Khi AI hóa "tri kỷ": Góc khuất bảo mật và bài toán phòng thủ của doanh nghiệp Việt

Chia sẻ trong chương trình The WISE Talk mới đây, ông Trương Đức Lượng, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần An ninh mạng Việt Nam (VSEC), thành viên tập đoàn Công nghệ G-Group đã lý giải sự tiếp nhận rất nhanh của người dùng đối với công nghệ AI trong thời gian qua đến từ sức hút của công nghệ này dù trên thực tế các thuật toán nền tảng của AI thực chất đã manh nha từ những thập niên 40-50 của thế kỷ trước.

“Thế giới chỉ mất vỏn vẹn 3 đến 4 năm gần đây để chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ, đến mức hiện tại, ngay cả một cô bán trà đá cũng có thể thoải mái sử dụng và trò chuyện với AI mỗi ngày”, Chủ tịch VSEC chia sẻ. 

Lý do bởi AI sở hữu tính chất giao tiếp tự nhiên như con người. Người dùng không cần phải câu nệ cú pháp, chủ ngữ vị ngữ hay ngôn ngữ chuẩn mực; hoàn toàn có thể dùng tiếng lóng, câu nói đời thường hay văn phong chợ búa, AI vẫn thấu hiểu trọn vẹn.

Rất nhiều người coi AI giống như một tri kỷ, tức là người có thể lắng nghe toàn bộ những thứ mình tâm sự mà không phán xét gì cả. Chính sự thân thuộc, vô điều kiện và mượt mà ấy đã tạo ra một khoảng trống tâm lý lớn.

Ông Trương Đức Lượng Chủ tịch VSEC

Từ những khoản nợ, tình trạng tài chính bấp bênh cho đến những bệnh lý mà ngay cả người thân cũng không một ai hay biết, tất cả đều được người dùng thoải mái dốc bầu tâm sự với máy móc. Và chính sự “gợi cảm” của công nghệ đã khiến nhận thức về quyền riêng tư của con người chậm hơn rất nhiều so với tốc độ tiến hóa của AI, theo Chủ tịch VSEC.

 KHOẢNG TRỐNG BẢO MẬT KHI NHÂN SỰ VÀ NHÀ QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP "QUÁ TIN" AI

Sự dịch chuyển tâm lý ấy khi bước vào môi trường doanh nghiệp lại càng để lộ những khoảng trống và mức độ phức tạp hơn, đặc biệt là trong thời gian qua, trào lưu doanh nghiệp một người (OPC) đang được thúc đẩy nhờ sự hỗ trợ của công nghệ mới. 

Theo ông Trương Đức Lượng, dữ liệu đưa vào các hệ thống AI lúc này không còn là thông tin cá nhân đơn thuần, mà là dữ liệu trọng yếu của tổ chức, có khả năng tác động trực tiếp đến chính doanh nghiệp, đội ngũ nhân sự lẫn các đối tác liên quan.

“Chẳng hạn, một giám đốc doanh nghiệp, đưa toàn bộ thông tin và doanh thu, doanh số, lợi nhuận, chi phí lên và nhờ AI phân tích cho tình hình sức khỏe về mặt tài chính của doanh nghiệp. Chính từ thói quen này, AI vô tình trở thành "người tri kỷ của doanh nghiệp", nắm giữ toàn bộ những bí mật kinh doanh không bao giờ xuất hiện trên mạng xã hội hay mặt báo”, ông Trương Đức Lượng nêu ví dụ.

Cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của vấn đề, chuyên gia này cũng nhấn mạnh rằng đối với các tổ chức sống bằng hoạt động nghiên cứu và phát triển hay tài sản trí tuệ, việc để lộ những thông tin cốt lõi này ra bên ngoài hoàn toàn có thể khiến cả nhóm hoặc doanh nghiệp phải đóng cửa.

Với các tập đoàn và doanh nghiệp quy mô lớn, nơi sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào và đội ngũ nhân sự chất lượng cao và cần phải tuân thủ các quy định về luật tốt hơn, ông Trương Đức Lượng chỉ ra một nghịch lý mang tính thời đại: tốc độ thay đổi của quy định nội bộ và luật pháp chưa thể bắt kịp tốc độ tiến hóa của AI.

"Đơn cử, Việt Nam đã ban hành luật trí tuệ nhân tạo mất đâu đó khoảng độ tầm 18 tháng để luật có thể đi vào cuộc sống trong khi AI đã thay đổi hàng tuần. Kết quả là các quy định nhanh chóng rơi vào tình trạng lạc hậu so với thực tế", Chủ tịch VSEC dẫn chứng. 

Bên cạnh đó, trong thực tế không hiếm những trường hợp dưới sức ép thời gian của ban lãnh đạo, nhân sự có thể không ngần ngại tải những thông tin của doanh nghiệp lên AI để tìm ra giải pháp nhanh chóng.

Theo chuyên gia này, hành động đó không xuất phát từ ý thức phá hoại mà đến từ bản năng tự nhiên của con người trước áp lực công việc khi "mọi người không đặt câu hỏi là có nên làm hay không, mà là chuyện này phải làm như thế." Bản năng sinh tồn trong công việc đó vô tình lại trở thành “vết nứt” mở đường cho rò rỉ dữ liệu.

NHỮNG LĨNH VỰC TRỌNG YẾU DỄ BỊ TẤN CÔNG MẠNG 

Về bản chất các cuộc tấn công mạng hiện nay, ông Lượng cho rằng hacker vẫn hành động dựa trên nguyên lý lợi ích kinh tế, tập trung vào các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm hay các cơ quan trọng yếu của quốc gia. Đồng thời, ông cũng đính chính một số hiểu lầm phổ biến liên quan đến tốc độ tấn công mạng hiện nay. 

Theo đó, một số nghiên cứu cho rằng, AI giúp tin tặc tự động dò quét lỗ hổng, tổng hợp kịch bản tấn công theo thời gian thực, và rút ngắn thời gian xâm nhập hệ thống xuống dưới 60 phút.

Tuy nhiên ông Trương Đức Lượng cho rằng, trong 60 phút đấy những phiên bản AI tiên tiến có thể tìm ra lỗi của các hệ thống mã nguồn mở hay các hệ thống mà cung cấp đầy đủ thông tin ấy. "Hệ thống và mục tiêu là hai thứ khác nhau. Ví dụ, nếu mục tiêu tấn công là cơ sở dữ liệu có giá trị cao thì hệ thống đó đã được bảo vệ rất nhiều lớp và thời gian tấn công sẽ mất rất nhiều ngày", Chủ tịch VSEC đánh giá.

Một trong những điểm chạm thực tế nhất mà ông Trương Đức Lượng đúc kết sau nhiều năm làm việc và tư vấn cho các doanh nghiệp về an ninh mạng là tính tuân thủ nói chung còn chưa cao và thường bắt gặp "những sai lầm sơ đẳng đến mức khó tin”.

“Mọi người đều biết rằng là chúng ta hay dùng mật khẩu, nhưng đến hiện tại vẫn rất nhiều doanh nghiệp sử dụng những cái mật khẩu rất là dễ đoán”, chuyên gia này dẫn chứng.

Với nhiều nhân sự tại các doanh nghiệp, việc phân định rạch ròi đâu là dữ liệu thông thường, đâu là thông tin riêng tư và đâu là tài sản trí tuệ có giá trị cao vẫn còn khá mù mờ. 

Ông Trương Đức Lượng Chủ tịch VSEC

GỐC RỄ CỦA SỰ PHÒNG THỦ NẰM Ở TƯ DUY VĂN HOÁ VÀ GIÁO DỤC 

Theo chuyên gia này, về mặt công nghệ, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động “bịt kín đường thoát” của dữ liệu bằng cách ứng dụng các giải pháp chuyên biệt. "Doanh nghiệp có thể dùng các cái giải pháp gọi là AIGateway để giúp kiểm soát các dữ liệu đầu vào và cam kết rằng dữ liệu chỉ được tồn tại ở trong môi trường của chính doanh nghiệp đó thôi chứ không được chuyển ra bên ngoài”, ông Lượng cho biết. 

Tuy nhiên, về chiến lược dài hạn, gốc rễ của sự phòng thủ nằm ở tư duy và văn hóa giáo dục.

"Doanh nghiệp cần kiên trì trang bị cho nhân sự những kiến thức cơ bản về AI, giúp họ hiểu rõ ranh giới của thông tin khi sử dụng và nhận thức sâu sắc về giá trị của dữ liệu", ông Lượng chia sẻ. 

Khi sự cố không may xảy ra, phản ứng phải vô cùng rạch ròi theo quy mô tổ chức. Đối với các doanh nghiệp lớn, việc duy trì đội ngũ chuyên gia an ninh mạng cùng một đường dây nóng túc trực 24/7 là điều kiện tiên quyết. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn lực hạn chế, ông Lượng đưa ra lời khuyên thiết thực rằng "nên tiếp cận với những đầu mối mà có tính chất về mặt ứng cứu như  Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp không gian mạng Việt Nam (VNCERT) hoặc qua các hội hiệp hội chuyên ngành.

Trao đổi về tư duy bảo mật trong kỷ nguyên số, chuyên gia này cũng đánh giá góc nhìn về an ninh mạng đã thay đổi hoàn toàn so với trước đây. Thay vì là một "gánh nặng" gây cản trở tốc độ, an ninh mạng giờ đây là chìa khóa nâng tầm doanh nghiệp. Cụ thể, các doanh nghiệp hiện đại ngày nay đều có xu hướng tích hợp yếu tố an ninh ngay từ bước khởi tạo.

Thay vì kiểu làm việc truyền thống, đưa hàng ra chợ bán trước rồi mới lo thuê bảo vệ, mua khóa hay rào chắn sau, tư duy kinh doanh hiện đại đòi hỏi hệ thống bảo vệ phải được tính toán ngay từ những bước đi đầu tiên.

Ông Trương Đức Lượng Chủ tịch VSEC

Minh chứng rõ nét nhất là ngay cả khi bắt đầu kinh doanh trực tuyến, thay vì chỉ mở tài khoản rồi bán hàng vô điều kiện như trước, thế hệ doanh nghiệp mới luôn đặt câu hỏi cốt lõi: "Làm thế nào để tài khoản này an toàn?".

Với những doanh nghiệp hoạt động thực sự nghiêm túc, đặt khách hàng làm trọng tâm và vận hành chuyên nghiệp, họ sẵn sàng minh bạch hóa khoản đầu tư cho an ninh mạng ra bên ngoài.

"Khi được truyền thông đúng cách, đây chính là 'thỏi nam châm' củng cố niềm tin vững chắc của người dùng vào thương hiệu. An ninh mạng không làm doanh nghiệp tụt lại trong các cuộc đua về tăng trưởng hay chậm chân hơn so với đối thủ mà ngược lại, đó là chìa khóa biến họ thành một tổ chức 'sang hơn, cao cấp và chuyên nghiệp hơn", ông Trương Đức Lượng khẳng định.