AI Trung Quốc tăng tốc, mô hình mở trở thành tâm điểm

Sự xuất hiện của mô hình Kimi K3 do startup Moonshot AI phát triển đang thu hút sự chú ý trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu, khi các mô hình AI Trung Quốc tiếp tục thu hẹp khoảng cách với những hệ thống tiên tiến của Mỹ, đồng thời thúc đẩy xu hướng sử dụng các mô hình có trọng số mở.

KIMI K3 VÀ BƯỚC TIẾN MỚI CỦA AI TRUNG QUỐC

Startup trí tuệ nhân tạo Trung Quốc Moonshot AI vừa công bố mô hình ngôn ngữ lớn Kimi K3, được đánh giá là một trong những bước tiến đáng chú ý nhất của ngành AI nước này trong thời gian gần đây. Công ty cho biết mô hình mới đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các sản phẩm hàng đầu của Mỹ, thậm chí vượt qua một số hệ thống mạnh nhất của OpenAI và Anthropic trên một số bài kiểm tra đánh giá năng lực.

Theo Moonshot AI, Kimi K3 vẫn đứng sau các mô hình cao cấp nhất như Claude Fable 5 của Anthropic và GPT 5.6 Sol của OpenAI về hiệu suất tổng thể. Tuy nhiên, mô hình này liên tục vượt qua nhiều đối thủ khác trong các bài kiểm tra về khả năng lập trình, tác vụ AI tự động (AI agent) và năng lực xử lý tổng quát.

Công ty cho biết Kimi K3 vượt qua Claude Opus 4.8 và GPT 5.5 - những mô hình được xem là chỉ đứng sau các sản phẩm dẫn đầu của Anthropic và OpenAI - trong một số tiêu chí đánh giá quan trọng.

Với 2,8 nghìn tỷ tham số, Kimi K3 hiện là mô hình AI lớn nhất mà Trung Quốc từng phát triển. Số lượng tham số phản ánh quy mô mạng nơ-ron bên trong mô hình, thường được xem là một trong những yếu tố ảnh hưởng tới khả năng xử lý và học hỏi của AI.

Các chuyên gia phân tích tại Bank of America nhận định, dù Trung Quốc vẫn chịu nhiều hạn chế về phần cứng và năng lực tính toán do các biện pháp kiểm soát công nghệ, Kimi K3 cho thấy việc mở rộng quy mô huấn luyện trước kết hợp với những cải tiến về kiến trúc mô hình vẫn có thể tạo ra những bước nhảy vọt đáng kể cho các hệ thống AI hàng đầu của nước này.

Sự ra mắt của Kimi K3 diễn ra trong bối cảnh cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt. Trong thời gian qua, các mô hình AI Trung Quốc đã bắt đầu được nhiều doanh nghiệp phương Tây quan tâm nhờ khả năng ngày càng tiệm cận các sản phẩm Mỹ, trong khi chi phí sử dụng thường thấp hơn.

Điều này cũng khiến giới hoạch định chính sách Mỹ quan tâm hơn tới việc kiểm soát sự phổ biến của các mô hình AI Trung Quốc trong các doanh nghiệp nội địa.

TỪ “CÚ SỐC DEEPSEEK” ĐẾN SỰ DỊCH CHUYỂN SANG HỆ SINH THÁI AI MỞ

Sự chú ý dành cho Kimi K3 gợi nhớ tới phản ứng của thị trường sau khi mô hình DeepSeek R1 xuất hiện vào năm 2025, khi một công ty Trung Quốc gây bất ngờ với khả năng cạnh tranh cùng các mô hình hàng đầu thế giới nhưng có chi phí phát triển và vận hành thấp hơn.

Tuy nhiên, Patrick Moorhead, Giám đốc điều hành kiêm nhà phân tích trưởng tại Moor Insights & Strategy, cho rằng phản ứng của thị trường lần này có phần bị thổi phồng, tương tự “cơn hoảng loạn DeepSeek”.

Theo ông, dù Kimi K3 thể hiện những tiến bộ công nghệ đáng kể, ngành AI vẫn còn rất xa mới đạt tới trạng thái “siêu trí tuệ”. Ông nhận định các mô hình ngôn ngữ lớn như Kimi K3 sẽ chủ yếu thúc đẩy nhanh hơn sự phát triển của thị trường suy luận AI, thay vì ngay lập tức tạo ra một bước ngoặt về năng lực trí tuệ nhân tạo.

Quan điểm này phản ánh một xu hướng đang nổi lên trong ngành công nghệ: trọng tâm không còn chỉ nằm ở việc mô hình AI lớn đến đâu hay đạt điểm số benchmark cao như thế nào, mà chuyển sang cách các mô hình đó được ứng dụng trong thực tế.

Aravind Srinivas, Giám đốc điều hành nền tảng tìm kiếm AI Perplexity, cho rằng ngày càng nhiều startup và nhà phát triển tập trung tìm ra phương pháp khai thác hiệu quả các mô hình AI để xây dựng ứng dụng, thay vì chỉ chạy theo việc tạo ra một hệ thống AI khổng lồ duy nhất.

“Bản thân mô hình không còn là sản phẩm nữa. Giá trị nằm ở hệ thống điều phối, cách đưa mô hình vào một môi trường có công cụ và khả năng thực thi mạnh hơn”, ông Srinivas nhận định.

Theo đó, các nền tảng hỗ trợ kết nối nhiều mô hình AI khác nhau đang ngày càng quan trọng, cho phép nhà phát triển linh hoạt thay đổi mô hình tùy theo nhu cầu về chi phí, tốc độ hoặc hiệu suất.

Patrick Moorhead cho rằng sự chú ý quá lớn dành cho Kimi K3 còn liên quan tới cuộc tranh luận chính trị tại Mỹ về việc liệu các doanh nghiệp Mỹ có nên sử dụng mô hình AI nguồn mở của Trung Quốc hay hỗ trợ các công ty Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI.

“Điều đáng chú ý là Trung Quốc dường như vẫn đang phát triển tốt các mô hình của riêng mình”, ông nhận xét.

MÔ HÌNH MỞ TRỞ THÀNH TÂM ĐIỂM CỦA CUỘC ĐUA AI

Lu Zhang, nhà sáng lập kiêm đối tác quản lý tại Fusion Fund, cho rằng dù những mô hình như Kimi K3 nhận được sự quan tâm lớn, nhóm người sử dụng chủ yếu hiện nay vẫn là cộng đồng startup và nhà phát triển, thay vì các tập đoàn lớn.

Theo bà, các lập trình viên thường xuyên thay đổi giữa các mô hình AI khác nhau khi xuất hiện phiên bản mạnh hơn, rẻ hơn hoặc hiệu quả hơn cho từng ứng dụng cụ thể.

Tuy nhiên, Zhang lưu ý rằng các mô hình AI tiên tiến hiện nay không phải là giải pháp “cắm là chạy”. Để khai thác được năng lực của chúng, doanh nghiệp và nhà phát triển vẫn cần nhiều kiến thức kỹ thuật, từ việc tích hợp, tối ưu hóa cho tới xây dựng hệ thống ứng dụng xung quanh mô hình.

Bà cũng cho rằng câu chuyện về mô hình AI mở thường bị đặt trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung, nhưng xu hướng này không chỉ xuất hiện tại Trung Quốc. Nhiều công ty Mỹ cũng đang tích cực phát triển các mô hình có trọng số mở nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ AI.

Theo Zhang, việc một mô hình AI mở mạnh hơn thu hút sự chú ý của thị trường chỉ là vấn đề thời gian, bởi tốc độ phát triển của lĩnh vực này đang diễn ra rất nhanh.

Simon Koser, Giám đốc sản phẩm của startup AI Tzafon, đánh giá Kimi K3 thực sự gây ấn tượng, đặc biệt trong các lĩnh vực như lập trình, và có thể thu hút sự quan tâm của các phòng nghiên cứu AI.

Ông cho rằng chi phí đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với các phòng nghiên cứu AI lớn như OpenAI hay Anthropic, khi những mô hình giá rẻ hơn xuất hiện trên thị trường.

Tuy vậy, Koser nhấn mạnh rằng không có mô hình AI nào hiện nay vượt trội trong mọi nhiệm vụ. Một hệ thống có thể đạt điểm cao trong các bài kiểm tra chuẩn hóa nhưng chưa chắc mang lại hiệu quả tương tự khi triển khai trong môi trường thực tế.

“Có vẻ như nhiều người sẽ thay đổi lựa chọn mô hình AI, nhưng trên thực tế mức độ dịch chuyển có thể không lớn như những gì thị trường đang nghĩ”, ông nhận định.

Moonshot AI, thành lập năm 2023 tại Bắc Kinh, hiện được xem là một trong những công ty phát triển mô hình AI hàng đầu Trung Quốc. Công ty đã huy động 2 tỷ USD trong tháng 5 với mức định giá hơn 20 tỷ USD, với sự tham gia của nhiều nhà đầu tư lớn, trong đó có các tập đoàn công nghệ như Alibaba và Tencent.

Theo CNBC, sau khi Kimi K3 ra mắt, cổ phiếu của một số công ty AI Trung Quốc biến động mạnh. Z.ai, doanh nghiệp từng gây chú ý với một mô hình mới ra mắt hồi tháng 6, giảm 28% giá cổ phiếu trong phiên giao dịch cuối tuần. MiniMax Group cũng giảm 16%.