Xu hướng đào tạo 2026: AI không còn là công cụ, mà là năng lực cạnh tranh cốt lõi

Trong bối cảnh thế giới biến đổi không ngừng, đào tạo vẫn là yếu tố quan trọng cho sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Song song đó, sự bùng nổ của AI mang đến cả cơ hội lẫn áp lực cạnh tranh mới. Để đạt được mục tiêu kinh doanh, doanh nghiệp không chỉ cần chiến lược tốt, tối ưu chi phí mà còn phải đầu tư thông minh vào phát triển đội ngũ, khai thác sức mạnh AI để nâng cao hiệu quả đào tạo và bứt phá năng suất.

KHỦNG HOẢNG ĐÀO TẠO NHÂN LỰC KHI NHỮNG MÔ HÌNH CŨ KHÔNG CÒN HIỆU QUẢ

Tại Hội thảo quốc tế với chủ đề "Learning Trend 2026: From Global to Local” (Xu Hướng Đào Tạo 2026: Từ Thế Giới Đến Thực Hành Tại Việt Nam) do Học Viện Quản Lý GEM (GEM Global) phối hợp cùng đơn vị đào tạo, huấn luyện và tư vấn doanh nghiệp Simitri Group tổ chức vừa qua, ông Đặng Hoàng Trung, chuyên gia nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực Đào tạo và Nhân sự, cho biết một trong những vấn đề nan giải nhất là “vòng đời của kỹ năng đang bị rút ngắn một cách chóng mặt”.

Cụ thể, theo báo cáo của Gartner, có bốn thách thức trọng yếu mà doanh nghiệp phải đối diện trong việc xây dựng và quản trị kỹ năng.

Thứ nhất, trang bị kỹ năng mới. Nếu trước đây một năng lực có tuổi thọ từ 10–15 năm, thì ngày nay, tuổi thọ trung bình của kỹ năng chỉ còn khoảng hai năm. Đối với kỹ năng chuyên môn về công nghệ, vòng đời thậm chí còn ngắn hơn. Dự báo đến năm 2027, có tới 31% nhân viên sẽ phải thay đổi công việc, đồng nghĩa cứ ba người thì một người cần học thêm kỹ năng mới. 

Trong khi đó, việc tuyển dụng lại không dễ dàng bởi thị trường luôn thiếu hụt nhân lực đạt chuẩn. 43% nhà tuyển dụng cho biết ứng viên chưa đáp ứng được yêu cầu, trong khi 57% giám đốc nhân sự thừa nhận họ khó xác định chính xác kỹ năng nào sẽ cần trong tương lai. “Đây là một thách thức nan giải. Thị trường thay đổi quá nhanh, kỹ năng cũ nhanh chóng lỗi thời, kỹ năng mới thì khó đoán định”, ông Trung nói.

Thứ hai, chất lượng và sự kế thừa của đội ngũ lãnh đạo. Chỉ một nửa số nhân sự cảm thấy an tâm về lãnh đạo cấp cao và chỉ 20% tin rằng doanh nghiệp có tiềm năng lãnh đạo kế cận. Điều này đặt doanh nghiệp trước bài toán đào tạo lãnh đạo tương lai, chuẩn bị lớp kế cận nhằm đảm bảo tính bền vững cho tổ chức.

Thứ ba, sức khỏe tinh thần của lực lượng lao động. Nhân viên ngày càng đối diện với tình trạng kiệt sức, căng thẳng và mệt mỏi. Tốc độ thay đổi của tổ chức trong những năm qua đã tăng gấp 5 lần so với trước đây, nhưng mức độ ủng hộ của nhân viên dành cho các thay đổi lại giảm mạnh, từ 74% (10 năm trước) xuống còn 44% hiện nay. Điều này đồng nghĩa bất kỳ kế hoạch đào tạo nào cũng phải tính đến giới hạn sức chịu đựng của nhân viên, thay vì chỉ chú trọng nội dung học.

Thứ tư, sự phát triển của lực lượng lao động kết hợp giữa người và máy đặt ra yêu cầu mới. CEO kỳ vọng trong vòng 1,5 năm, năng suất phải tăng 17%, nhưng hiện tại chỉ có 8% nhân viên ứng dụng AI hiệu quả. Như vậy, hoạt động đào tạo và phát triển không chỉ dừng ở việc dạy cách sử dụng công cụ, mà cần đào tạo nhân viên cách khai thác AI để thực sự tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

NĂM 2026, ĐÀO TẠO AI KHÔNG CHỈ DỪNG LẠI Ở VIỆC TRANG BỊ KỸ NĂNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ

Theo ông Guy Mason, chuyên gia đào tạo, Giám đốc truyền thông, Simitri Group International, thế giới đã thay đổi quá nhanh. “Chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt từ những chương trình đào tạo nặng về nội dung, vốn được đóng gói sẵn, sang những phương thức học tập linh hoạt hơn”. Theo ông, kiểu đào tạo cứng nhắc, “một lần cho tất cả” sẽ không còn tồn tại. Nguyên nhân xuất phát từ sự bùng nổ của AI, từ những gián đoạn liên tục trong môi trường toàn cầu và từ sự thay đổi kỳ vọng của người học.

Ông Guy Mason cũng đưa ra một thực trạng là nhân sự khắp mọi nơi đang bị quá tải bởi có quá nhiều chương trình, quá nhiều thông tin khóa học. Họ cũng chịu áp lực lớn trước những thay đổi không ngừng trong môi trường làm việc toàn cầu. 

“Trong bối cảnh đó, điều họ cần không phải là thêm nhiều khóa học, mà chính là sự hỗ trợ để tập trung vào những kỹ năng quan trọng nhất”, ông Mason nói. AI đóng vai trò trung tâm trong việc thay đổi cách thức học tập, cho phép cá nhân hóa hành trình học tập của từng nhân viên, giúp mỗi người tiếp cận đúng nội dung phù hợp với nhu cầu và mục tiêu riêng. Đồng thời, AI còn có khả năng tạo ra nội dung học tập “vừa đủ, đúng lúc và đúng nhu cầu”, thay vì cung cấp quá tải thông tin không cần thiết. Và quan trọng hơn, AI đang thúc đẩy sự chuyển dịch từ tư duy “học để biết” sang “học để làm ngay”, đưa việc học trở thành công cụ gắn liền trực tiếp với hành động và hiệu quả công việc.

Chia sẻ về xu hướng đào tạo AI năm 2026, bà Anna Bùi, Tư vấn các giải pháp AI của GEM Global, cho rằng AI đã bước ra khỏi giai đoạn “xu hướng công nghệ” để trở thành năng lực thiết yếu của mỗi cá nhân và doanh nghiệp. “Bước sang năm 2026, đào tạo AI không chỉ dừng lại ở việc trang bị kỹ năng sử dụng công cụ, mà đã mở rộng thành chiến lược phát triển nhân lực gắn liền với mô hình kinh doanh và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp”, bà Anna Bùi nói.

AI đang dần trở thành “kỹ năng văn phòng mới”, tương tự vai trò của Excel cách đây một thập niên. Nếu giai đoạn đầu đào tạo tập trung vào “AI literacy” – làm quen và sử dụng công cụ như ChatGPT, Gemini hay Copilot, thì hiện nay nhu cầu đã chuyển sang “AI fluency”: hiểu sâu, tùy biến và sáng tạo với AI. Người lao động không chỉ dừng ở việc dùng AI để soạn báo cáo, mà còn phải biết xây dựng AI agent, quản trị dữ liệu và ra quyết định dựa trên công nghệ. 

Ở cấp phòng ban, AI có thể đảm nhiệm các chuỗi công việc tự động hóa quy trình (AI Automation). Như vậy, những công việc được lặp đi lặp lại trong từng phòng ban có thể được lập trình và tự động hóa mà không cần con người tham gia. Ngoài ra, AI không còn xuất hiện rời rạc mà đang trở thành chất keo gắn kết các bộ phận. Nhiều doanh nghiệp Việt đã thử nghiệm AI agent trong chăm sóc khách hàng, phân tích marketing hay vận hành, qua đó thúc đẩy phối hợp liên phòng ban. Điều này đòi hỏi chương trình đào tạo AI phải vượt ra ngoài từng chức năng riêng lẻ để xây dựng năng lực hợp tác đa phòng ban.

Ở tầm tổ chức, AI nổi lên như năng lực cạnh tranh cốt lõi. Doanh nghiệp không chỉ đào tạo kỹ năng sử dụng công cụ, mà cần chiến lược AI toàn diện gắn chặt với mục tiêu kinh doanh. Lãnh đạo và quản lý cũng phải được trang bị tư duy và kiến thức để đưa AI vào tầm nhìn dài hạn. Những chương trình đào tạo AI là xu hướng sắp tới sẽ liên quan đến đào tạo kỹ năng AI Automation cho cả người có chuyên môn công nghệ và tư duy AI Automation cho các nhà quản lý. Những chương trình đào tạo AI Engineer dài hạn để đào tạo ra những kỹ sư AI cũng sẽ được tìm kiếm nhiều hơn. 

THẬN TRỌNG VỚI HIỆN TƯỢNG "AI WASHING"

Tuy nhiên, chuyên gia cũng cảnh báo hiện tượng "AI washing" – thổi phồng vai trò của AI như một chiêu thức tiếp thị sai lệch. Do đó, để hiện thực hóa một chiến lược AI đúng đắn, doanh nghiệp cần có đội ngũ nhân sự không chỉ am hiểu công nghệ mà còn có kinh nghiệm triển khai thực tế. Báo cáo của Trung tâm Thông tin và Dịch vụ Việc làm cho thấy nhu cầu nhân lực AI tại Việt Nam đang tăng trưởng 10–15% mỗi năm. Thị trường cũng chứng kiến sự xuất hiện của các chức danh mới như Chief AI Officer (CAIO) và những phòng ban chuyên trách AI. Điều này đòi hỏi sự phát triển của cả các chương trình đào tạo ngắn hạn, trung hạn và dài hạn để nuôi dưỡng nguồn nhân lực AI bền vững.

Theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) về những kỹ năng quan trọng đến năm 2030, năng lực nội tại sẽ là yếu tố then chốt mà con người cần phát triển để tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên AI và điều quan trọng là phải xây dựng những kỹ năng mà AI không thể thay thế.

Theo ông Mason, AI mở ra khả năng cá nhân hóa hành trình học tập, lập bản đồ kỹ năng, theo dõi hiệu suất và gắn kết đào tạo trực tiếp với ROI. Ông cũng khẳng định AI chỉ là công cụ, con người vẫn giữ vai trò quyết định trong phán đoán, đạo đức và văn hóa.