AI mở chu kỳ tăng trưởng mới cho ngành điện tử Việt Nam

Theo dự báo của Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), kim ngạch xuất khẩu ngành điện tử có thể tăng từ 15-20% trong năm 2026 nhờ sự phục hồi của nhu cầu công nghệ thế giới và sự bùng nổ của các lĩnh vực liên quan đến AI.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát triển bền vững.

AI, TRUNG TÂM DỮ LIỆU VÀ BÁN DẪN TẠO ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG MỚI

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, trong những tháng đầu năm 2026, ngành điện tử tiếp tục đóng góp hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, khẳng định vai trò đầu tàu trong tăng trưởng xuất khẩu.

Động lực chính của triển vọng tích cực này đến từ sự phục hồi của nhu cầu công nghệ toàn cầu, đặc biệt là nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ AI, trung tâm dữ liệu, máy tính AI, thiết bị điện tử thông minh và bán dẫn. Đây đều là những phân khúc đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao, kéo theo nhu cầu lớn về linh kiện điện tử, thiết bị lưu trữ và các sản phẩm công nghệ cao.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, cho rằng sự phát triển nhanh chóng của AI không chỉ làm thay đổi cách thức vận hành của nền kinh tế số mà còn tạo ra nhu cầu mới đối với hạ tầng công nghệ và các thiết bị điện tử phục vụ xử lý dữ liệu, tính toán hiệu năng cao và lưu trữ thông tin. Điều này mở ra dư địa tăng trưởng đáng kể cho các doanh nghiệp điện tử tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Nam cũng được đánh giá đang hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như chiến lược đa dạng hóa sản xuất của các tập đoàn công nghệ quốc tế. Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục mở rộng đầu tư vào lĩnh vực điện tử tại Việt Nam, góp phần gia tăng năng lực sản xuất và xuất khẩu.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, nếu xu hướng đầu tư vào AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn tiếp tục được duy trì, cùng với việc các tập đoàn công nghệ lớn tiếp tục mở rộng hiện diện tại Việt Nam, ngành điện tử hoàn toàn có khả năng đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-20% trong năm 2026.

ÁP LỰC VỚI DOANH NGHIỆP

Dù triển vọng tăng trưởng được đánh giá tích cực, các doanh nghiệp điện tử vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình mở rộng sản xuất và xuất khẩu. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết chi phí logistics, biến động địa chính trị và các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững đang tạo ra áp lực đáng kể đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Đặc biệt, các thị trường lớn như Mỹ và Liên minh châu Âu đang liên tục nâng cao các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững đối với hàng hóa nhập khẩu. Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon và tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường đang trở thành những điều kiện quan trọng để hàng hóa có thể tiếp cận thị trường quốc tế.

Trong khi đó, doanh nghiệp điện tử trong nước vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu. Tỷ lệ nội địa hóa tại nhiều phân khúc còn thấp khiến giá trị gia tăng mà doanh nghiệp Việt Nam giữ lại chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu của toàn ngành. Nếu không nâng cao được năng lực công nghiệp hỗ trợ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nội địa sẽ khó tận dụng đầy đủ cơ hội mà làn sóng AI và bán dẫn đang mang lại.

Theo nhận định của Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn không thể chỉ dựa vào sự mở rộng sản xuất của khu vực đầu tư nước ngoài mà cần có sự phát triển mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp trong nước.

TĂNG NỘI LỰC ĐỂ THAM GIA SÂU HƠN VÀO CHUỖI GIÁ TRỊ AI TOÀN CẦU

Trước những cơ hội và thách thức đan xen, Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho rằng cần tiếp tục phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và tăng cường năng lực của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu cao về phát triển bền vững.

Hiệp hội cũng kiến nghị Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh thu hút các dự án đầu tư công nghệ cao trong lĩnh vực điện tử, AI và bán dẫn, đồng thời có các chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ trong nước và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Ngoài ra, việc hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh và ứng dụng AI vào sản xuất cũng được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và khả năng cạnh tranh của ngành điện tử Việt Nam trong giai đoạn mới.

Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam đề xuất Chính phủ sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện tử Việt Nam giai đoạn 2026-2035; hoàn thiện cơ chế ưu đãi cho ngành điện tử, bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu; đồng thời đẩy nhanh chương trình phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia và xây dựng chính sách tín dụng, thuế phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, nếu tận dụng tốt cơ hội từ AI, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu và các hiệp định thương mại tự do, ngành điện tử không chỉ có thể hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-20% trong năm 2026 mà còn có cơ hội trở thành một động lực tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế trong giai đoạn tới.

“Quan trọng hơn, đây có thể là thời điểm để ngành điện tử Việt Nam chuyển dịch từ vai trò gia công, lắp ráp sang tham gia sâu hơn vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu đang được tái định hình bởi AI và bán dẫn”, bà Đỗ Thị Thúy Hương nói.