Quốc gia nào đang tham vọng trở thành top 3 thế giới về phát triển AI?

Ở vùng Tây Bắc của Ả Rập Xê Út, gần Biển Đỏ, một trung tâm dữ liệu trị giá 5 tỷ USD đang được quy hoạch sẽ cung cấp đủ năng lực tính toán phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) cho các lập trình viên ở tận châu Âu.

Ở bờ biển đối diện phía bên kia đất nước, một khu phức hợp khác trị giá hàng tỷ USD cũng đang được lên kế hoạch, có thể phục vụ cho các nhà phát triển AI ở châu Á và châu Phi.

Trong nhiều thế hệ, Ả Rập Xê Út đã xuất khẩu dầu mỏ và giờ đây, nước này đang muốn sở hữu, xuất khẩu một trong những nguồn tài nguyên được khao khát nhất của kỷ nguyên kỹ thuật số: sức mạnh tính toán.

NHIỀU LỢI THẾ SẴN CÓ CHO THAM VỌNG AI

Thái tử Mohammed bin Salman – người được cho là giữ quyền lực phía sau ngai vàng của cha ông hiện tại – đang nắm lấy cơ hội để biến nguồn tài sản dầu mỏ của Ả Rập Xê Út thành sức ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ.

Hai tác giả Adam Satariano và Paul Mozur trên tờ The New York Times (NYT) cho rằng, ít quốc gia nào có thể sánh được với vương quốc này về năng lượng giá rẻ, tiềm lực tài chính dồi dào và quỹ đất rộng lớn – những yếu tố cần thiết để các công ty công nghệ vận hành nhiều trung tâm dữ liệu khổng lồ vốn tiêu tốn năng lượng.

Thời gian qua, Ả Rập Xê Út đã và đang đàm phán với các tập đoàn công nghệ Mỹ về việc sử dụng các trung tâm dữ liệu tương lai tại đây và mở rộng quan hệ hợp tác.

Các nhà lãnh đạo của OpenAI, Google, Qualcomm, Intel và Oracle sẽ tham dự hội nghị thường niên Future Investment Initiative của nước này – một hội nghị lớn nhất giữa sa mạc. Tháng 11 này, Thái tử Mohammed dự kiến sẽ tới thăm Hoa Kỳ.

Một thỏa thuận tiềm năng đang được bàn thảo có thể cung cấp sức mạnh tính toán cho xAI – công ty AI của tỷ phú Elon Musk, theo ông Saeed Al-Dobas, Giám đốc cấp cao của Humain, công ty nhà nước có nhiệm vụ điều phối nhiều dự án AI tại Ả Rập Xê Út.

“Amazon vừa ở đây hôm qua. Còn Microsoft thì chúng tôi gặp sáng nay”, ông nói trong một cuộc phỏng vấn gần đây, đồng thời cho biết, những gì đang được đàm phán với ông Musk là một “kế hoạch lớn hơn rất, rất nhiều”.

Thái tử Mohammed đã thành lập công ty Humain vào tháng 5 và kỳ vọng trong vài năm tới, công ty này sẽ đảm nhận khoảng 6% khối lượng công việc AI toàn cầu.

Theo nhóm nghiên cứu Synergy Research Group, hiện Ả Rập Xê Út mới chỉ chiếm chưa đến 1%, nhưng nếu đạt được mục tiêu đó, vương quốc này sẽ vươn lên đứng sau Hoa Kỳ và Trung Quốc về năng lực cung cấp sức mạnh tính toán.

CON ÁT CHỦ BÀI TRONG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN AI

Quốc gia này đang xây dựng ba khu phức hợp trung tâm dữ liệu lớn hướng đến các công ty nước ngoài, với chi phí vận hành cho các ứng dụng AI có thể rẻ hơn ít nhất 30% so với tại Mỹ, theo các lãnh đạo doanh nghiệp Ả Rập Xê Út.

Giấy phép xây dựng được cấp chỉ trong vài tuần, trong khi hệ thống cáp ngầm và mạng cáp quang giúp kết nối khoảng 4 tỷ người trên ba châu lục với các trung tâm này.

Để giải quyết lo ngại về an ninh dữ liệu trong một quốc gia có chính quyền kiểm soát cao, Ả Rập Xê Út đang xem xét thiết lập các “vùng đại sứ dữ liệu”, nơi các công ty nước ngoài có thể hoạt động theo luật pháp của chính quốc gia họ thay vì luật của Ả Rập Xê Út.

Amazon cho biết họ đang hợp tác với Humain nhằm “thúc đẩy tầm nhìn của Ả Rập Xê Út trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về AI”. Microsoft từ chối bình luận, còn xAI không phản hồi yêu cầu của NYT.

“Chúng tôi có một lợi thế ở Ả Rập Xê Út”, Giám đốc điều hành Humain – ông Tareq Amin nói với CNN. “Hãy nhìn vào hệ thống lưới điện tuyệt vời của đất nước này, điều đó giúp Humain không cần phải tự xây dựng các trạm điện và cơ sở hạ tầng để cung cấp năng lượng cho trung tâm dữ liệu. Nghĩa là tôi đã tiết kiệm được 18 tháng thời gian”.

Humain có kế hoạch xây dựng đến 6 gigawatt năng lực trung tâm dữ liệu trên khắp đất nước vào năm 2034, hợp tác với các đối tác AI hàng đầu như Nvidia, AMD, Amazon Web Services, Qualcomm và Cisco.

Thông tin từ CNN cho biết, Humain đã công bố thỏa thuận trị giá 3 tỷ USD với tập đoàn đầu tư tư nhân Blackstone để xây dựng các trung tâm dữ liệu tại vương quốc này.

Công ty cũng ra mắt công khai Humain One, một hệ điều hành được hỗ trợ bởi AI, cho phép người dùng nói hoặc gõ lệnh để yêu cầu máy tính thực hiện nhiệm vụ thay vì nhấp vào biểu tượng như trong các hệ thống truyền thống như Windows hoặc iOS.

Humain đã sử dụng hệ thống AI này nội bộ để vận hành phần lớn các bộ phận nhân sự, tài chính, pháp lý, vận hành và công nghệ thông tin. Ông Amin cho biết hiện nay chỉ còn một nhân viên trong bộ phận trả lương, phần còn lại do các tác nhân AI đảm nhiệm.

Ả Rập Xê Út đang bước vào giai đoạn cuối của kế hoạch chuyển đổi kinh tế Vision 2030, đối mặt với thách thức từ giá dầu giảm và sự chậm trễ trong việc xây dựng các “siêu dự án” như dự án siêu đô thị Neom, khiến việc thúc đẩy AI trở nên cấp thiết hơn nhằm hỗ trợ tăng trưởng cho nền kinh tế lớn nhất tại khu vực này.

Dù vậy, Ả Rập Xê Út đối mặt với sự cạnh tranh từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), quốc gia có công ty AI riêng là G42 và gần đây đã đạt được thỏa thuận lịch sử với chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump để xây dựng “Stargate UAE” – một dự án trung tâm dữ liệu khổng lồ trị giá 500 tỷ USD, được xem là lớn nhất ngoài nước Mỹ, với sự hỗ trợ của OpenAI, Oracle, Nvidia và Cisco.

Khi được hỏi liệu có chỗ cho hai cường quốc khu vực cùng phát triển hay không, ông Amin chia sẻ rằng ông ủng hộ việc dân chủ hóa AI, đồng thời nhấn mạnh năng lực vận hành mạnh mẽ của Humain.

“Việc tri thức, đặc biệt là về AI, không bị tập trung vào một nơi là điều tốt cho nhân loại. Vì thế, những gì đang diễn ra ở UAE là tốt, và ở Ả Rập Xê Út cũng vậy”, ông nói. “Tôi có thể nói rằng điều chúng tôi làm khác biệt là Humain không phải là một công ty đầu tư, mà là một công ty vận hành”.

NHỮNG RÀO CẢN CẦN THÁO GỠ ĐỂ HIỆN THỰC HÓA THAM VỌNG

Thông qua chương trình Tầm nhìn 2030, Ả Rập Xê Út đã thực hiện những khoản đầu tư nền tảng vào hạ tầng điện toán đám mây quốc gia, điện toán hiệu năng cao và các quan hệ đối tác quốc tế, qua đó định vị mình như một quốc gia dẫn đầu khu vực trong lĩnh vực AI.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành cảnh báo rằng để biến tham vọng đó thành tác động thực sự trên phạm vi toàn quốc, Ả Rập Xê Út cần giải quyết ba thách thức cốt lõi: hiện đại hóa hệ thống phần cứng cũ kỹ, xây dựng kiến trúc dữ liệu thống nhất và phát triển nguồn nhân lực chuyên môn cao trong lĩnh vực điện toán.

Câu hỏi trung tâm vẫn là: liệu Ả Rập Xê Út có sở hữu cơ sở hạ tầng đủ mạnh để triển khai AI ở quy mô như tầm nhìn đã đặt ra hay không.

Ông Fadi Kanafani, tổng giám đốc của SoftServe tại Trung Đông, cho biết tiến trình của Ả Rập Xê Út đã có những kết quả rõ rệt. “Ả Rập Xê Út đã vượt qua giai đoạn chỉ dừng ở các tuyên bố; giờ đây chúng ta đang thấy hành động cụ thể trên thực tế”, ông nói với tờ Arab News.

Tuy nhiên, nhiều người vẫn hoài nghi về khả năng hiện thực hóa tham vọng này. Ả Rập Xê Út hiện thiếu nguồn nhân lực chuyên sâu về AI, và một số chuyên gia cảnh báo nguy cơ dư thừa năng lực tính toán toàn cầu khi các chính phủ và doanh nghiệp đua nhau xây dựng trung tâm dữ liệu nhanh hơn tốc độ có thể khai thác lợi nhuận từ chúng.

“Không thể nói là không thể, nhưng tôi không thể tưởng tượng được bất kỳ kịch bản nào giúp Ả Rập Xê Út đạt 6% năng lực tính toán AI toàn cầu”, ông John Dinsdale, nhà phân tích cao cấp của Synergy Research Group, nhận định.

Theo NYT, là một quốc gia xuất khẩu dầu, Ả Rập Xê Út đã hưởng lợi từ việc hợp tác với các nước giàu năng lượng khác thông qua OPEC Plus – liên minh các nước sản xuất dầu. Nhưng trong lĩnh vực AI, không tồn tại một hình thức hợp tác tương tự.

Các kế hoạch của Ả Rập Xê Út cũng đang thử thách chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ - chính sách sử dụng quyền tiếp cận các chip AI tiên tiến để định hướng các quốc gia giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Trong chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump tới Riyadh vào tháng 5 vừa qua, các công ty Mỹ như Nvidia đã được bật đèn xanh để bán chip AI cho Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, Washington vẫn chưa cấp phép chính thức do lo ngại về mối quan hệ của vương quốc này với Bắc Kinh.