AI đang viết lại cách người Việt học tiếng Anh

Theo Nghị quyết số 41/NQ-CP ngày 11/3/2026, nhiệm vụ thực hiện Đề án tăng cường dạy và học ngoại ngữ, đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học được triển khai trong giai đoạn 2026–2035. Nghị quyết đồng thời xác định yêu cầu đẩy mạnh phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.

AI đang được kỳ vọng không chỉ là công cụ hỗ trợ dạy và học tiếng Anh, mà còn tạo ra khả năng cá nhân hóa việc học ở quy mô lớn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một mô hình giáo dục phù hợp, trong đó giáo viên vẫn giữ vai trò quyết định.

GỠ NHỮNG NÚT THẮT TRONG HỌC TIẾNG ANH BẰNG CÔNG NGHỆ

Chia sẻ tại phiên Hội thảo chuyên đề “Ứng dụng AI thúc đẩy tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai – Cá nhân hóa học tập quy mô quốc gia” trong khuôn khổ Vietnam EdTech Expo 2026, PGS.TS. Lưu Bích Ngọc, Chánh Văn phòng Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực, nhấn mạnh đưa tiếng Anh trở thành “ngôn ngữ thứ hai” không đơn thuần là thêm một môn học. Mục tiêu lớn hơn là hình thành khả năng giao tiếp, kết nối với thế giới và từng bước sử dụng tiếng Anh trong học tập, công việc.

Theo bà, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và sự đồng thuận của phụ huynh. Với khoảng 1,4 triệu giáo viên, việc bồi dưỡng đồng loạt là bài toán không đơn giản. Hệ thống trường công lập cũng không thể thay đổi nhanh như khối tư thục, trong khi yêu cầu về năng lực tiếng Anh của giáo viên và giảng viên ngày càng cao.

Trong bài toán này, công nghệ được xem là một nguồn lực bổ sung. Ông Kiều Huy Hòa, Giám đốc chiến lược Khan Academy Vietnam, Vietnam Foundation, cho rằng ngành giáo dục cần kế thừa những nền tảng đã có trong quá trình chuyển đổi số, thay vì xây dựng lại từ đầu. Hệ thống quản lý học tập (LMS), học liệu số và các nền tảng trực tuyến có thể trở thành hạ tầng để AI tiếp tục được tích hợp.

Đặc biệt, AI có thể đóng vai trò như một “trợ giảng”, hỗ trợ giáo viên xây dựng học liệu, quản lý tiến độ và phản hồi cho số lượng lớn học sinh. Theo ông Hòa, trong điều kiện không thể bổ sung đủ trợ giảng là con người, trợ giảng AI có thể trở thành một nguồn lực mới cho hệ thống giáo dục.

Sự xuất hiện của AI cũng đang làm thay đổi phương pháp dạy và học tiếng Anh. PGS.TS. Vũ Thị Thanh Nhã, Trưởng khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Anh, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng sự thay đổi này không bắt đầu từ chính sách đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, mà đã xuất hiện từ khi AI phát triển mạnh từ năm 2022.

Theo bà, với AI, giáo dục đang bước vào một giai đoạn chưa có nhiều tiền lệ. Giáo viên phải cùng người học thử nghiệm và điều chỉnh phương pháp, từ tiến trình bài giảng, học liệu đến kiểm tra, đánh giá.

“Điểm quan trọng không phải sử dụng càng nhiều AI càng tốt, mà phải xác định rõ khâu nào AI có thể đảm nhiệm và khâu nào cần quyết định của giáo viên”, PGS.TS. Vũ Thị Thanh Nhã nói.

Thực tế, AI đang bắt đầu được đưa vào những công đoạn rất cụ thể trong dạy tiếng Anh. PGS.TS. Vũ Thị Thanh Nhã cho biết nhà trường đã phối hợp với doanh nghiệp công nghệ triển khai nền tảng LMS với sự hỗ trợ của AI. Trong đó, các giảng viên tham gia từ khâu xây dựng tiêu chí, thiết kế đề bài đến xác định cách AI chấm và mức độ can thiệp của con người.

Theo PGS.TS. Vũ Thị Thanh Nhã, AI trong giáo dục cần được thiết kế khác với việc người học đơn thuần sử dụng các tài khoản AI cá nhân. Hệ thống phải tính đến bảo mật dữ liệu, kiểm soát nội dung và cơ chế để giáo viên kiểm chứng kết quả của AI.

Từ góc độ quản lý công nghệ, TS. Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng câu hỏi cốt lõi không phải AI có thể làm gì, mà là “việc gì nên giao cho AI và việc gì vẫn cần con người”.

Ông cho rằng trong giáo dục không thể có một câu trả lời chung. Từng môn học, nghiệp vụ và bối cảnh giảng dạy sẽ cần một cách phân chia khác nhau giữa con người và AI.

Đặc biệt với tiếng Anh, đây cũng là lĩnh vực mà doanh nghiệp EdTech Việt Nam phải cạnh tranh mạnh với các sản phẩm quốc tế. Theo TS. Tô Hồng Nam, doanh nghiệp Việt khó cạnh tranh chỉ bằng năng lực ngôn ngữ, nhưng có lợi thế về văn hóa, bối cảnh và khả năng hiểu người học Việt Nam. Đây là những yếu tố cần được khai thác khi phát triển công nghệ dạy và học tiếng Anh.

XÁC ĐỊNH RÕ “CHỨC DANH” CỦA AI TRONG HỆ THỐNG GIÁO DỤC

Một trong những điểm nghẽn lớn của việc học ngoại ngữ tại Việt Nam là thiếu môi trường giao tiếp. Theo PGS.TS. Lưu Bích Ngọc, nghe, nói, đọc, viết mới chỉ là những bước đầu của phát triển ngôn ngữ. Sau đó, người học cần sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, hình thành tư duy và tiếp cận văn hóa.

AI có thể mở rộng môi trường này thông qua những không gian giao tiếp ảo, cho phép học sinh thực hành tiếng Anh ngay cả khi chưa có điều kiện học tập ở môi trường quốc tế. Theo bà, đây có thể là cơ sở để hình thành mô hình “lớp học không biên giới”, trong đó công nghệ giúp đưa môi trường sử dụng tiếng Anh đến gần người học hơn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với bài toán chênh lệch cơ hội học ngoại ngữ. Học sinh tại các đô thị, trường quốc tế hoặc gia đình có điều kiện có thể tiếp xúc với tiếng Anh thường xuyên hơn, trong khi học sinh ở khu vực khó khăn thiếu môi trường giao tiếp. AI không thể xóa bỏ hoàn toàn khoảng cách này, nhưng có thể tạo thêm một lớp môi trường học tập mà trước đây chỉ những người có điều kiện mới dễ tiếp cận.

Bên cạnh giao tiếp, AI cũng có thể hỗ trợ phát triển tư duy. Người học không chỉ tiếp nhận câu trả lời của AI mà phải đặt câu hỏi, kiểm chứng và phản biện những gì công cụ đưa ra. Tuy nhiên, PGS.TS. Lưu Bích Ngọc cảnh báo việc sử dụng AI không đúng cách có thể khiến công cụ hỗ trợ trở thành sự phụ thuộc, làm suy giảm năng lực tư duy của người học.

Theo ông Kiều Huy Hòa, một hướng tiếp cận để kiểm soát vấn đề này là xác định rõ “chức danh” của AI trong hệ thống giáo dục. Với học sinh phổ thông, AI có thể là “gia sư” hoặc “trợ lý học tập”; với giáo viên là “trợ giảng”; còn với giảng viên đại học là “trợ lý học thuật”. Khi vai trò được xác định, phạm vi sử dụng và trách nhiệm của AI cũng có thể được thiết lập rõ hơn.

Mục tiêu cuối cùng, theo ông Hòa, không phải để AI thay thế giáo viên mà giúp giáo viên trở thành những người hướng dẫn tốt hơn, trong khi học sinh có thêm nguồn lực để học tập và phát triển năng lực.