Công nghệ mở thêm cơ hội điều trị bệnh tiêu hóa, gan mật, phát hiện sớm ung thư

Ngày 25/10, Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật phối hợp với Hệ thống Y tế Hoàng Long đã tổ chức Hội nghị khoa học quốc tế “Cập nhật các tiến bộ mới trong quản lý bệnh tiêu hóa và gan mật”, nhân kỷ niệm 8 năm thành lập Viện. Hội nghị có sự tham dự của các chuyên gia, bác sĩ, nhà khoa học, giảng viên trong lĩnh vực tiêu hóa – gan mật đến từ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hồng Kông, Đài Loan, Malaysia và Việt Nam.

Phát biểu tại chương trình, Giáo sư, Viện sĩ Châu Văn Minh, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), nhấn mạnh Hội nghị khoa học quốc tế là dịp để các chuyên gia trong nước và quốc tế trao đổi kinh nghiệm, cập nhật tiến bộ chuyên môn, đồng thời tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học và bác sĩ lâm sàng. Tại Hội nghị, các chuyên gia đã chia sẻ những tiến bộ mới trong phương pháp phát hiện, điều trị bệnh tiêu hóa và gan mật, đặc biệt là những bước tiến ứng dụng công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo vào lĩnh vực y tế tiêu hóa và gan mật tại Việt Nam, các hướng tiếp cận mới trong phát hiện sớm ung thư, từ cải tiến kỹ thuật nội soi đến ứng dụng AI và các xét nghiệm sinh học phân tử.

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ NÂNG CAO NĂNG LỰC NỘI SOI, HỖ TRỢ PHÁT HIỆN UNG THƯ

Theo GS.TS Đào Văn Long, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Hệ thống Y tế Hoàng Long, phát hiện sớm là một trong những mục tiêu quan trọng của y học hiện đại. Riêng với ung thư đường tiêu hóa, nếu tổn thương được phát hiện ở giai đoạn sớm, trong nhiều trường hợp bác sĩ có thể loại bỏ qua nội soi, giúp người bệnh tránh phải phẫu thuật và điều trị hóa chất.

Đây cũng là hướng nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mà Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa Gan mật đang tập trung triển khai, với các hướng tiếp cận chính như nâng cao năng lực nội soi, phát triển các xét nghiệm hỗ trợ phát hiện ung thư và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhận diện tổn thương.

Chia sẻ bên lề sự kiện, GS.TS Đào Văn Long cho biết những tiến bộ trong công nghệ nội soi đã làm thay đổi đáng kể khả năng phát hiện và đánh giá tổn thương đường tiêu hóa. Nếu trước đây, thiết bị có độ phân giải hạn chế và ít khả năng phóng đại khiến bác sĩ gặp khó khăn trong nhận diện các tổn thương nhỏ, thì hiện nay, nội soi độ phân giải cao kết hợp phóng đại, nhuộm màu ảo và các chế độ ánh sáng đặc biệt giúp quan sát rõ hơn đặc điểm của tổn thương.

Hệ thống nội soi cũng tích hợp phần mềm hỗ trợ phát hiện tổn thương nghi ngờ ung thư. Khi phát hiện vùng bất thường, bác sĩ có thể sử dụng các chế độ hình ảnh chuyên biệt để đánh giá kỹ hơn. Những công nghệ này góp phần nâng cao khả năng nhận diện tổn thương ngay trong quá trình nội soi, hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định phù hợp.

Theo PGS.TS.BS Đào Việt Hằng, Giám đốc Trung tâm Nội soi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Nghiên cứu viên cao cấp, Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hoá, Gan mật, các tiến bộ công nghệ đang tập trung vào việc nâng cao khả năng phát hiện ung thư gan ở giai đoạn sớm, từ xét nghiệm dấu ấn sinh học đến chẩn đoán hình ảnh có ứng dụng AI. Chẳng hạn, trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh, AI có thể hỗ trợ phân tích hình ảnh chụp cắt lớp vi tính (CT) và cộng hưởng từ (MRI), qua đó hỗ trợ phát hiện tổn thương gan.

Tại Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa Gan mật, các phần mềm AI phục vụ nhận diện tổn thương, trong đó có những dấu hiệu nghi ngờ ung thư giai đoạn sớm, đã được nghiên cứu và đưa vào sử dụng. Theo đó, AI có thể hỗ trợ bác sĩ nâng cao khả năng phát hiện tổn thương, giảm nguy cơ bỏ sót và rút ngắn thời gian nhận diện bất thường.

“Các phương pháp xét nghiệm mới được kỳ vọng sẽ giúp việc phát hiện dấu ấn ung thư thuận tiện hơn trong tương lai, mở rộng khả năng tiếp cận tại nhiều cơ sở y tế”, GS.TS Đào Văn Long nói. “Tuy nhiên, AI không thay thế vai trò của bác sĩ mà đóng vai trò công cụ hỗ trợ chuyên môn. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào chất lượng phần mềm, dữ liệu huấn luyện, điều kiện sử dụng và khả năng phối hợp giữa hệ thống công nghệ với quy trình khám chữa bệnh”.

Chia sẻ về vấn đề này, GS.TS. Ying-Hsiu Su, Viện Nghiên cứu Baruch S. Blumberg, Hoa Kỳ, cho biết việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực y tế đang diễn ra ở nhiều hướng, đặc biệt là chẩn đoán hình ảnh và ung thư học. Trong chẩn đoán hình ảnh, AI được sử dụng để hỗ trợ phân tích và kết hợp dữ liệu hình ảnh, giúp quá trình xử lý nhanh hơn, đồng thời có thể phát hiện những tổn thương mà con người bỏ sót. Tuy nhiên, GS.TS. Ying-Hsiu Su cũng nhấn mạnh kết quả do AI đưa ra vẫn cần được bác sĩ kiểm tra và xác nhận trước khi sử dụng trong thực hành lâm sàng. Hiện nay, AI chủ yếu đóng vai trò công cụ hỗ trợ, chưa thay thế trách nhiệm chuyên môn của bác sĩ.

Theo PGS.TS.BS Đào Việt Hằng, ung thư gan hiện vẫn nằm trong nhóm bệnh ung thư phổ biến nhất tại Việt Nam. Dù số liệu cho thấy tỷ lệ mắc có xu hướng giảm, căn bệnh này vẫn là gánh nặng đáng kể đối với hệ thống y tế.

“Một trong những vấn đề lớn là nhiều trường hợp ung thư gan được phát hiện ở giai đoạn muộn. Bệnh thường xuất hiện trên nền các bệnh lý gan mạn tính như viêm gan B, viêm gan C hoặc tổn thương gan liên quan đến sử dụng rượu. Khi chức năng gan còn tương đối tốt, người bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng, khiến việc nhận biết bệnh sớm gặp khó khăn. Nhiều người chỉ đến bệnh viện khi khối u đã lớn hoặc chức năng gan suy giảm”, PGS.TS.BS Đào Việt Hằng nói.

ƯU TIÊN ĐƯA NHỮNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀO THỰC TIỄN LÂM SÀNG

Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật đã có đề tài cấp nhà nước phát triển thuật toán AI hỗ trợ phát hiện và phân loại tổn thương trên hình ảnh nội soi đường tiêu hóa, thuộc đề tài cấp nhà nước về chuyển đổi số trong lĩnh vực tiêu hóa, gan mật. Đề tài đã được nghiệm thu và Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp bằng sáng chế. Hệ thống được phát triển để nhận diện 5 nhóm tổn thương: viêm thực quản trào ngược, ung thư thực quản, ung thư dạ dày, viêm dạ dày và loét hành tá tràng.

Trong định hướng thời gian tới, Viện sẽ ưu tiên đưa những kết quả nghiên cứu vào thực tiễn lâm sàng, trong đó có kế hoạch chuyển giao phần mềm trí tuệ nhân tạo hỗ trợ nội soi đến các cơ sở y tế, trước mắt là những bệnh viện đã được trao tặng thiết bị. Theo GS.TS Đào Văn Long, việc chủ động phát triển thiết bị và công nghệ trong nước có thể góp phần hoàn thiện quy trình nội soi, đồng thời hướng tới xây dựng các tiêu chuẩn chuyên môn thống nhất giữa các cơ sở y tế.

Bên cạnh đó, Giáo sư Đào Văn Long cũng cho biết hợp tác quốc tế là một trong những nguồn lực quan trọng giúp Viện mở rộng năng lực nghiên cứu. Hiện nay, Viện đã hợp tác với các cơ sở nghiên cứu và trường đại học trong nước và quốc tế, như Viện Y tế Quốc gia (NIH) tại Hoa Kỳ, Trung tâm xuất sắc về bệnh gan của John Hopkins tại Việt Nam (COE JHU), Tập đoàn AstraZeneca , Đại Học Y khoa Hong Kong, Bệnh viện Đại học Nagoya, Đại học Essex ...