Các quốc gia đang phát triển có đủ khả năng xử lý hàng triệu tác nhân AI?

Các tập đoàn công nghệ lớn đang đẩy nhanh phát triển các trợ lý AI cá nhân (AI agent), có khả năng tự thực hiện những công việc trực tuyến thay người dùng. Meta với Muse và OpenAI với Dots là những ví dụ mới nhất về xu hướng này, hướng tới việc tự động hóa các tác vụ như đặt bàn nhà hàng, mua thực phẩm và thanh toán.

Mức độ quan tâm của người dùng đang tăng nhanh. Theo công ty nghiên cứu thị trường AppMagic, ứng dụng Muse đã đạt 9 triệu lượt tải tại Mỹ và Canada kể từ khi ra mắt ngày 8/9, với khoảng 1,8 triệu người sử dụng mỗi ngày. Meta cũng đặt mục tiêu mở rộng dịch vụ ra thị trường toàn cầu.

“Chúng tôi rất hào hứng với việc đưa các trợ lý AI cá nhân đến với hàng tỷ người trên thế giới”, Alexandr Wang, Giám đốc AI của Meta, chia sẻ với Financial Times.

Tuy nhiên, việc đưa AI agent đến các thị trường đang phát triển không đơn thuần là mở rộng phạm vi cung cấp dịch vụ. Công nghệ này còn phải thích ứng với khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, chất lượng kết nối Internet và cách thức vận hành của nền kinh tế địa phương.

RÀO CẢN NGÔN NGỮ VÀ KHÁC BIỆT VĂN HÓA

Một số startup tại các thị trường mới nổi đã bắt đầu phát triển trợ lý AI hướng đến nhu cầu địa phương. Tại Nam Phi, startup ManyHands cung cấp Manny, trợ lý cá nhân có thể hỗ trợ đặt hàng tạp hóa, đặt lịch hẹn và thanh toán thông qua WhatsApp.

Tuy nhiên, theo Anton Moulder, nhà sáng lập ManyHands, việc giúp trợ lý AI giao tiếp bằng đầy đủ 11 ngôn ngữ chính thức của Nam Phi vẫn là một thách thức.

Đây cũng là vấn đề lớn đối với các mô hình AI agent khi mở rộng ra ngoài những thị trường sử dụng tiếng Anh phổ biến. Các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiện vẫn hoạt động kém hiệu quả hơn trong nhiều ngôn ngữ không phải tiếng Anh, khiến khả năng tiếp cận công nghệ giữa các nhóm người dùng không đồng đều.

Payal Arora, Giáo sư về văn hóa AI toàn diện tại Đại học Utrecht, đồng thời là nhà sáng lập Inclusive AI Lab, cho rằng: “Sự bao trùm về ngôn ngữ, xét đến cùng, là vấn đề về quyền lực”.

Theo bà, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn quyết định ai có thể tiếp cận và hưởng lợi từ công nghệ. Nếu AI agent chủ yếu được phát triển dựa trên dữ liệu và ngôn ngữ của các thị trường phương Tây, người dùng tại những quốc gia khác có nguy cơ bị hạn chế khả năng sử dụng.

Meta cũng thừa nhận việc mở rộng Muse ra quốc tế đòi hỏi phải hỗ trợ ngôn ngữ địa phương và tích hợp với các dịch vụ tại từng thị trường.

Bên cạnh ngôn ngữ, khác biệt văn hóa là một thách thức không kém phần quan trọng. AI agent cần hiểu cách con người giao tiếp, thương lượng và đưa ra quyết định trong những bối cảnh xã hội cụ thể.

Payal Arora nhận định, tại nhiều khu vực thuộc Nam bán cầu, ý nghĩa của một cuộc trao đổi thường phụ thuộc sâu sắc vào gia đình, cộng đồng, tôn giáo, thể chế địa phương và các mạng lưới xã hội phi chính thức.

Nếu không nắm bắt được những yếu tố này, AI agent có thể áp đặt các giả định và chuẩn mực phương Tây lên người dùng. Usha Raman, nhà nghiên cứu độc lập về chính sách AI và văn hóa số, cảnh báo nguy cơ những hình thức chi phối về văn hóa và kinh tế hiện hữu tiếp tục được duy trì, buộc phần còn lại của thế giới phải thích nghi với các hệ thống công nghệ được phát triển ở bên ngoài.

HẠ TẦNG SỐ VÀ CHI PHÍ CÓ THỂ LÀM SÂU SẮC KHOẢNG CÁCH SỐ

Khi hàng triệu AI agent cùng truy cập Internet để tìm kiếm thông tin và thực hiện giao dịch, áp lực lên hạ tầng mạng và các website có thể gia tăng đáng kể.

Theo Kentaro Toyama, Giáo sư về thông tin cộng đồng tại Đại học Michigan, chất lượng kết nối Internet còn hạn chế ở nhiều quốc gia đang phát triển có thể ảnh hưởng cả đến tương tác giữa người dùng với AI lẫn khả năng thực hiện công việc trực tuyến của các agent.

Khác với một thao tác thông thường của con người, một yêu cầu giao cho AI agent có thể kích hoạt nhiều lượt trao đổi liên tiếp giữa agent, mô hình AI và các website khác nhau. Cisco mô tả AI agent là những đối tượng sử dụng mạng với cường độ cao, có thể tạo ra lưu lượng dữ liệu lớn hơn tới 450% cho mỗi tác vụ so với con người trong các thử nghiệm của hãng.

Lưu lượng truy cập từ AI agent cũng đang tăng nhanh. Theo Cloudflare, số lượng yêu cầu hằng ngày từ các AI agent trên mạng lưới của công ty đã tăng hơn 1.700% trong một năm.

Kyle Spencer, Giám đốc điều hành Hiệp hội các điểm trao đổi Internet châu Phi (African IXP Association), cho rằng mức tăng lưu lượng chưa chắc gây áp lực ngay lập tức tại những khu vực còn dư địa về năng lực mạng, chẳng hạn một số nơi ở Đông Phi. Tuy nhiên, những quốc gia có hạ tầng kết nối yếu như Niger, Burkina Faso hay khu vực phía đông Congo có thể gặp khó khăn.

Vấn đề lớn hơn là duy trì kết nối ổn định. Hoạt động xây dựng đường sá có thể làm hư hỏng cáp quang, trong khi sự cố đối với các tuyến cáp biển kết nối Internet quốc tế cũng có thể khiến mạng lưới bị gián đoạn.

Do Muse và Dots hoạt động trên nền tảng đám mây, các ứng dụng này vẫn có thể tiếp tục vận hành khi người dùng mất kết nối. Tuy nhiên, chúng có thể không truy cập được những dịch vụ cần thiết, đồng thời không thể liên hệ với người dùng để nhận hướng dẫn hoặc xác nhận trước khi hoàn tất giao dịch.

Khoảng cách tiếp cận Internet cũng đặt ra câu hỏi về mức độ phổ cập của AI agent. Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), năm 2025 chỉ có 36% dân số châu Phi sử dụng Internet, so với 92% tại châu Âu và 88% tại khu vực Bắc và Nam Mỹ. Người dân sống ở đô thị tại châu Phi có khả năng sử dụng Internet cao gấp 2,6 lần so với người dân nông thôn.

Jane Munga, chuyên gia tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình quốc tế, cảnh báo AI agent có thể khiến bất bình đẳng tại châu Phi trở nên sâu sắc hơn nếu không giải quyết được những hạn chế về khả năng tiếp cận.

Chi phí cũng là một rào cản. Trong khi Muse có phiên bản miễn phí, nhiều dịch vụ AI agent khác yêu cầu trả phí. Chẳng hạn, Dots có mức giá khởi điểm 100 USD mỗi tháng. Theo Munga, đây là khoản chi mà phần lớn người dùng tại các quốc gia thuộc Nam bán cầu khó có khả năng đáp ứng.

DOANH NGHIỆP VÀ CƠ QUAN QUẢN LÝ ĐỐI MẶT THÁCH THỨC MỚI

Sự phổ biến của AI agent không chỉ đòi hỏi người dùng có khả năng tiếp cận công nghệ mà còn buộc doanh nghiệp địa phương thay đổi cách thức cung cấp dịch vụ.

Để AI agent có thể tìm kiếm thông tin và thực hiện giao dịch, website của doanh nghiệp cần được thiết kế theo hướng dễ đọc, dễ hiểu và có thể tương tác với các hệ thống tự động. Nếu không đáp ứng yêu cầu này, doanh nghiệp có nguy cơ bỏ lỡ những cơ hội kinh doanh mới trong nền kinh tế số.

Thách thức đặc biệt lớn đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ, hoạt động chủ yếu theo phương thức truyền thống. Theo Jane Munga, một người bán rau tại chợ có thể phải đưa hoạt động kinh doanh lên môi trường trực tuyến, duy trì hệ thống quản lý hàng tồn kho, cập nhật số lượng sản phẩm và thiết lập phương thức thanh toán để AI agent có thể giao dịch. Những thay đổi này đòi hỏi cả vốn đầu tư lẫn kỹ năng công nghệ.

Doanh nghiệp cũng có thể phải tăng nguồn lực cho dịch vụ khách hàng. Kentaro Toyama cho rằng AI agent có thể thúc đẩy số lượng giao dịch mua hàng, nhưng đồng thời làm gia tăng yêu cầu đổi trả khi người dùng phát hiện trợ lý AI đã thực hiện sai thao tác.

Ở góc độ quản lý, việc AI agent thu thập và xử lý ngày càng nhiều dữ liệu cá nhân cũng đặt ra những vấn đề mới về quyền riêng tư và trách nhiệm giải trình.

Mercy King’ori, Giám đốc chính sách khu vực châu Phi của Future of Privacy Forum, cho rằng AI agent hoạt động hiệu quả hơn khi hiểu rõ người dùng thông qua những dữ liệu về nhà hàng yêu thích, cửa hàng thường ghé thăm và thói quen sinh hoạt.

Tuy nhiên, từ những dữ liệu này, agent cũng có thể suy luận về thu nhập, tình trạng sức khỏe, khả năng tín dụng hoặc hành vi của một cá nhân hay một nhóm người. Điều đó làm gia tăng nguy cơ dữ liệu cá nhân bị sử dụng để đưa ra những đánh giá hoặc quyết định ngoài dự kiến của người dùng.

Một vấn đề khác là khả năng giám sát của cơ quan quản lý. Theo King’ori, khi AI agent được phát triển và vận hành trên hạ tầng đặt ngoài lãnh thổ quốc gia, các cơ quan chức năng trong nước có thể gặp khó khăn trong việc giám sát hệ thống và xác định trách nhiệm khi xảy ra sự cố.