Sau cuộc đua chip, Mỹ - Trung bước vào "cuộc đua vốn" để giành ngôi đầu AI?

Khi các tập đoàn công nghệ phải chi hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu, chip và hạ tầng điện toán, thị trường cổ phiếu, trái phiếu, tín dụng ngân hàng và nguồn lực chính sách trở thành những mắt xích quan trọng trong cuộc đua công nghệ. Nhưng dòng vốn khổng lồ này cũng đặt ra câu hỏi: liệu lợi nhuận tương lai của AI có đủ để đáp ứng kỳ vọng của giới đầu tư và gánh nặng tài chính ngày càng lớn.

TỪ CUỘC ĐUA CÔNG NGHỆ ĐẾN CUỘC ĐUA HUY ĐỘNG VỐN

Trong nhiều năm, cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc thường được nhìn nhận qua những thước đo quen thuộc: khả năng tiếp cận chip tiên tiến, sức mạnh của các mô hình AI, số lượng bằng sáng chế hay năng lực nghiên cứu.

Tuy nhiên, khi AI bước vào giai đoạn triển khai trên quy mô lớn, một yếu tố khác đang trở nên có ý nghĩa quyết định: nước nào có đủ năng lực tài trợ vốn cho quá trình phát triển và thương mại hóa công nghệ AI trong thời gian đủ dài?

Phát triển một mô hình AI có năng lực cao đòi hỏi nguồn lực tính toán lớn. Đưa mô hình đó vào sử dụng rộng rãi còn cần các trung tâm dữ liệu, chip tăng tốc, hệ thống lưu trữ, mạng truyền dẫn và nguồn cung điện ổn định.

Những khoản đầu tư này thường phải được thực hiện trước khi doanh nghiệp có thể xác định đầy đủ mức doanh thu và lợi nhuận mà AI sẽ mang lại. Chính vì vậy, cuộc đua AI ngày càng mang đặc điểm của một cuộc đua đầu tư hạ tầng. 

Một nghiên cứu của Rhodium Group công bố tháng 9/2026 cho thấy quy mô đầu tư hạ tầng AI tại Trung Quốc đang tăng nhanh. Theo ước tính của tổ chức này, chi tiêu vốn cho hạ tầng AI của 13 doanh nghiệp Trung Quốc được khảo sát dự kiến tăng 103% trong năm 2026, lên khoảng 932 tỷ nhân dân tệ, tương đương 139 tỷ USD và dự báo đạt khoảng 193 tỷ USD năm 2027.

Rhodium Group cũng ước tính vốn đầu tư trung tâm dữ liệu tại Mỹ vào khoảng 800 tỷ USD trong năm 2026. Hai số liệu có phạm vi khác nhau nhưng cho thấy quy mô đầu tư nguồn lực khổng lồ mà cuộc đua AI đang đòi hỏi.

Đáng chú ý, nhu cầu vốn không chỉ tăng vì các doanh nghiệp muốn mở rộng nhanh hơn. Khi đối thủ liên tục đầu tư vào chip, trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán, việc chậm đầu tư có thể khiến một doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh trong tương lai. Điều đó tạo ra áp lực phải chi tiêu ngay cả khi hiệu quả tài chính của từng khoản đầu tư chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Trong bối cảnh này, thị trường tài chính đang trở thành một bộ phận cực kỳ quan trọng của cuộc cạnh tranh công nghệ.

Doanh nghiệp có thể sử dụng lợi nhuận giữ lại, phát hành cổ phiếu, vay ngân hàng, phát hành trái phiếu hoặc tiếp cận các quỹ đầu tư tư nhân để tài trợ cho kế hoạch mở rộng.

Khả năng kết hợp các kênh này, cũng như sức chịu đựng trước những giai đoạn thị trường vốn biến động, có thể tạo ra khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp và giữa hai nền kinh tế Mỹ - Trung.

MỸ: SỨC MẠNH CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH VÀ KHẢ NĂNG HUY ĐỘNG VỐN QUY MÔ LỚN

Mỹ có lợi thế đáng kể nhờ thị trường vốn phát triển sâu rộng, cơ sở nhà đầu tư tổ chức lớn và khả năng tiếp cận nhiều hình thức tài trợ.

Các tập đoàn công nghệ có thể kết hợp phát hành cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp, vay ngân hàng, tín dụng tư nhân và dòng tiền từ những lĩnh vực kinh doanh hiện hữu để tài trợ cho các kế hoạch đầu tư AI. Điểm mạnh của hệ thống này là khả năng huy động vốn trên quy mô lớn, đồng thời phân bổ nhu cầu tài trợ qua nhiều kênh khác nhau.

Năm 2026 đang cho thấy rõ vai trò của thị trường cổ phiếu trong việc đưa những doanh nghiệp công nghệ có nhu cầu vốn rất lớn tiếp cận nguồn tiền từ công chúng.

Ngày 11/6, SpaceX định giá cổ phiếu IPO ở mức 135 USD/cổ phiếu, huy động 75 tỷ USD với mức định giá doanh nghiệp khoảng 1.770 tỷ USD. Theo Reuters, đây là đợt IPO lớn nhất từ trước đến nay, vượt xa thương vụ 25,6 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019.

Một trường hợp gắn trực tiếp hơn với hạ tầng AI là Cerebras Systems, doanh nghiệp thiết kế chip tăng tốc AI. Tháng 5/2026, công ty huy động khoảng 6,4 tỷ USD trong đợt IPO tại Mỹ, với giá phát hành 185 USD/cổ phiếu.

Theo S&P Global Market Intelligence, đây là đợt IPO công nghệ lớn nhất tại Mỹ kể từ thương vụ Uber năm 2019, tính đến thời điểm công bố báo cáo tháng 5. 

Bên cạnh vốn cổ phần, thị trường trái phiếu cũng đang trở thành kênh tài trợ quan trọng cho các tập đoàn công nghệ lớn.

Trong báo cáo ổn định tài chính tháng 7/2026, Ngân hàng Trung ương Anh cho biết 5 tập đoàn công nghệ quy mô lớn nhất trong nhóm doanh nghiệp cung cấp nền tảng và dịch vụ điện toán đám mây chiếm khoảng 3% lượng trái phiếu doanh nghiệp Mỹ xếp hạng đầu tư đang lưu hành vào cuối năm 2025, nhưng chiếm hơn 15% lượng phát hành mới trong 05 tháng đầu năm 2026.

Báo cáo cũng dẫn ước tính của Barclays rằng các tập đoàn này cần khoảng 240 tỷ USD vốn đầu tư trong năm 2026 được tài trợ thông qua tín dụng doanh nghiệp xếp hạng đầu tư. 

Sự gia tăng của các thương vụ quy mô lớn cũng cho thấy thị trường vốn Mỹ có khả năng chuyển hóa kỳ vọng về lợi nhuận tương lai thành nguồn tài trợ hiện tại.

Nhà đầu tư có thể chấp nhận bỏ vốn vào doanh nghiệp đang đầu tư mạnh nếu tin rằng công nghệ mới sẽ mở rộng thị trường, tăng doanh thu và cải thiện năng suất trong những năm tiếp theo. Đây là một lợi thế quan trọng đối với các lĩnh vực cần đầu tư lớn trước khi tạo ra dòng tiền tương xứng.

Tuy nhiên, khả năng huy động vốn mạnh không đồng nghĩa với hiệu quả đầu tư đã được bảo đảm.

Reuters lưu ý trong phân tích tháng 4/2026 rằng các thương vụ IPO lớn của SpaceX, OpenAI và Anthropic đặt ra một phép thử đối với khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư, bởi quy mô định giá rất lớn có thể đi trước thành tích lợi nhuận bền vững. Khi kỳ vọng thị trường thay đổi, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với giá cổ phiếu giảm, chi phí vay cao hơn hoặc điều kiện phát hành vốn kém thuận lợi hơn.

TRUNG QUỐC: KẾT HỢP THỊ TRƯỜNG, TÍN DỤNG NGÂN HÀNG VÀ NGUỒN LỰC CHÍNH SÁCH

Nghiên cứu của Rhodium Group cho thấy các doanh nghiệp AI Trung Quốc được khảo sát dựa vào sự kết hợp giữa dòng tiền hoạt động, phát hành cổ phiếu và vay ngân hàng; thị trường trái phiếu chưa giữ vai trò tương đương với các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ.

Trong khi đó, lượng vốn đầu tư cổ phần được công bố trong lĩnh vực AI Trung Quốc đạt 282 tỷ nhân dân tệ (tương đương khoảng 42 tỷ USD) tính đến ngày 21/8/2026, mức cao kỷ lục trong chuỗi số liệu mà tổ chức này theo dõi. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường vốn cổ phần đang trở thành một kênh tài trợ đáng chú ý, bên cạnh tín dụng ngân hàng và các nguồn lực chính sách. 

Tín dụng ngân hàng là một bộ phận quan trọng trong cấu trúc tài trợ đó. Theo thông tin được công bố về hoạt động của Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China), đến cuối năm 2025, số dư cấp tín dụng đối với các doanh nghiệp chủ chốt thuộc chuỗi ngành AI đạt 545,6 tỷ nhân dân tệ (tương đương 82 tỷ USD).

Một giao dịch lớn khác cho thấy khả năng huy động tín dụng của doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc trên thị trường quốc tế. Theo Reuters, tháng 9/2026, ByteDance đã thu xếp khoản vay hợp vốn 29,6 tỷ USD từ gần 30 ngân hàng, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho phát triển AI gia tăng. Hơn 60% khoản vay được cho là do các ngân hàng Trung Quốc đăng ký tham gia. 

Đối với nguồn lực chính sách, một ví dụ trực tiếp là Quỹ đầu tư công nghiệp AI quốc gia Trung Quốc (National AI Industry Investment Fund), được thành lập đầu năm 2025 với vốn đăng ký 60 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 8,2 tỷ USD theo tỷ giá được công bố thời điểm đó.

Theo South China Morning Post, quỹ được thành lập dưới hình thức liên doanh giữa Guozhi Investment (Shanghai) và Quỹ đầu tư ngành vi mạch Trung Quốc giai đoạn III. Quỹ AI này hướng đến đầu tư cổ phần vào các dự án AI giai đoạn đầu, qua đó bổ sung nguồn vốn cho lĩnh vực mà Nhà nước xác định là ưu tiên chiến lược. 

Một tầng tài trợ khác nằm ở ngành bán dẫn - lĩnh vực có quan hệ trực tiếp với năng lực tính toán phục vụ AI. Quỹ đầu tư ngành vi mạch Trung Quốc giai đoạn III (China Integrated Circuit Industry Investment Fund Phase III), được thành lập tháng 5/2024 với vốn đăng ký 344 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 47,5 tỷ USD.

Theo Reuters, đây là quỹ đầu tư do Nhà nước hậu thuẫn nhằm thúc đẩy ngành bán dẫn Trung Quốc trong đó Bộ Tài chính Trung Quốc là cổ đông lớn nhất; sáu ngân hàng lớn của nước này cũng công bố kế hoạch góp tổng cộng 114 tỷ nhân dân tệ, gần một phần ba vốn đăng ký của quỹ. 

Cấu trúc tài trợ vốn của Trung Quốc có thể đem lại lợi thế trong cuộc đua công nghệ. Vốn định hướng giúp Nhà nước thúc đẩy đầu tư vào những lĩnh vực được coi là ưu tiên chiến lược, kể cả khi lợi nhuận thương mại chưa xuất hiện ngay.

Sự tham gia của các ngân hàng và nhà đầu tư tư nhân có thể bổ sung nguồn lực, trong khi các quỹ chuyên biệt giúp tập trung vốn vào những khâu được xác định là quan trọng đối với năng lực tự chủ công nghệ. 

Tuy nhiên, mô hình này cũng có những giới hạn. Nếu doanh nghiệp chưa tạo ra dòng tiền đủ lớn, việc mở rộng đầu tư vẫn phụ thuộc vào khả năng tiếp tục vay vốn, phát hành cổ phiếu hoặc tiếp cận nguồn lực hỗ trợ. Khi thị trường chứng khoán suy yếu hay điều kiện tín dụng thay đổi, kế hoạch đầu tư có thể chịu áp lực.

Mặt khác, nếu vốn được phân bổ theo mục tiêu chiến lược nhưng thiếu cơ chế đánh giá hiệu quả và kỷ luật tài chính, nguy cơ đầu tư dàn trải, trùng lặp hoặc duy trì các dự án có hiệu quả thấp sẽ gia tăng.

KHI CUỘC ĐUA AI BẮT ĐẦU TÁI ĐỊNH HÌNH THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH

Dòng vốn đổ vào AI có thể tạo ra vòng lặp phản hồi giữa thị trường tài chính và đầu tư công nghệ. Kỳ vọng AI tăng trưởng thúc đẩy định giá cổ phiếu; định giá thuận lợi giúp doanh nghiệp huy động vốn cổ phần dễ dàng hơn; vốn mới tài trợ cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu và phát triển sản phẩm. Khi hoạt động kinh doanh tạo ra doanh thu và lợi nhuận, kỳ vọng của nhà đầu tư có thể được củng cố.

Nhưng vòng phản hồi này cũng có thể vận hành theo chiều ngược lại. Nếu kết quả thương mại hóa thấp hơn kỳ vọng, giá cổ phiếu có thể giảm, chi phí vay vốn tăng và doanh nghiệp phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư.

Khi nhiều doanh nghiệp cùng phụ thuộc vào triển vọng AI, sự điều chỉnh đồng thời có thể lan truyền giữa cổ phiếu công nghệ, trái phiếu doanh nghiệp, tín dụng tư nhân và các nhà đầu tư có mức độ tiếp xúc lớn với ngành.

Trong Báo cáo Ổn định tài chính toàn cầu tháng 10/2026, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá rủi ro điều chỉnh mạnh giá tài sản liên quan đến AI vẫn là một nguy cơ đáng lưu ý.

Theo IMF, tác động có thể trở nên đáng kể do quy mô tài sản liên quan đến AI ngày càng lớn; đòn bẩy trong hệ sinh thái AI đang tăng, trong khi mức độ tập trung và các mối liên kết tài chính có thể khuếch đại cú sốc. Tuy nhiên, nhận định của IMF không đồng nghĩa rằng thị trường AI chắc chắn đang hình thành bong bóng hay một cuộc khủng hoảng tài chính là không thể tránh khỏi. 

Điều này cho thấy tác động của cuộc đua vốn cho AI lên cấu trúc thị trường tài chính toàn cầu là ngày càng rõ nét.

Khi các doanh nghiệp công nghệ trở thành những bên đi vay và phát hành trái phiếu lớn, nhu cầu tài trợ của họ có thể ảnh hưởng đến cấu trúc thị trường tín dụng. Khi cổ phiếu AI chiếm tỷ trọng đáng kể trong danh mục đầu tư, diễn biến của nhóm cổ phiếu này cũng có thể tác động đến tài sản và khẩu vị rủi ro của các quỹ đầu tư toàn cầu.

Mức độ ảnh hưởng thực tế sẽ phụ thuộc vào quy mô phơi nhiễm, cấu trúc đòn bẩy, tính thanh khoản và khả năng chống chịu của từng định chế tài chính.

Tóm lại, cuộc cạnh tranh AI Mỹ - Trung đang cho thấy vốn ngày càng trở thành một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh công nghệ. Chip tiên tiến, mô hình AI và nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là những điều kiện thiết yếu, nhưng để triển khai công nghệ trên quy mô lớn, doanh nghiệp cần một hệ thống tài trợ đủ mạnh, đa dạng và có khả năng duy trì trong nhiều năm.

Cuộc đua vốn cho AI giữa Mỹ - Trung hiện nay vì vậy cần được nhìn nhận trên cả hai phương diện: năng lực huy động nguồn lực và năng lực chuyển nguồn lực đó thành giá trị kinh tế và cả khả năng định hình thị trường tài chính toàn cầu trong nhiều năm tới.