Lợi thế AI của Mỹ đối mặt thách thức từ Trung Quốc

Mặc dù Mỹ vẫn đang nắm giữ vị thế thống trị trong lĩnh vực chip tiên tiến và hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), những lợi thế dài hạn của nước này có thể bị suy giảm trước sự trỗi dậy của Trung Quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng và ứng dụng công nghiệp. Đây là nhận định được đưa ra trong một nghiên cứu mới của các học giả Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh có khả năng thu hẹp đáng kể khoảng cách và thậm chí thách thức vị thế dẫn đầu của Washington trong vòng 10-20 năm tới.

MỸ VẪN DẪN ĐẦU VỀ CHIP VÀ HẠ TẦNG AI, NHƯNG KHOẢNG CÁCH ĐANG THAY ĐỔI

Trong nghiên cứu công bố mới đây, ông Li Cheng, Giám đốc sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc đương đại và Thế giới (CCCW) thuộc Đại học Hong Kong, cùng các đồng tác giả đã đánh giá năng lực AI của Mỹ và Trung Quốc dựa trên mô hình “chiếc bánh năm tầng” do CEO Nvidia Jensen Huang đề xuất.

Mô hình này phân chia hệ sinh thái AI thành năm lớp nền tảng gồm: năng lượng, chất bán dẫn, hạ tầng AI, mô hình AI và các ứng dụng AI.

Theo kết quả nghiên cứu, Mỹ hiện vẫn duy trì ưu thế vượt trội trong hai lĩnh vực cốt lõi là chip bán dẫn tiên tiến và hạ tầng AI. Đây là những nền tảng quan trọng giúp các công ty công nghệ Mỹ phát triển những mô hình AI hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng lợi thế này không còn mang tính tuyệt đối như trước. Trong khi Mỹ tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu về công nghệ lõi, Trung Quốc đang đạt được những bước tiến đáng kể ở các lớp còn lại của hệ sinh thái AI.

“Lợi thế phòng thủ của Mỹ trong lĩnh vực AI hiện vẫn có tác dụng răn đe chiến lược và làm chậm bước tiến của các đối thủ trong ngắn hạn, nhưng tính bền vững về dài hạn đang phải đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc”, nhóm tác giả nhận định.

Đáng chú ý, nghiên cứu cho rằng khoảng cách về mô hình AI giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang dần thu hẹp xuống mức có thể kiểm soát được. Mặc dù Mỹ vẫn sở hữu những hệ thống AI tiên tiến nhất, tốc độ phát triển của các mô hình AI Trung Quốc trong thời gian gần đây đã cho thấy khả năng bắt kịp ngày càng rõ nét.

Một trong những yếu tố được đánh giá là động lực quan trọng cho sự phát triển này chính là chiến lược ưu tiên các mô hình mã nguồn mở và chi phí thấp của Trung Quốc.

Theo nhóm nghiên cứu, việc giảm đáng kể chi phí triển khai AI đã giúp công nghệ này được ứng dụng nhanh chóng trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế Trung Quốc. Cách tiếp cận này tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với chiến lược tập trung vào các mô hình đóng, có chi phí sử dụng cao của nhiều công ty công nghệ Mỹ.

Các tác giả cho rằng mô hình phát triển này có thể trở thành “một tham chiếu chiến lược mới” giúp Trung Quốc giành lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ dài hạn.

TRUNG QUỐC ĐẶT CƯỢC VÀO TỰ CHỦ BÁN DẪN ĐỂ THU HẸP KHOẢNG CÁCH

Bất chấp các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt do Mỹ dẫn dắt trong nhiều năm qua, nghiên cứu nhận định Trung Quốc vẫn có khả năng rút ngắn đáng kể khoảng cách công nghệ bán dẫn trong vòng từ 5 đến 8 năm tới.

Dự báo này dựa trên tốc độ gia tăng đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu và phát triển chip tại Trung Quốc. Theo nhóm tác giả, mức đầu tư cho lĩnh vực này đã tăng hơn năm lần trong thập niên qua, tạo nền tảng cho những bước đột phá trong tương lai.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng thừa nhận Trung Quốc hiện vẫn tồn tại nhiều điểm yếu mang tính chiến lược.

“Trung Quốc vẫn phụ thuộc đáng kể vào các nhà cung cấp bên ngoài đối với GPU hiệu năng cao, bộ nhớ băng thông cao (HBM) và các công cụ tự động hóa thiết kế điện tử tiên tiến cần thiết cho việc huấn luyện và vận hành các mô hình AI”, nghiên cứu nêu rõ.

Đây đều là những mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị AI toàn cầu, nơi các doanh nghiệp Mỹ và đồng minh vẫn đang nắm giữ lợi thế đáng kể.

Để giải quyết những điểm nghẽn này, Bắc Kinh đang triển khai nhiều biện pháp đồng thời, bao gồm trợ cấp tài khóa, các quỹ đầu tư quốc gia và nguồn vốn tự huy động từ doanh nghiệp.

Theo các tác giả, mục tiêu của Trung Quốc là tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực được xem là “nút thắt cổ chai”, qua đó từng bước đạt được năng lực tự chủ công nghệ trong các khâu quan trọng nhất của ngành bán dẫn.

Nếu các chương trình đầu tư hiện nay phát huy hiệu quả, Trung Quốc có thể giảm đáng kể sự phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, qua đó củng cố nền tảng cho tham vọng trở thành cường quốc AI hàng đầu thế giới.

NĂNG LƯỢNG CÓ THỂ TRỞ THÀNH LỢI THẾ QUYẾT ĐỊNH TRONG CUỘC ĐUA AI

Bên cạnh bán dẫn, nghiên cứu đặc biệt nhấn mạnh vai trò của năng lượng như một yếu tố có thể quyết định cán cân cạnh tranh AI trong tương lai.

Sự bùng nổ của các mô hình AI ngày càng lớn và phức tạp đang khiến nhu cầu điện năng cho các trung tâm dữ liệu tăng mạnh trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, khả năng bảo đảm nguồn cung điện ổn định và chi phí hợp lý được xem là một lợi thế chiến lược.

Theo nghiên cứu, đây chính là lĩnh vực mà Trung Quốc đang có ưu thế rõ rệt so với Mỹ.

Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA) cho thấy tổng lượng điện tiêu thụ của nước này trong năm 2025 đã đạt mức kỷ lục 10.400 tỷ kWh, cao hơn gấp đôi so với Mỹ.

Không chỉ sở hữu quy mô tiêu thụ điện lớn hơn, Trung Quốc còn liên tục mở rộng công suất năng lượng với tốc độ rất cao. Nhóm nghiên cứu cho biết kể từ năm 2021, lượng công suất năng lượng mới được bổ sung hằng năm tại Trung Quốc còn lớn hơn tổng nguồn cung năng lượng hiện có của Mỹ.

Xu hướng này được đánh giá sẽ tiếp tục nới rộng khoảng cách giữa hai quốc gia trong những năm tới, đặc biệt khi nhu cầu xây dựng các trung tâm dữ liệu AI ngày càng tăng.

Các tác giả cảnh báo rằng tại Mỹ, một số khu vực đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu cạnh tranh nguồn điện giữa các trung tâm dữ liệu và người tiêu dùng dân cư, kéo theo nguy cơ gia tăng giá điện.

Trong khi đó, Trung Quốc đang tận dụng lợi thế về quy mô hệ thống năng lượng để hỗ trợ chiến lược phát triển AI trên diện rộng.

Ông Li Cheng là một học giả nổi tiếng trong lĩnh vực nghiên cứu Trung Quốc đương đại. Ông thành lập CCCW vào năm 2023 sau khi rời Viện Brookings tại Mỹ, nơi ông từng làm việc nhiều năm. Theo các nguồn tin học thuật, quyết định này xuất phát từ những bất đồng ngày càng lớn của ông đối với xu hướng cứng rắn trong chính sách của Washington đối với Trung Quốc.

Nghiên cứu mới nhất của ông được đăng bằng tiếng Trung trên tạp chí Contemporary China and World do Học viện Nghiên cứu Trung Quốc Đương đại và Thế giới có trụ sở tại Bắc Kinh xuất bản.

Theo South China Morning Post, một chi tiết đáng chú ý là bài nghiên cứu này cũng được hỗ trợ bởi công cụ AI mang tên Zhenyan, được phát triển bởi công ty công nghệ Fayu Technology của Trung Quốc dành riêng cho hoạt động nghiên cứu khoa học xã hội.