Thiết kế trong kỷ nguyên AI: Năng lực sáng tạo của con người ngày càng quan trọng

AI đang làm thay đổi quy trình thiết kế, từ hình thành ý tưởng, phát triển hình ảnh đến tạo ra các sản phẩm và trải nghiệm số. Tại Hội thảo RDAAI 2026: Reframing Design in the Age of AI (Tái định hình thiết kế trong kỷ nguyên AI), do Greenwich Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cho rằng AI vừa mở rộng khả năng sáng tạo, vừa đặt ra yêu cầu phải xác định lại vai trò của con người trong hoạt động thiết kế, đặc biệt trong đào tạo thế hệ nhà thiết kế tương lai.

AI ĐANG THAY ĐỔI NHANH CHÓNG NGÀNH THIẾT KẾ

Thạc sĩ Ngô Thanh Tùng, Giám đốc Greenwich Việt Nam cơ sở Hà Nội, cho biết nhà trường đã nhanh chóng thích ứng với sự phát triển của công nghệ, trang bị công cụ AI cho toàn bộ giảng viên và sinh viên nhằm hỗ trợ giảng dạy, học tập và nâng cao hiệu quả công việc.

“Là một đơn vị thuộc Tập đoàn FPT, đồng thời vận hành chương trình giáo dục đại học của Vương quốc Anh, chúng tôi kết hợp tư duy quốc tế, học thuật hiện đại với thế mạnh công nghệ của tập đoàn trong vận hành, giảng dạy và học tập. Bên cạnh AI, nhà trường cũng chú trọng phát triển kỹ năng và rèn luyện tư duy nền tảng để sinh viên ứng dụng AI hiệu quả nhất”, ông Ngô Thanh Tùng chia sẻ.

Kiến trúc sư Đinh Việt Phương, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thiết kế và Giải pháp công nghệ 3DART, chuyên gia có hơn 20 năm kinh nghiệm trong kiến trúc, số hóa di sản, công nghệ 3D, hiệu ứng hình ảnh (VFX) và các giải pháp trình chiếu thực tế tăng cường, thực tế ảo (AR/VR), đã mang đến góc nhìn thực tiễn nghề nghiệp, cho rằng AI đang làm thay đổi nhanh chóng cách người làm thiết kế tiếp cận công việc.

Công nghệ giúp thử nghiệm nhiều phương án nhanh hơn, rút ngắn thời gian phát triển ý tưởng và chuẩn bị hình ảnh. Tuy nhiên, khả năng tạo ra sản phẩm nhanh cũng kéo theo sự thay đổi trong kỳ vọng của khách hàng, với yêu cầu có nhiều phương án hơn và thời gian phản hồi ngắn hơn.

“Với AI, chúng ta gần như bước vào một cuộc đua “vừa chạy vừa xếp hàng” với khách hàng”, ông Đinh Việt Phương nói, đồng thời nhận định chính khách hàng cũng bị gia tăng áp lực, kéo theo những đòi hỏi khắt khe hơn đối với người làm thiết kế.

KIẾN THỨC NỀN TẢNG VÀ TƯ DUY PHẢN BIỆN GIÚP LÀM CHỦ AI

Trước sự phát triển của AI, năng lực đánh giá và phán đoán của nhà thiết kế ngày càng quan trọng. Theo ông Đinh Việt Phương, người làm thiết kế cần biết định hướng, chỉnh sửa và kiểm tra sản phẩm do AI tạo ra, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của khách hàng, phù hợp với ý đồ sáng tạo và thực tế.

Để làm được điều đó, kiến thức nền tảng giữ vai trò thiết yếu. Nhà thiết kế cần hiểu biết về xã hội, mỹ học và lý luận về cái đẹp để có cơ sở đánh giá hình ảnh, nhận diện những yếu tố tạo nên giá trị thẩm mỹ của một sản phẩm.

Bên cạnh đó, các kiến thức cơ bản về pha trộn màu sắc, sắc độ, bố cục và trọng lượng thị giác cũng cần được trang bị vững chắc. Đây là cơ sở để người thiết kế chủ động điều chỉnh kết quả do AI tạo ra theo ý đồ của mình, thay vì phụ thuộc vào những gì công nghệ cung cấp.

“Điều quan trọng là con người phải có khả năng nhận thức và đánh giá cái đẹp khi sáng tạo, thay vì chỉ sử dụng AI để tạo ra sản phẩm”, ông Đinh Việt Phương nhấn mạnh.

Ở góc độ đào tạo thiết kế đồ họa và kỹ thuật số, Thạc sĩ Kusumah Rian Dimas Permana, giảng viên Bộ môn Thiết kế Đồ họa và Kỹ thuật số, Greenwich Việt Nam, cũng cho rằng sinh viên không thể chỉ dựa vào sự tiện lợi của công nghệ.

Ông nhìn nhận AI không đơn thuần là một công cụ mà còn giống một dịch vụ mà người dùng có thể yêu cầu thực hiện công việc. Để sử dụng dịch vụ đó hiệu quả, người dùng cần hiểu lĩnh vực mình đang làm và biết cách xác định yêu cầu phù hợp.

Ông ví việc sử dụng AI như gọi taxi để khám phá một thành phố. Nếu không biết gì về thành phố đó, hành khách sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào hiểu biết của tài xế. Ngược lại, khi đã nắm rõ đường sá và đặc điểm từng khu vực, họ có thể chủ động lựa chọn lộ trình phù hợp.

Tương tự, sinh viên cần trang bị kiến thức nền tảng trước khi sử dụng AI để biết mình cần gì, đánh giá kết quả ra sao và điều chỉnh như thế nào. Theo ông, sinh viên không chỉ cần kỹ năng, gu thẩm mỹ và kiến thức thiết kế tốt mà còn phải có sự tự tin và khả năng tự tìm ra cách giải quyết vấn đề.

“Ngay cả khi sử dụng AI, khả năng đánh giá và tư duy phản biện vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, thậm chí còn cần thiết hơn trong kỷ nguyên AI”, ông Kusumah Rian Dimas Permana nói.

LÀM CHỦ TOÀN BỘ KIẾN THỨC ĐỂ KHÔNG BỊ AI “DẮT MŨI”

Dù đặt ra nhiều thách thức, AI cũng mở ra cơ hội để người làm thiết kế thử nghiệm nhiều ý tưởng hơn với nguồn lực ít hơn. Theo ông Đinh Việt Phương, công nghệ có thể giúp một người đảm nhiệm nhiều công việc vốn cần đến cả một đội ngũ, qua đó mở rộng khả năng tổ chức và triển khai các dự án sáng tạo.

AI cũng cho phép phát triển nhiều phong cách đồ họa khác nhau từ cùng một hệ thống hình ảnh. Người thiết kế có thể kết hợp các ý tưởng, phát huy trí tưởng tượng và tích hợp đồ họa với chuyển động 3D, hoạt hình hoặc trải nghiệm không gian để tạo ra những sản phẩm mới.

Những công việc trước đây đòi hỏi nhiều phần mềm và hệ thống xử lý phức tạp cũng có thể được rút ngắn đáng kể nhờ AI. Chẳng hạn, đồ họa chuyển động (motion graphics) kết hợp hiệu ứng 3D hay hiệu ứng hạt (particle) vốn cần năng lực tính toán và hệ thống dựng hình lớn, nay có thể được thực hiện nhanh hơn nhiều.

Điều này giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực và tạo thêm dư địa cho việc thử nghiệm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khả năng tạo ra nhiều sản phẩm hơn không đồng nghĩa với việc chất lượng sáng tạo tự động được nâng cao.

Nghiên cứu về mỹ học, các trào lưu nghệ thuật, những yếu tố tác động đến con người và đời sống xã hội sẽ giúp nhà thiết kế có cơ sở phát triển ý tưởng, thay vì chỉ lựa chọn từ những kết quả mà AI đưa ra

Kiến trúc sư Đinh Việt Phương  Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn thiết kế và Giải pháp công nghệ 3DART

Theo Kiến trúc sư Đinh Việt Phương, khi AI có thể tạo ra hình ảnh nhanh chóng và hàng loạt, người làm thiết kế càng cần dành thời gian nghiên cứu, thử nghiệm và tìm hiểu người xem. Nghiên cứu về mỹ học, các trào lưu nghệ thuật, những yếu tố tác động đến con người và đời sống xã hội sẽ giúp nhà thiết kế có cơ sở phát triển ý tưởng, thay vì chỉ lựa chọn từ những kết quả mà AI đưa ra.

“Vai trò của con người không chỉ nằm ở việc đưa ra yêu cầu cho AI mà còn ở khả năng định hướng sáng tạo, lựa chọn câu chuyện, xây dựng tiêu chí đánh giá và phối hợp với các bộ phận kỹ thuật, sản xuất. Người thiết kế cũng phải chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình, giải thích được quyết định thiết kế và xử lý những hệ quả phát sinh từ sản phẩm”, ông Đinh Việt Phương nói. Người làm thiết kế phải làm chủ toàn bộ kiến thức để làm được với AI và không để AI “dắt mũi”.

Những thách thức và giải pháp khi ứng dụng AI trong giáo dục thiết kế đồ họa đã được các chuyên gia thảo luận sâu tại Hội thảo RDAAI 2026, từ mối lo ngại sinh viên có thể lạm dụng công nghệ dẫn đến suy giảm tư duy phản biện, đến việc các trường đại học cần kết nối chặt chẽ với thực tiễn doanh nghiệp và thiết lập ranh giới rõ ràng giữa việc cho phép và cấm sử dụng AI để học sinh không trở thành "nô lệ" của máy móc. Mục tiêu cốt lõi của giáo dục hiện đại là rèn luyện tư duy sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và khả năng tự học, giúp người học làm chủ công cụ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nó.