Hiệu quả lệnh cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội: Kinh nghiệm từ Úc

Trong nhiều năm qua, các chính phủ chủ yếu dựa vào những công cụ an toàn do chính các nền tảng triển khai để quản lý việc trẻ em sử dụng mạng xã hội. Tuy nhiên, cách tiếp cận này ngày càng cho thấy lỗ hổng.

Khi các bằng chứng về tác hại của mạng xã hội đối với trẻ em nhiều hơn, nhiều chính phủ cũng cân nhắc cấm đối tượng này. Tại châu Âu, hơn 10 quốc gia đang xem xét các lệnh cấm như vậy và ngay cả Liên minh châu Âu cũng đang hướng tới lệnh cấm chung.

Úc là quốc gia đầu tiên trên thế giới áp dụng lệnh cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội trên toàn nước này. Trước đó, năm 2024, nước này đã thông qua luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội lớn, yêu cầu các công ty phải ngăn người dùng chưa đủ tuổi đăng ký hoặc lách các biện pháp hạn chế.

Khi ngày càng nhiều quốc gia cân nhắc những lệnh cấm tương tự, những hành động mà Úc đang triển khai sẽ là kinh nghiệm đáng giá, theo Bloomberg.

ĐIỀU GÌ ĐÁNG CHÚ Ý TRONG LỆNH CẤM CỦA ÚC?

Độ tuổi tối thiểu để sử dụng hầu hết các nền tảng mạng xã hội tại Úc cũng như trên toàn thế giới thường là 13 tuổi. Theo luật có hiệu lực từ tháng 12/2025, trẻ em dưới 16 tuổi tại Úc không được phép sở hữu tài khoản mạng xã hội riêng.

Trẻ em ở mọi độ tuổi vẫn có thể xem nội dung mà không cần đăng nhập nếu nền tảng cho phép nhưng không thể đăng bài, bình luận hay nhắn tin cho người dùng khác.

Chủ sở hữu nền tảng phải ngăn người dưới 16 tuổi tạo tài khoản hoặc né tránh các yêu cầu mới. Các công ty vi phạm luật có thể bị phạt tới 49,5 triệu đô Úc, tương đương khoảng 32 triệu USD. Trẻ em chưa đủ tuổi và cha mẹ của các em sẽ không bị xử phạt nếu vi phạm quy định.

10 nền tảng nằm trong diện áp dụng giới hạn độ tuổi bao gồm Facebook, Instagram, Threads, Snapchat, TikTok, X, YouTube, Reddit, Kick và Twitch.

Cơ quan quản lý của Úc cho biết một số nền tảng trực tuyến không thuộc diện bị hạn chế như Discord, GitHub, LEGO Play, Roblox, Steam và Steam Chat, Google Classroom, Messenger, WhatsApp và YouTube Kids.

Luật cho phép chính phủ cập nhật danh sách các nền tảng thuộc diện cấm khi dịch vụ của các nhà cung cấp thay đổi theo thời gian.

Chính phủ Úc đã chịu áp lực phải hành động sau các cuộc điều tra của quốc hội nước này về an toàn liên quan đến mạng xã hội và nội dung trực tuyến. Những cuộc điều tra này bao gồm các lời khai gây chấn động từ những nạn nhân của lạm dụng trực tuyến và cha mẹ của những đứa trẻ đã tự kết liễu đời mình.

Năm 2024, tập đoàn báo chí News Corp. của Úc đã phát động chiến dịch mang tên “Let Them Be Kids” (Hãy để trẻ em được là trẻ em), kêu gọi cấm người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội.

Chỉ trong vài tháng, Thủ tướng Úc Anthony Albanese đã thúc đẩy việc thông qua luật tại quốc hội.

Trẻ em rất dễ bị tác động bởi mạng xã hội, nhất là khi các nền tảng sử dụng thuật toán để thao túng, thiết kế để giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Ngoài ra còn có mối lo ngại rộng rãi về tác động của việc nhìn màn hình trong thời gian dài đối với trẻ em và bản chất gây nghiện của các luồng nội dung trên mạng xã hội.

XÁC MINH ĐỘ TUỔI NGƯỜI DÙNG BẰNG CÁCH NÀO?

Để xác minh độ tuổi người dùng, các nền tảng có thể áp dụng ba nhóm phương pháp, bao gồm xác minh độ tuổi, ước tính độ tuổi và suy luận độ tuổi.

Xác minh độ tuổi liên quan đến việc cung cấp một dạng giấy tờ chứng minh độ tuổi dù các nền tảng không được phép chỉ dựa vào giấy tờ do chính phủ cấp.

Ước tính độ tuổi sử dụng dữ liệu sinh trắc học như phân tích khuôn mặt, giọng nói hoặc các đặc điểm thể chất khác thay đổi theo tuổi tác.

Suy luận độ tuổi xem xét hành vi trực tuyến như cách dùng từ, lịch sử duyệt web hoặc mạng lưới bạn bè để ước đoán độ tuổi của người dùng.

Theo các công ty công nghệ, việc xác định một người trên hay dưới 16 tuổi chỉ dựa vào đặc điểm sinh lý là đặc biệt khó khăn.

CÁC QUY ĐỊNH ĐƯỢC THỰC THI NHƯ THẾ NÀO?

Ngay cả chính phủ Úc cũng không kỳ vọng lệnh cấm này sẽ hoàn toàn kín kẽ. Trên thực tế, rất nhiều trẻ em trên thế giới vẫn tiếp cận được rượu hoặc thuốc lá trước độ tuổi được phép mua hợp pháp và luật của Úc phản ánh thực tế đó.

Văn bản luật quy định các nhà vận hành mạng xã hội phải thực hiện các bước hợp lý để tuân thủ, đồng nghĩa với việc các công ty nhiều khả năng sẽ không bị phạt nếu một số trẻ chưa đủ tuổi vẫn tìm được cách vượt qua.

Các nền tảng mạng xã hội lớn đã chặn 4,7 triệu tài khoản chưa đủ tuổi trong tháng 12 sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Tuy nhiên, có lẽ còn quá sớm để khẳng định các nền tảng đã tuân thủ đầy đủ luật hay chưa.

Các công ty mạng xã hội được linh hoạt trong cách tuân thủ khi được trao quyền xác định biên độ sai số chấp nhận được khi ước tính độ tuổi người dùng, dựa trên đặc điểm tập người dùng của nền tảng.

Trong khi đó, Chính phủ quan tâm nhiều hơn đến các sai sót mang tính hệ thống hoặc quy trình thiếu chặt chẽ bên trong các công ty mạng xã hội, hơn là việc giữ cho mọi trẻ chưa đủ tuổi đều không tiếp cận được nền tảng. “Ngay cả khi không hoàn hảo, lệnh cấm vẫn rất quan trọng”, Bộ trưởng Truyền thông Úc Anika Wells từng nói.

NHỮNG LẬP LUẬN PHẢN ĐỐI LỆNH CẤM

Các nền tảng lớn cho rằng luật này đã được thông qua vội vàng tại quốc hội vào cuối năm 2024 và lập luận rằng, lệnh cấm đặt ra những thách thức công nghệ rất lớn. Nhiều công ty cho biết đã cam kết bảo vệ trẻ em và đã triển khai các biện pháp an toàn trong nhiều năm qua.

Unicef, cơ quan của Liên Hợp Quốc về trẻ em, cảnh báo rằng lệnh cấm có thể đẩy thanh thiếu niên vào những không gian trực tuyến rủi ro hơn và không được quản lý.

Một số học giả cho rằng, một điểm yếu của lệnh cấm là không kiểm soát việc sản xuất nội dung gây hại cũng như các thuật toán đưa nội dung đó tới người dùng.

Cũng có ý kiến chỉ trích rằng việc cấm thanh thiếu niên sử dụng mạng xã hội tước đi một kênh quan trọng để hỗ trợ tinh thần và kết nối xã hội. Một số khác cho rằng luật này tạo cho cha mẹ cảm giác an toàn giả tạo, làm giảm động lực giáo dục con cái về những nguy cơ của thế giới trực tuyến.

Các nhà vận động quyền riêng tư thì lo ngại rằng giấy tờ nhận dạng và dữ liệu sinh trắc học được sử dụng để xác định độ tuổi người dùng có thể bị lộ, bị thương mại hóa hoặc bị khai thác.

Tuy nhiên, vào tháng 6/2025, một thử nghiệm do chính phủ Úc ủy quyền kết luận rằng, việc kiểm tra độ tuổi “có thể đảm bảo quyền riêng tư, vững chắc và hiệu quả”, và rằng không tồn tại rào cản công nghệ đáng kể nào đối với việc thực thi luật.

Trong công chúng nói chung, luật này nhận được sự ủng hộ lớn. Một khảo sát của YouGov được thực hiện khi luật được thông qua cho thấy 77% người Úc ủng hộ biện pháp này.

NHIỀU THỊ TRƯỜNG CÂN NHẮC LỆNH CẤM TƯƠNG TỰ

Một số chính phủ coi thử nghiệm của Úc là một hình mẫu. “Tôi đã được truyền cảm hứng từ trường hợp của Úc”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói. “Chúng tôi ở châu Âu đang theo dõi và sẽ học hỏi từ nước Úc”.

Không chỉ có Liên minh châu Âu, nhiều thị trường khác như Tây Ban Nha, Pháp, Anh, Bồ Đào Nha, Đan Mạch, Hy Lạp, Na Uy, Ba Lan, Áo, Ireland và Hà Lan đều đang cân nhắc các lệnh cấm.

New Zealand vào tháng 5 năm ngoái cũng đã đề xuất một lệnh cấm tương tự còn Singapore đang nghiên cứu các giới hạn độ tuổi đối với mạng xã hội và đã thảo luận vấn đề này với Úc.

Đối với các tập đoàn công nghệ lớn như Meta, YouTube, Snapchat hay TikTok, tác động tài chính từ luật của Úc có thể rất đáng kể khi khoảng 95% trẻ em từ 10 đến 15 tuổi tại Úc có ít nhất một tài khoản mạng xã hội. Điều đó đồng nghĩa với việc các nhà vận hành nền tảng sẽ không còn khả năng kiếm tiền từ khoảng 2,5 triệu người dùng chưa đủ tuổi.

Mối đe dọa lớn hơn đối với các tập đoàn đến từ khả năng xuất hiện làn sóng siết chặt tương tự tại các quốc gia khác. Châu Âu là khu vực lớn thứ hai về doanh thu đối với nhiều công ty công nghệ sau Bắc Mỹ, và đối với cả Snap lẫn Meta, doanh thu tại châu Âu đang tăng nhanh hơn so với tại Mỹ.