Trang bị kiến thức phòng chống lừa đảo trực tuyến cho 50.000 người Việt

Các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng dựa nhiều vào việc thao túng tâm lý người dùng, khiến kỹ năng nhận diện và xử lý rủi ro trở thành một phần quan trọng của an toàn số. Một cuộc gọi giả danh ngân hàng, đường link yêu cầu xác minh tài khoản, tin nhắn thông báo trúng thưởng hay lời mời đầu tư với mức lợi nhuận hấp dẫn có thể xuất hiện trên điện thoại của bất kỳ người dùng nào.

Điểm chung của nhiều hình thức lừa đảo hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở cách thức đánh vào tâm lý, tạo cảm giác khẩn cấp và thúc đẩy người dùng đưa ra quyết định trước khi có thời gian kiểm chứng thông tin.

Theo thông tin được chia sẻ tại Hội thảo khoa học về phòng, chống tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng do Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan tổ chức, trong 5 năm trở lại đây, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Riêng 8 tháng năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ, với thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng.

SCAM READY ASEAN HƯỚNG TỚI ĐÀO TẠO 50.000 NGƯỜI TẠI VIỆT NAM

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Công nghệ thông tin - Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT) tham gia chương trình Scam Ready ASEAN, với mục tiêu lan tỏa kiến thức và kỹ năng phòng, chống lừa đảo trực tuyến tới 50.000 người tại Việt Nam.

Scam Ready ASEAN là chương trình khu vực do ASEAN Foundation triển khai với sự hỗ trợ 5 triệu USD từ Google.org trong giai đoạn 2025-2027. Chương trình đặt mục tiêu trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với các hình thức lừa đảo trực tuyến cho 3 triệu người tại Đông Nam Á.

Tại Việt Nam, hoạt động của chương trình tập trung vào đào tạo, truyền thông và xây dựng mạng lưới những người có khả năng tiếp tục chia sẻ kiến thức về an toàn số trong cộng đồng.

Nội dung đào tạo không chỉ tập trung vào việc nhận biết các thủ đoạn lừa đảo mà hướng tới những kỹ năng có thể áp dụng trong các tình huống thực tế, như dừng lại trước một lời mời đáng ngờ, kiểm tra thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Theo cách tiếp cận này, người tham gia không chỉ được trang bị kiến thức để tự bảo vệ mà còn có thể tiếp tục chia sẻ những kỹ năng này với gia đình, đồng nghiệp và cộng đồng.

XÂY DỰNG MẠNG LƯỚI GIẢNG VIÊN NGUỒN

Để mở rộng phạm vi tiếp cận, Scam Ready ASEAN xây dựng đội ngũ Giảng viên nguồn (Master Trainer). Đây là những người được trang bị kiến thức, kỹ năng và phương pháp đào tạo để tiếp tục chia sẻ lại cho các nhóm khác, gồm giáo viên, phụ huynh, thanh niên, người lao động và các nhóm cộng đồng.

Chương trình đặt mục tiêu ít nhất 55% Giảng viên nguồn là nữ, nhằm tăng sự tham gia của phụ nữ trong hoạt động phổ biến kiến thức an toàn số từ gia đình đến cộng đồng.

Bà Ngô Minh Trang, Giám đốc Trung tâm CNTT-Truyền thông Vietnet (Vietnet-ICT), cho biết đơn vị hướng tới việc mở rộng khả năng tiếp cận kiến thức an toàn số, trong đó chú trọng những nhóm có thể gặp nhiều rào cản hơn khi sử dụng môi trường số, bao gồm người cao tuổi.

“Vietnet-ICT luôn đặt mục tiêu không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình tiếp cận và nâng cao năng lực về an toàn số”, bà Trang chia sẻ.

Theo bà, thông qua chương trình, mạng lưới Giảng viên nguồn được kỳ vọng sẽ trở thành lực lượng tiếp tục đưa kiến thức về nhận diện và phòng tránh lừa đảo tới các gia đình và cộng đồng.

Mục tiêu 50.000 người vì vậy không chỉ được tính bằng số người trực tiếp tham gia các hoạt động đào tạo. Cách thức triển khai của chương trình dựa trên việc hình thành mạng lưới những người có khả năng tiếp tục truyền đạt kiến thức, qua đó mở rộng phạm vi tiếp cận đến nhiều nhóm người dùng khác nhau. Chương trình đặt trọng tâm vào việc biến kỹ năng an toàn số thành kiến thức có thể được áp dụng và chia sẻ trong đời sống hàng ngày, đặc biệt trong bối cảnh các thủ đoạn lừa đảo trực tuyến liên tục thay đổi.

Một trong những nhóm được chương trình chú trọng là người trung niên và cao tuổi – những người có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc cập nhật công nghệ và nhận diện các hình thức lừa đảo mới. Thông qua các đại sứ "Người bạn số của ông bà - Digital GrandPal", chương trình khuyến khích thế hệ trẻ trở thành những người bạn đồng hành, hỗ trợ ông bà và người thân kiểm tra đường link, nhận diện tin nhắn đáng ngờ, bảo vệ thông tin cá nhân và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần.

Bên cạnh đào tạo, Scam Ready ASEAN đưa các hình thức học tập tương tác vào quá trình nâng cao nhận thức về an toàn số. Tiêu biểu là trò chơi Be Scam Ready, trò chơi giáo dục nhập vai đưa người chơi vào những tình huống mô phỏng các hình thức lừa đảo phổ biến. Người chơi phải quan sát, nhận diện dấu hiệu đáng ngờ và lựa chọn cách xử lý phù hợp.