Từ cuộc thi robot đến hệ sinh thái STEM: Bệ phóng cho nhân lực công nghệ Việt Nam

Thay vì chỉ hướng đến việc tìm ra đội chiến thắng, nhiều sân chơi robotics hiện được xem là mắt xích kết nối học sinh, giáo viên, nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế trong một hệ sinh thái giáo dục thực hành.

Chuỗi hoạt động ROBOTACON® WRO® 2026 đang diễn ra tại Gia Lai do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai phối hợp cùng các đơn vị liên quan tổ chức. Chương trình bao gồm vòng thi cấp tỉnh và Vòng Chung kết Toàn quốc mở rộng. Theo Ban tổ chức, hơn 1.500 thí sinh từ khoảng 350 trường học thuộc 8 tỉnh, thành phố đang tham gia chuỗi sự kiện. Vòng Chung kết Toàn quốc sẽ diễn ra tại Gia Lai từ ngày 21 đến 24/8/2026, hướng tới phát triển nguồn nhân lực trẻ, nâng cao năng lực giáo dục STEM và mở rộng hợp tác quốc tế.

Được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cuộc thi không chỉ tạo cơ hội để học sinh tiếp cận lập trình và robotics, mà còn hướng đến việc lan tỏa phương pháp giáo dục STEM thông qua trải nghiệm thực tế.

TỪ SÂN CHƠI KỸ THUẬT ĐẾN CÔNG CỤ ĐÀO TẠO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ

Nếu trước đây robot chủ yếu được xem là nội dung của một cuộc thi kỹ thuật, thì ngày nay robotics đang trở thành công cụ tích hợp nhiều lĩnh vực trong giáo dục STEM. Để hoàn thành một bài thi, học sinh không chỉ cần lắp ráp robot mà còn phải vận dụng kiến thức về cơ khí, điện tử, lập trình, toán học, tư duy thiết kế và kỹ năng làm việc nhóm để giải quyết các bài toán thực tiễn.

Chủ đề chính thức của World Robot Olympiad™ (WRO®) năm 2026 là "Robots Meet Culture". Thay vì chỉ tập trung vào khả năng điều khiển robot, các đội thi được khuyến khích tìm giải pháp để robot có thể hỗ trợ bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa. Điều đó cho thấy robotics đang được sử dụng như một công cụ kết nối công nghệ với các lĩnh vực khác của đời sống, thay vì chỉ là sân chơi kỹ thuật thuần túy.

Thực tế, giá trị của một cuộc thi robotics cũng không dừng lại ở những ngày thi đấu. Quá trình chuẩn bị cho cuộc thi thường kéo theo việc xây dựng câu lạc bộ STEM trong trường học, đào tạo giáo viên hướng dẫn, đầu tư thiết bị thực hành và tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường học tập theo hướng dự án. Đây là những yếu tố góp phần hình thành hệ sinh thái STEM lâu dài.

Theo kế hoạch của ROBOTACON® WRO® 2026, bên cạnh các nội dung thi đấu còn có hoạt động tập huấn dành cho giáo viên, huấn luyện viên và cán bộ tổ chức nhằm chuẩn hóa phương pháp huấn luyện, luật thi và công tác vận hành theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây cũng là cách nhiều cuộc thi robotics đang mở rộng tác động từ học sinh sang đội ngũ giáo viên và các cơ sở giáo dục.

XU HƯỚNG MỚI CỦA GIÁO DỤC STEM

Cùng với sự phát triển của AI, tự động hóa và sản xuất thông minh, nhu cầu về nguồn nhân lực có tư duy kỹ thuật và khả năng giải quyết vấn đề ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh đó, các cuộc thi robotics được kỳ vọng trở thành một trong những mắt xích đầu tiên của quá trình phát hiện và bồi dưỡng nhân lực công nghệ từ bậc phổ thông.

ROBOTACON® WRO® 2026 được thiết kế theo lộ trình từ cấp địa phương đến cấp quốc gia và quốc tế. Các đội có thành tích cao không chỉ tham dự Vòng Chung kết Toàn quốc mà còn có cơ hội đại diện Việt Nam tham gia WRO International Final 2026 tại Puerto Rico hoặc các giải đấu quốc tế khác theo phân bổ của Ban tổ chức. Mô hình này giúp tạo ra một lộ trình phát triển liên tục cho học sinh có năng khiếu trong lĩnh vực robotics.

Bên cạnh học sinh, cuộc thi còn hướng đến việc xây dựng mạng lưới giáo viên STEM, câu lạc bộ robotics, cơ sở dữ liệu đội thi và phát triển các trung tâm trải nghiệm khoa học, tạo nền tảng để các hoạt động STEM được duy trì thường xuyên thay vì chỉ diễn ra theo từng mùa giải.

Một điểm đáng chú ý khác là sự tham gia của nhiều chủ thể trong hệ sinh thái, từ cơ quan quản lý, trường học, doanh nghiệp giáo dục đến các đối tác quốc tế như Đại sứ quán Đan Mạch. Sự phối hợp này cho thấy các cuộc thi robotics ngày càng được nhìn nhận như một nền tảng kết nối giữa giáo dục và đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tiếp cận các phương pháp giáo dục thực hành và kinh nghiệm quốc tế.

Cuộc thi ROBOTACON® WRO® đang phản ánh xu hướng mới của giáo dục STEM: lấy trải nghiệm thực hành làm trung tâm, hình thành cộng đồng học tập và từng bước xây dựng hệ sinh thái phát hiện, đào tạo và kết nối nhân lực công nghệ từ sớm. Với vai trò đơn vị đồng hành, Đại sứ quán Đan Mạch dự kiến tham dự và trao giải tại Lễ Tổng kết Vòng Chung kết Toàn quốc vào ngày 23/8/2026.