AI đang thay đổi cách startup vận hành và tuyển dụng nhân sự

Trong làn sóng công nghệ đang định hình lại mọi ngành nghề, trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần trở thành công cụ không thể thiếu đối với các startup – những doanh nghiệp trẻ được xem là “động cơ đổi mới” của nền kinh tế. Hơn 70% nhà sáng lập startup cho biết họ đang tăng chi tiêu cho AI. Các chuyên gia nhận định, chính startup đang định hình lại tương lai của thị trường lao động toàn cầu.

KHI AI TRỞ THÀNH “TRỢ LÝ CHIẾN LƯỢC” CỦA STARTUP

Ông John Dearie, Chủ tịch Trung tâm Doanh nghiệp Mỹ (Center for American Entrepreneurship) – tổ chức phi lợi nhuận đại diện cho tiếng nói của các nhà sáng lập – cho rằng: “Nếu đổi mới phần lớn đến từ startup – và điều đó đúng – thì chính họ là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và mở rộng cơ hội cho nền kinh tế”.

Theo khảo sát của công ty fintech Mercury với 1.500 nhà sáng lập giai đoạn đầu, hơn 70% cho biết họ đang tăng ngân sách cho AI và tự động hóa. Dearie, người thường xuyên tổ chức các buổi tọa đàm về AI với doanh nhân khắp nước Mỹ, cho biết các startup đang tận dụng công nghệ này để tự động hóa và tối ưu hóa những khâu tiêu tốn nhiều năng lượng và nhân lực nhất.

Bà Carolyn Pitt, nhà sáng lập kiêm CEO của Productions.com, chia sẻ rằng hầu hết các mảng cốt lõi trong công ty của bà – từ bán hàng, marketing đến vận hành – đều được hỗ trợ bởi các công cụ AI. “AI giúp chúng tôi mở rộng năng lực hoạt động, dù chỉ là một đội ngũ nhỏ và linh hoạt”, bà Pitt nói.

Tuy nhiên, việc AI ngày càng đảm nhận các công việc “mất thời gian” cũng dẫn đến những hệ quả đáng chú ý đối với thị trường lao động, đặc biệt là với người trẻ và vị trí thực tập sinh. Pitt thẳng thắn thừa nhận: “Khi startup phải cân nhắc giữa việc thuê một nhân viên cấp thấp hay sử dụng AI, đôi khi AI là lựa chọn hợp lý hơn. Hiện tại, công ty tôi không có thực tập sinh, vì một số công việc vốn dành cho họ đã được AI đảm nhiệm”.

Dù vậy, bà cho biết đây không phải là giải pháp dài hạn, mà là giai đoạn chuyển tiếp khi startup học cách tích hợp AI vào mô hình vận hành.

TỪ “LO SỢ BỊ THAY THẾ” ĐẾN “TƯ DUY DOANH NHÂN SỚM HƠN”

Không ít người lo ngại AI đang “cướp” đi cơ hội nghề nghiệp, nhất là trong các vị trí khởi đầu. Nhưng Dearie cho rằng, chính trong làn sóng thay đổi này, những cơ hội mới cũng đang được mở ra.

Theo ông, nhiều nhà sáng lập cho biết họ nhìn nhận người trẻ như nguồn chuyên gia về AI, bởi họ “thân thuộc với công nghệ này trong đời sống hàng ngày”. Các startup hiện đang tìm kiếm nhân sự có khả năng sử dụng AI một cách tự nhiên, xem đó là “kỹ năng bản năng” của thế hệ mới.

Một người dùng Reddit trong chủ đề về AI agent viết: “Tôi không nghĩ mọi chuyện chỉ toàn tiêu cực. AI khiến con người phải tư duy như doanh nhân sớm hơn — dù là bắt đầu kinh doanh nhỏ, làm freelancer, hay kết hợp kỹ năng để tạo lợi thế cạnh tranh”.

Dearie cũng nhấn mạnh rằng, việc AI giúp startup nhận diện những nhu cầu khách hàng mới lại tác động ngược chiều lên nhu cầu tuyển dụng – bởi để giải quyết các vấn đề đó, họ cần thêm con người. Theo khảo sát của Mercury, các startup sử dụng AI có xu hướng tuyển dụng nhiều hơn so với những công ty chưa ứng dụng: gần 70% đang mở rộng nhân sự, trong khi chỉ 13% startup “phi AI” làm điều tương tự.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn nhất hiện nay là: Những kỹ năng nào sẽ giúp người lao động tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên AI?

CHÂN DUNG “NGƯỜI LAO ĐỘNG LÝ TƯỞNG” VÀ SỰ TRỖI DẬY CỦA NỀN KINH TẾ HỢP ĐỒNG

Theo Dearie, trong mắt các nhà sáng lập, “nhân sự lý tưởng” của thời đại AI không còn là người có nhiều năm kinh nghiệm ở một lĩnh vực cố định, mà là người vừa có tư duy chiến lược, vừa hiểu và vận dụng thành thạo công cụ AI.

“Họ muốn thu hút những nhân sự cấp cao, dày dạn kinh nghiệm, biết cách quản lý và khai thác AI để đưa doanh nghiệp lên tầm cao mới – và sẵn sàng trả lương xứng đáng”, Dearie chia sẻ.

Hình mẫu này là một người quản lý ít người hơn, nhưng tận dụng AI để tạo ra nhiều giá trị hơn cho doanh nghiệp. Song song, các startup vẫn cần nhân sự có tư duy sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề và cảm xúc con người – những yếu tố mà AI không thể thay thế hoàn toàn.

Bà Pitt đồng tình: “Chúng tôi cần những con người xuất sắc nhất trong lĩnh vực của họ – vừa hiểu rõ năng lực và giới hạn của AI, vừa mang đến trí tuệ, sự đồng cảm và sáng tạo mà công nghệ không thể mô phỏng”.

Theo bà, AI không làm mất giá trị con người – ngược lại, nó nâng cao giá trị của những người có kinh nghiệm và khả năng lãnh đạo. Dearie cũng khẳng định: “AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng cuối cùng, doanh nghiệp vẫn cần con người để đối mặt với vấn đề và tìm ra cách giải quyết sáng tạo nhất”.

Tuy nhiên, AI cũng khiến cấu trúc việc làm trở nên linh hoạt hơn. Vì công nghệ thay đổi quá nhanh – trung bình “18 đến 24 tháng là một thế hệ AI mới” – các nhà sáng lập cho biết rất khó để lập kế hoạch dài hạn cho chiến lược AI của mình. “Nếu hôm nay bạn viết kế hoạch kinh doanh cho AI, thì chỉ 18 tháng sau nó đã lỗi thời”, Dearie dẫn lại lời một số doanh nhân.

Chính vì vậy, hình thức lao động hợp đồng (contract work) đang gia tăng mạnh mẽ trong các startup ứng dụng AI. Báo cáo của Mercury cho thấy, nhóm này phụ thuộc vào lao động hợp đồng nhiều hơn so với các công ty chưa sử dụng AI, và gần gấp 4 lần có khả năng cho biết họ “rất phụ thuộc” vào lực lượng này.

Dearie cho rằng xu hướng này là “biện pháp phòng ngừa rủi ro” của startup: khi kỹ năng của người lao động có thể trở nên lỗi thời chỉ sau hai năm, việc thuê ngoài giúp họ linh hoạt điều chỉnh nguồn lực. Ông dự báo AI sẽ là “chất xúc tác mạnh mẽ” cho sự mở rộng của nền kinh tế gig (kinh tế tự do) – nơi chuyên môn, tốc độ thích ứng và khả năng học hỏi liên tục sẽ là “tiền tệ mới” của thị trường lao động.