Baidu ra mắt chip M100 và M300 trong bối cảnh chiến lược phát triển AI của Trung Quốc thay đổi

Thông báo Baidu chuẩn bị ra mắt chip trí tuệ nhân tạo M100 và M300 tại Hội nghị Nhà phát triển thường niên vào ngày 13/11 ít mang tính phô trương công nghệ mà thiên về định vị chiến lược.

Nói cách khác, phát triển chip AI của Trung Quốc đã bước sang giai đoạn mới - trong đó mục tiêu không nhất thiết là vượt qua bán dẫn Hoa Kỳ về hiệu năng mà xây dựng hệ sinh thái hoàn toàn tách biệt, vận hành độc lập với công nghệ phương Tây, theo Tech Wire Asia.

M100, được thiết kế bởi đơn vị Kunlunxin Technology thuộc Baidu, dự kiến ra mắt đầu năm 2026, nhắm đến hiệu quả suy luận trong các mô hình sử dụng kỹ thuật mixture-of-experts (kỹ thuật học máy trong đó nhiều mô hình chuyên biệt làm việc cùng nhau, với một mạng lưới cổng chọn chuyên gia tốt nhất cho mỗi đầu vào). M300, dự kiến ra mắt năm 2027, được tùy chỉnh để huấn luyện mô hình siêu lớn đa phương thức với hàng nghìn tỷ tham số.

Theo ông Shen Dou, Phó Chủ tịch Điều hành Baidu kiêm Chủ tịch đơn vị đám mây, các chip này sẽ cung cấp “năng lực tính toán AI mạnh mẽ, chi phí thấp và có thể kiểm soát” nhằm hỗ trợ nỗ lực tự chủ AI của Trung Quốc.

Nhưng câu chuyện thực sự không nằm ở thông số kỹ thuật - mà nằm ở bối cảnh. Những chip này xuất hiện trong bối cảnh Bắc Kinh ban hành chỉ thị tháng 11/2025 yêu cầu tất cả trung tâm dữ liệu có sử dụng vốn nhà nước phải dùng độc quyền chip AI sản xuất trong nước.

Các dự án hoàn thành dưới 30% phải dừng lại và loại bỏ hoàn toàn phần cứng nước ngoài. Chính sách không chỉ ưu ái phát triển chip nội địa mà còn tạo ra thị trường “đóng” nơi doanh nghiệp trong nước cạnh tranh chủ yếu với nhau thay vì với lựa chọn quốc tế.

CHIẾN LƯỢC GOM CỤM (CLUSTERING)

Cách tiếp cận của Baidu thể hiện sự thừa nhận về một số hạn chế kỹ thuật hiện tại. Thay vì cố gắng sánh ngang từng con chip với sản phẩm chủ lực của Nvidia, Baidu lên kế hoạch gom các bộ xử lý của hãng vào cụm gọi là Tianchi256 trong nửa đầu năm 2026, tích hợp 256 chip để đạt mức tăng hiệu năng 50% so với cụm trước đó.

Phiên bản nâng cấp Tianchi512, ra mắt nửa cuối 2026, sẽ tích hợp 512 chip. Đến năm 2030, Baidu đặt mục tiêu xây dựng siêu cụm hỗ trợ “hàng triệu” chip.

Chiến lược gom cụm giống với cách tiếp cận của HiSilicon thuộc Huawei với loạt chip AI Ascend, thể hiện triết lý kiến trúc hoàn toàn khác với thiết kế phương Tây. Công ty ưu tiên hiệu năng cấp hệ thống hơn là sức mạnh riêng lẻ của từng chip như một sự thỏa hiệp hợp lý trong bối cảnh Trung Quốc vẫn bị hạn chế tiếp cận thiết bị quang khắc tiên tiến.

THỊ TRƯỜNG BẢO HỘ

Bức tranh rộng lớn hơn của phát triển chip AI Trung Quốc hiện bao gồm nhiều nhà sản xuất nội địa ngoài Baidu.

HiSilicon thuộc Huawei dẫn đầu với bộ xử lý Ascend, trong khi nhiều startup như Cambricon Technologies, MetaX Integrated Circuits và Biren Technology phát triển GPU cho huấn luyện AI. Mỗi công ty đều được hưởng lợi từ cùng một thị trường bảo hộ do chính sách chính phủ tạo ra.

Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả và tốc độ đổi mới. Một số thị trường bảo hộ trong lịch sử mang lại kết quả không hoàn toàn tích cực - có thể thúc đẩy phát triển ban đầu nhưng cuối cùng hạn chế áp lực cạnh tranh vốn tạo ra đột phá.

Tỷ lệ tự chủ bán dẫn của Trung Quốc đạt 13,6% vào năm 2024, với dự báo đạt 50% vào năm 2025 và thị phần chip AI sản xuất trong nước tăng từ 34% năm 2024 lên 82% vào năm 2027, theo dự báo ngành.

KHẢ NĂNG TƯƠNG THÍCH PHẦN MỀM

Có lẽ chi tiết kỹ thuật quan trọng nhất nhưng lại chưa được chú ý đúng mức là khả năng tương thích CUDA. CUDA, khung phần mềm độc quyền của Nvidia, đã trở thành tiêu chuẩn toàn cầu cho phát triển AI.

Một số báo cáo cho biết chip Kunlun của Baidu có hỗ trợ tương thích CUDA, điều này giúp giảm đáng kể rào cản chuyển đổi đối với nhóm nhà phát triển quen thuộc với hệ sinh thái Nvidia. Cách tiếp cận thực dụng thừa nhận rằng phần cứng đơn thuần không tạo ra hệ sinh thái toàn diện. Công cụ phần mềm, sự quen thuộc của lập trình viên và mã nguồn có sẵn mới là yếu tố quyết định.

Cũng trong sự kiện, nhà sáng lập kiêm CEO Baidu, ông Robin Li Yanhong, đã đưa ra nhận xét về cấu trúc ngành AI hiện tại, theo đó “rất không lành mạnh” vì mang đến quá nhiều lợi ích cho nhà phát triển chip và mô hình nền tảng, đây được xem như “lời chỉ trích nhẹ đối với các công ty như Nvidia hay OpenAI”, theo báo cáo từ South China Morning Post.

CEO Li kêu gọi một “kim tự tháp ngành đảo ngược” nơi ứng dụng AI tạo doanh thu lớn hơn so với chip hoặc mô hình. Quan điểm cho thấy phát triển chip AI Trung Quốc không chỉ xoay quanh chủ quyền công nghệ hay vấn đề an ninh nữa.

Điều này phản ánh sự bất đồng chiến lược về việc giá trị nên tích lũy ở đâu trong chuỗi AI. Liệu Baidu có thể thực sự thay đổi động lực kinh tế hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ, nhưng công ty đang định vị mình trên toàn bộ trục dọc - từ chip đến mô hình (Ernie 5.0 mới ra mắt với 2,4 nghìn tỷ tham số) hay ứng dụng như dịch vụ robotaxi, mà ông Li tiết lộ hiện có thể xử lý 250.000 đơn hàng mỗi tuần.

CỤC DIỆN PHÂN MẢNH

Quỹ đạo ngày càng rõ ràng: hạ tầng AI toàn cầu phân mảnh theo tuyến địa chính trị. Nhóm công ty Hoa Kỳ tối ưu cho phần cứng Nvidia, công ty Trung Quốc đưa ra giải pháp trong nước, và có thể cả châu Âu với những lựa chọn riêng.

Sự phân mảnh tạo ra nhiều lãng phí - nỗ lực R&D trùng lặp, công cụ không tương thích, nguồn nhân lực bị chia nhỏ - nhưng cũng thúc đẩy con đường đổi mới song song có thể mang lại lợi ích cho toàn ngành về lâu dài.

Cổ phiếu Baidu tại Hong Kong ghi nhận giảm chưa đến 1% trong ngày công bố, cho thấy nhà đầu tư đã lường trước hướng đi chiến lược này. Phản ứng thị trường trầm lắng có thể phản ánh thực tế rằng nhà đầu tư đã dự đoán được thách thức phía trước hoặc có niềm tin rằng hỗ trợ từ chính phủ có thể tạo ra nền tảng an toàn cho sáng kiến bất kể lợi nhuận ngắn hạn.

Phát triển chip AI của Trung Quốc vừa vượt qua giai đoạn khởi động để bước vào những lộ trình sản phẩm cụ thể với thời điểm ra mắt và thông số kỹ thuật rõ ràng. Liệu các chip này có thể cạnh tranh về công nghệ tiên tiến hay không vẫn cần được chứng minh. Nhưng trong thị trường nội địa được bảo hộ trị giá hàng trăm tỷ USD, có lẽ câu hỏi đó không còn quan trọng như trước.