Tham vọng AI đang có nguy cơ làm chao đảo quá trình chuyển đổi năng lượng xanh

Làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo đang kéo theo một cơn khát năng lượng chưa từng có. Khi các tập đoàn công nghệ đua nhau xây dựng trung tâm dữ liệu, khí đốt – nguồn nhiên liệu từng bị xem là lỗi thời – bỗng sống dậy, khiến thế giới phải đối mặt với những câu hỏi lớn: liệu quá trình chuyển đổi xanh có đang bị chậm lại?

AI “HỒI SINH” NGÀNH ĐIỆN KHÍ TƯỞNG NHƯ ĐÃ CHẾT

Theo hãng tin Financial Times, chỉ vài năm trước, các nhà máy chế tạo tua-bin khí của Mitsubishi Heavy Industries (MHI) tại Nhật Bản gần như rơi vào trạng thái ngủ đông. Khi năng lượng tái tạo lên ngôi và các chính phủ đua nhau cam kết phát thải ròng bằng 0, khí đốt bị coi là “cũ kỹ”, còn tương lai của ngành sản xuất tua-bin tưởng chừng khép lại.

Thế nhưng đến năm 2025, bức tranh đã hoàn toàn đảo chiều. Theo hãng tư vấn Dora Partners, số đơn đặt hàng tua-bin khí toàn cầu dự kiến vượt 1.000 chiếc trong năm nay – tăng gần 50% so với trung bình 5 năm gần nhất. Các “ông lớn” như MHI (Nhật Bản), Siemens Energy (Đức) và GE Vernova (Mỹ) – từng cắt giảm hàng nghìn việc làm vì suy thoái thị trường – nay lại phải chạy đua mở rộng công suất.

Sự bùng nổ này không đến từ các nhà máy hay khu công nghiệp, mà từ những trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ AI. Các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới, từ ChatGPT đến các hệ thống thị giác máy tính, đòi hỏi hạ tầng tính toán khổng lồ với nguồn điện ổn định 24/7.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các trung tâm dữ liệu sẽ tiêu thụ từ 6,7% đến 12% tổng lượng điện quốc gia vào năm 2028, tăng mạnh so với 4,4% năm 2023. Hệ quả là một cuộc “đổ xô” mới vào điện khí – đặc biệt tại Mỹ, nơi nhiều dự án đang được triển khai riêng cho các tập đoàn công nghệ.

Tại bang Louisiana, Entergy đang xây dựng ba nhà máy điện khí để cung cấp năng lượng cho khu phức hợp trung tâm dữ liệu Hyperion của Meta. ExxonMobil dự kiến đầu tư 15 tỷ USD để xây dựng một nhà máy điện riêng phục vụ hạ tầng tính toán. Trong khi đó, OpenAI và SoftBank khởi động “Dự án Stargate” trị giá 500 tỷ USD, bao gồm cả các trạm phát điện chạy bằng khí đốt cho hệ thống AI toàn cầu.

“Cầu đang vượt cung một cách nghiêm trọng,” ông Yasuhiro Fujita, kỹ sư kỳ cựu của MHI, nhận định. “Đây không còn là nhu cầu tạm thời – mà là một cơn bùng nổ thực sự.”

Hiện, khách hàng phải chờ ít nhất ba năm nếu muốn mua tua-bin mới. Các nhà sản xuất đều tăng công suất, song chuỗi cung ứng đang bị kéo căng do cùng lúc phải phục vụ cả ngành hàng không và quốc phòng.

KHI NĂNG LƯỢNG CHO AI LÀM CHẬM BÁNH XE CHUYỂN ĐỔI XANH

“Cơn sốt tua-bin” được xem là hệ quả trực tiếp của làn sóng AI, nhưng nó cũng khiến giới khí hậu lo ngại về một bước lùi trong nỗ lực giảm phát thải toàn cầu.

Theo Thỏa thuận Paris năm 2015, các nước cam kết giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu dưới 2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Tuy nhiên, việc tái đầu tư mạnh mẽ vào khí đốt – một nhiên liệu hóa thạch – đang đi ngược lại quỹ đạo đó.

Trong khi các hãng chế tạo đã phát triển mẫu tua-bin có thể sử dụng hydrogen để phát điện không phát thải, thì nguồn cung nhiên liệu sạch này vẫn chưa khả thi. Điều đó có nghĩa là, trong ngắn hạn, lượng khí CO₂ từ các nhà máy điện mới vẫn sẽ tăng.

“Làn sóng AI đang khiến các chính phủ và doanh nghiệp quay lại với ưu tiên cũ: năng lượng rẻ, ổn định, thay vì xanh,” một chuyên gia năng lượng tại Nhật Bản nhận xét.

Bối cảnh này gợi nhớ giai đoạn khủng hoảng năng lượng 2022, khi chiến sự Nga – Ukraine khiến giá khí LNG tăng gấp bảy lần, lên tới 70 USD/triệu BTU, kéo theo lạm phát toàn cầu. Dù giá đã hạ xuống quanh 11 USD, cơn khát năng lượng từ AI lại đe dọa đẩy giá lên trở lại.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ tăng gấp đôi vào năm 2030, đạt gần 1.000 TWh – tương đương mức tiêu thụ điện của cả Nhật Bản.

Điều trớ trêu là, AI – công nghệ được kỳ vọng giúp tối ưu năng lượng và giảm phát thải – lại đang khiến thế giới tiêu thụ nhiều điện hơn bao giờ hết.

Các tập đoàn như Siemens Energy hay GE Vernova đều ghi nhận doanh số tua-bin tại Mỹ tăng vọt. Siemens Energy cho biết, năm 2023 họ chỉ bán được 1 tua-bin ở Mỹ, còn nay là gần 200. Mỹ hiện chiếm 46% đơn hàng toàn cầu, gần gấp đôi mức trung bình của thập kỷ trước.

“Chúng ta đang chứng kiến một cuộc đua tranh năng lượng kiểu mới, do AI dẫn dắt,” chuyên gia Dora Partners nhận định. “Và lần này, nó diễn ra nhanh hơn bất kỳ giai đoạn bùng nổ nào trước đây.”

Tuy nhiên, không phải ai cũng tin cơn sốt này sẽ kéo dài. Một số chuyên gia cảnh báo nguy cơ “bong bóng AI” – khi đầu tư vào hạ tầng năng lượng vượt quá nhu cầu thực tế. “Câu hỏi là: ai sẽ trả tiền cho khối năng lượng khổng lồ đó, và liệu chúng ta có thể cải thiện hiệu suất AI nhanh đủ để bù đắp không?” – bà Anne-Sophie Corbeau, chuyên gia tại Đại học Columbia, nói.

Bà đặt vấn đề khi trí tuệ nhân tạo hứa hẹn đưa nhân loại tiến vào kỷ nguyên xanh và hiệu quả hơn, thì chính cơn khát năng lượng để vận hành nó lại đe dọa làm chậm bánh xe chuyển đổi xanh.