dạng hình phễu để đổ nước chấm vào rồi bỏ vào miệng nhai. Ăn kèm theo là hạt muối, hạt tiêu, trái ớt... Vị béo của cá hay tôm và thịt; vị chua chua, chát chát, thơm thơm của lá hòa quyện cùng vị mặn của muối và cay của tiêu, ớt… Càng nhai, hương vị của miếng gỏi lá càng tiết ra, lúc đầu còn phân biệt vị thịt, vị rau, vị tỏi, vị ớt, nhưng về sau chúng hoà trộn làm một với vị chủ đạo của nước sốt. Không ai bảo ai, các thực khách tay lại tự động làm thêm 1 cuốn nữa, rồi cuốn nữa…

Độc đáo gỏi lá Tây Nguyên - Ảnh 3.

Ảnh: sưu tầm

Điều thú vị nhất của món gỏi lá là ở chỗ, nào ai có thể cùng lúc ăn 60 loại lá trong một lần cuốn gỏi? Vì thế, mỗi lần cuốn sẽ cho thực khách một hương vị riêng, tùy theo việc bạn đã chọn lá gì. Chưa hết, trong hằng hà sa số những chiếc lá lạ lùng, được gọi bằng những cái tên kỳ quặc như lá bứa, lá chùm bao, lá sống đời, lá trâm, lá ngành ngạch, lá mật gấu, lá đại từ bi… là rất nhiều loại có dược tính. Vậy nên, khi ăn tươi, nuốt sống những loại thuốc ở dạng nguyên liệu này, chắc chắn sức khoẻ sẽ được bồi bổ, bách bệnh tiêu tan, vạn tật tiêu trừ - một lý do khiến gỏi lá trở nên hấp dẫn.

Ở Gia Lai và Kon Tum, rất nhiều quán có bán gỏi lá trên các con đường Nguyễn Đình Chiểu, Hai Bà Trưng (TP.Pleiku, Gia Lai) và đường Trần Cao Vân, TP.Kon Tum.

Việt Nam nằm gần cuối nhóm "quốc gia có chất lượng không khí trung bình" trên thế giới, cách nhóm "gây nguy hiểm cho người nhạy

Với nồng độ bụi siêu vi PM2.5 trung bình 32,9 µg/m3, Việt Nam nằm gần cuối nhóm "quốc gia có chất lượng không khí trung bình" trên thế giới, cách nhóm "gây nguy hiểm cho người nhạy cảm" chỉ một chút.

Bụi siêu vi PM2.5 là các hạt trong không khí có kích thước từ 2,5 micron trở xuống. PM2.5 gây nguy hiểm đến sức khỏe con người vì có thể dễ dàng xâm nhập sâu vào cơ thể thông qua hệ hô hấp. Ô nhiễm không khí có thể làm tăng nguy cơ tử vong do nhiễm trùng đường hô hấp lên 40% và hen suyễn lên 20% ở trẻ em. Với người trưởng thành, nguy cơ ung thư phổi tăng 25-30%, nguy cơ đột quỵ tăng gấp 2 lần. Ngoài ra, việc tiếp xúc thường xuyên với ô nhiễm tỷ lệ PM2.5 làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.

Ô nhiễm không khí đặc biệt có hại cho những người đã mắc bệnh phổi như hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính. Người già, trẻ em và trẻ nhũ nhi đang phát triển là những người có nguy cơ cao bị những tác dụng độc hại do tiếp xúc với ô nhiễm không khí. Nếu bạn có một tình trạng hô hấp mãn tính hoặc là người cao tuổi, bạn có nhiều nguy cơ bị ảnh hưởng có hại của ô nhiễm không khí, thí dụ như tử vong sớm do bệnh phổi hoặc bệnh tim. Nếu bạn có đường hô hấp nhạy cảm, tiếp xúc với ô nhiễm không khí có thể gây ra cơn hen suyễn và gây thở khò khè, ho và dị ứng đường hô hấp. Người khỏe mạnh làm việc hoặc tập thể dục ngoài trời cũng rất dễ bị các tác dụng phụ của ô nhiễm không khí, đặc biệt là khi có nồng độ ôzôn mặt đất cao.

Ô nhiễm không khí: làm gì để bảo vệ hệ hô hấp? - Ảnh 1.
Vào những ngày nhiều khói bụi, khẩu trang thường không có hiệu quả chống ô nhiễm không khí, trừ khi chúng ôm khít quanh mũi và miệng. Khẩu trang y tế giá rẻ hoặc những "rào chắn" tạm thời như khăn tay ít có khả năng bảo vệ, bởi các chất ô nhiễm không khí có thể dễ dàng lọt qua mép của khẩu trang khi bạn hít vào.

Do đó, để bảo vệ hệ hô hấp, chúng ta nên cố gắng không đi bộ hoặc tập thể dục dọc theo những đường phố đông đúc để tránh khỏi không khí ô nhiễm thải ra từ các phương tiện giao thông. Vào mùa hè, mức độ ô nhiễm không khí thường cao hơn vào những ngày nắng nóng. Vì vậy, cố gắng tránh các hoạt động ngoài trời hoặc chỉ tiến hành vào buổi sáng khi mức độ ô nhiễm thường thấp hơn. Vào thời điểm mức độ ô nhiễm không khí cao, nơi tốt nhất cho sức khỏe là ở trong nhà với một chiếc điều hòa không khí được trang bị bộ lọc, hoặc một máy lọc không khí. Nếu nhà ở cạnh đường, bạn không nên mở cửa sổ thường xuyên, nhất là vào giờ cao điểm.

Ô nhiễm không khí: làm gì để bảo vệ hệ hô hấp? - Ảnh 2.
Nếu cần đi xe máy, bạn nên tìm mua khẩu trang chuyên dụng. Không giống như khẩu trang thông thường, các loại khẩu trang chuyên dụng được cấu tạo từ nhiều lớp bông đặc biệt, cùng với than hoạt tính đan xen lẫn nhau nhằm giữ không cho bụi mịn đi qua. Chú ý nên chọn mua các loại khẩu trang đạt chuẩn N95, N99 (lọc 95%, 99% vi khuẩn bụi bẩn theo tiêu chuẩn Mỹ), có kiểu dáng ôm kín, sát mặt, không cho không khí lọt qua khe cằm vào mũi. Tuy vậy, những loại khẩu trang tốt, tái sử dụng được nhiều lần như nhập khẩu có giá lên tới 700 - 800 nghìn đồng/chiếc.

Xịt mũi thường xuyên cũng góp phần phòng tránh các bệnh lý về đường hô hấp. Để vệ sinh mũi, bạn có thể áp dụng công thức 1-2-3, gồm: xịt sạch mũi mỗi ngày, hai lần vào buổi sáng và tối, ba lần vào mỗi bên mũi. Xịt mũi sau khi đánh răng xong vào buổi sáng vì lúc này nhiệt độ giảm thấp, độ ẩm cao hơn dễ gây kích ứng, ứ đọng dịch tiết, sổ mũi.... Xịt mũi vào buổi tối giúp làm sạch bụi sau ngày dài tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Bạn có thể xịt ba lần vào mỗi bên mũi để đưa lượng nước đủ thấm vào ngóc ngách trong mũi, tống được tác nhân gây bệnh ứ đọng trong ngách mũi.

Ô nhiễm không khí: làm gì để bảo vệ hệ hô hấp? - Ảnh 3.
Uống nhiều nước cũng giúp làm loãng niêm dịch nên sự dẫn lưu của mũi xoang tốt hơn, tránh ứ đọng bụi bẩn, vi khuẩn. Trẻ từ 10 tuổi trở lên và người lớn nên uống 2 - 2,5 lít nước mỗi ngày; khoảng 1 lít nước cho trẻ trên một tuổi mỗi ngày.

Gõ từ khóa và nhấn Enter