Cuộc đua đổ tiền xây dựng trung tâm dữ liệu lớn có tạo sự thịnh vượng bền vững?

Giống như nhiều người khác đang ở tuyến đầu của làn sóng bùng nổ công nghệ tại Mỹ, cô Yesenia Leon-Tejeda đã và đang cảm nhận nhiều sự dịch chuyển tích cực.

Quê hương của cô ở vùng Đông Bắc Oregon, từng được biết đến với kho vũ khí hóa học cũ, một nhà tù bang ở ngoại ô và những quán bar dọc con đường chính, nay đã thay da đổi thịt.

Một loạt trung tâm dữ liệu của Amazon đã bất ngờ biến khu vực quanh Umatilla trở thành vùng lõi cho một trong những cuộc xây dựng hạ tầng tốn kém nhất trong lịch sử nước Mỹ, tác giả David Uberti viết trên tờ The Wall Street Journal.

Gã khổng lồ công nghệ này đã mang đến việc làm, dân cư và tiền bạc cho cộng đồng khoảng 8.000 người tại đây, khiến giá nhà tăng gấp đôi và thu hút các nhà thầu xây dựng khu dân cư mới trên những triền đồi xung quanh. Điều đó mang lại “mỏ vàng” cho những người môi giới bất động sản như cô Leon-Tejeda.

Từng phải làm việc 12 tiếng mỗi ngày trước khi lấy được bằng môi giới bất động sản, cô Leon-Tejeda giờ đây đang chuẩn bị hoàn tất thương vụ thứ 35 trong năm nay. Ở tuổi 35, cô sở hữu một căn nhà sắp xây có tầm nhìn ra sông Columbia và đang nhắm đến đầu tư Airbnb để hưởng lợi từ sự phát triển của khu vực.

Sự bùng nổ đầu tư công nghệ của Mỹ đã tạo ra nhiều triệu phú ở Thung lũng Silicon, giúp thị trường chứng khoán lập kỷ lục và nâng đỡ nền kinh tế Mỹ vốn nhiều bất ổn.

Theo dữ liệu liên bang, đầu tư vào phần mềm và thiết bị xử lý thông tin chiếm phần lớn tăng trưởng GDP Mỹ trong nửa đầu năm 2025. Năm gã khổng lồ công nghệ hàng đầu – còn được gọi là hyperscalers trong thế giới trung tâm dữ liệu – chiếm hơn 1/3 tổng chi tiêu đầu tư của toàn bộ chỉ số S&P 500.

Các công ty đang chi mạnh vào đổi mới kỹ thuật số để trở nên hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào nhân công trong tương lai. Nhưng quy mô đầu tư khổng lồ đó đang che mờ thực tế: nước Mỹ đang được tái định hình với những tòa nhà không cửa sổ có chiều rộng bằng nhiều sân bóng đá, nơi các doanh nghiệp lưu trữ và xử lý dữ liệu.

Sự phát triển của hàng loạt trung tâm dữ liệu khắp nước Mỹ đồng nghĩa với việc một lượng tiền khổng lồ đang được đổ vào những khu vực ít ai ngờ tới, trong số đó, nhiều nơi từng bị bỏ qua trong các giai đoạn bùng nổ trước đây.

Lượng đầu tư khổng lồ, theo dữ liệu liên bang gần đây nhất, đạt 41 tỷ USD mỗi năm, nhưng không được phân bổ đồng đều. Goldman Sachs ước tính, khoảng 72% công suất máy chủ tập trung ở chỉ 1% số quận trên toàn nước Mỹ tính đến tháng 7.

Một số người tự hỏi cơn sốt này sẽ kéo dài bao lâu. Cô Leon-Tejeda cũng lo lắng, giống như nỗi lo ngày càng hiện hữu nhiều hơn ở Washington và Phố Wall – rằng cuộc đua công nghệ do AI dẫn đầu có thể chững lại. Với cô, điều đó có nghĩa là bất kỳ cú sụp đổ nào cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của mình.

“Đôi khi tôi lo lắng: chuyện gì sẽ xảy ra khi họ ngừng xây dựng?”, cô nói. “Không phải ai cũng sẽ ở lại đây mãi”.

CÁC ĐỊA PHƯƠNG TĂNG TỐC MỞ CỬA ĐỂ TẬN DỤNG CƠ HỘI

Đầu tư vào trung tâm dữ liệu cùng nhu cầu điện năng khổng lồ là một trong số ít lĩnh vực xây dựng tăng trưởng trong năm qua, theo Bộ Thương mại Mỹ. Hiệp hội Các nhà thầu và xây dựng Mỹ cho biết thêm, các hyperscaler sẵn sàng trả giá cao cho mọi thứ, từ vật liệu, nhân công, đất đai.

Cuộc chạy đua mở rộng dung lượng lưu trữ đám mây và sức mạnh tính toán cho AI của giới doanh nghiệp Mỹ đã kích hoạt làn sóng săn đón dự án tại các khu vực đang tìm kiếm tăng trưởng, từ vùng ngoại ô Atlanta đến đồng bằng Texas và cả những góc xa xôi của Bắc Dakota.

Mới đây, Oracle và OpenAI công bố dự án trung tâm dữ liệu trị giá 7 tỷ USD tại Michigan – khoản đầu tư lớn nhất trong lịch sử bang này. Sự xuất hiện của những công ty giàu nhất thế giới đã khiến nhiều khu vực trở nên sôi động hơn, mang dáng dấp của những thị trấn dầu mỏ thời kỳ bùng nổ nguồn nhiên liệu này trước đây.

Ở đông bắc Oregon, hàng nghìn công nhân xây dựng đã đổ về để xây dựng trung tâm dữ liệu khu vực cho Amazon Web Services. Chuỗi dự án kéo dài đến mức nhiều người mới đến đã định cư hẳn tại đây.

Ngân sách địa phương phình to nhờ nguồn thu liên quan đến Amazon và thuế từ cư dân mới. Các nhà cung cấp bê tông, hàng rào và thiết bị đều ăn nên làm ra. Nhu cầu lớn về kỹ thuật viên, thợ điện và nhiều nghề khác đã giúp hình thành tầng lớp trung lưu mới trong một thị trường lao động vốn trước đây gắn liền với nông nghiệp, kho bãi và nhà máy sản xuất khoai tây chiên.

Tuy nhiên, cơn sốt tăng trưởng ấy kéo theo chi phí nhà ở và chăm sóc trẻ em tăng cao, vượt tầm với của nhiều lao động tay chân. Nhu cầu về dịch vụ và hạ tầng mới khiến các chính quyền địa phương phải chạy đua để bắt kịp. Ở Umatilla, tranh cãi về cách quản lý dòng tiền khổng lồ mới đã leo thang thành nhiều vụ kiện tụng giữa thị trưởng và các lãnh đạo thành phố khác.

Thế nhưng, nỗi lo sợ các công trình có thể chững lại không ngăn được các thị trấn gắn chặt vận với làn sóng chi tiêu khổng lồ của doanh nghiệp và mức định giá trên trời ở Phố Wall – những yếu tố đang làm dấy lên lo ngại về bong bóng AI.

Ở Hermiston, Oregon, nơi hàng trăm công nhân vừa hoàn tất hai trung tâm dữ liệu được bao quanh bởi hàng rào thép gai, các quan chức đang tìm cách sáp nhập thêm đất để phát triển bởi đặt cược rằng cơn sốt này sẽ còn tiếp diễn.

CUỘC CHƠI ĐÔI BÊN CÙNG CÓ LỢI

Các thị trấn dọc theo lưu vực sông Columbia từ lâu đã sống dựa vào những biến động của các thị trường xa xôi – giá nông sản thất thường, biến động trong ngành chăn nuôi, hay áp lực với ngành khai thác gỗ. Chính con sông này, cùng với hệ thống đập thủy điện chạy dọc, lại đang bắt đầu cho một làn sóng thịnh vượng mới.

AWS bắt đầu xây dựng các trung tâm dữ liệu ở quận Morrow lân cận hơn một thập kỷ trước. Khi gã khổng lồ công nghệ này chuyển mục tiêu sang quận Umatilla, những vị khách mới bắt đầu xuất hiện ở các nhà hàng và quán bar.

Kể từ đó, hoạt động xây dựng gần như không ngừng nghỉ khi công ty nhận lại được rất nhiều thứ: các ưu đãi thuế lớn và ba nguồn tài nguyên mà trung tâm dữ liệu luôn cần rất nhiều – đất đai, nước và điện. Với các nhà phát triển, việc tập trung nhiều “nông trại máy chủ” lại gần nhau giúp đẩy nhanh tốc độ truyền tải dữ liệu.

Ở chiều ngược lại, công ty cũng hỗ trợ tài chính cho các chương trình trung học và cao đẳng mới nhằm đào tạo nhân lực cho các vị trí kỹ thuật viên và các nghề có thu nhập cao hơn mặt bằng chung.

Tuy nhiên, nhu cầu nhân lực khổng lồ vẫn vượt xa nguồn lao động địa phương, buộc AWS và các nhà thầu phải tìm kiếm thợ điện và nhiều vị trí khác từ nơi khác đến.

TƯƠNG LAI GẮN CHẶT VỚI VẬN MỆNH CỦA CÁC TRUNG TÂM DỮ LIỆU

Phần lớn giá trị của các trung tâm dữ liệu nằm ở các con chip và công nghệ sản xuất tận bên kia Thái Bình Dương, như tại Đài Loan. Nhưng việc xây dựng mỗi khuôn viên trung tâm dữ liệu vẫn cần tới hàng trăm triệu USD cho nhân công, dây cáp, ống dẫn, đồng, kết nối điện, hệ thống làm mát, máy phát dự phòng và nhiều hạng mục khác. Tất cả hợp thành những “cơn bão kinh tế” đang quét qua các nơi như Hermiston.

AWS hầu như không tiết lộ số lượng nhân viên bảo vệ và kỹ thuật viên mà mỗi trung tâm dữ liệu cần khi đi vào hoạt động, khiến cư dân địa phương đùa rằng an ninh ở đây chẳng khác gì nhà tù bang gần đó. Tại Umatilla, nơi Amazon đã xây dựng bốn khuôn viên riêng biệt, các bãi đỗ xe xung quanh nay phần lớn trống trơn.

Công ty tư vấn Johnson Economics ước tính mỗi khuôn viên gồm bốn tòa nhà trong khu vực hỗ trợ cần khoảng 140 công nhân toàn thời gian. Các quan chức địa phương đã dựa vào phần mềm theo dõi vị trí của bên thứ ba để ước tính số việc làm được tạo ra và nơi công nhân sinh sống. Dữ liệu cho thấy nhiều người trong số họ hiện vẫn sống gần đó.

Amazon cho biết đã bơm hàng tỷ USD mỗi năm vào nền kinh tế Oregon. Ước tính, tổng số nhân viên và nhà thầu của công ty trên toàn quận Umatilla – khu vực có diện tích tương đương Puerto Rico và dân số khoảng 80.000 người – tương đương 3.200 lao động toàn thời gian. Nếu hoạt động xây dựng chững lại, con số này sẽ giảm mạnh.

Không chỉ vậy, thay vì nộp thuế tài sản, các nhà phát triển thường đóng các khoản tiền không thuộc diện thuế cho chính quyền, có thể lên đến hàng triệu USD mỗi năm, như một phần của các thỏa thuận kéo dài nhiều năm cho mỗi khuôn viên trung tâm dữ liệu.

Tuy nhiên, ở Umatilla, số tiền này do chính quyền thành phố và quận quản lý, chứ không thuộc về các cơ quan thuế truyền thống, từ đó làm gia tăng xung đột chính trị, bao gồm tranh cãi về việc nên tài trợ cho dự án mới hay duy trì các dịch vụ hiện có.

Thậm chí, các cơ quan địa phương cạnh tranh lẫn nhau để tiếp cận nguồn quỹ của thành phố và hưởng lợi tối đa từ cơn bùng nổ trung tâm dữ liệu đổ tới.