AI, dữ liệu, tự động hóa đang làm thay đổi cấu trúc nhân lực doanh nghiệp

Phát biểu khai mạc Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III năm 2026 (CEF III) ngày 8/10 với chủ đề “Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao”, TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME), Trưởng ban Tổ chức CEF III, cho rằng nguồn nhân lực cần được nhìn nhận không chỉ là một đầu vào của nền kinh tế mà phải trở thành động lực trực tiếp tạo ra năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và tăng trưởng mới.

Theo ông, trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng phải làm chủ các công nghệ mới, câu chuyện nhân lực cũng cần được nhìn từ yêu cầu thực thi, thay vì chỉ dựa trên bằng cấp, chức danh hay một số nhóm nhân sự quản lý.

“Chúng ta không chỉ nói về bằng cấp, chức danh hay một nhóm nhân sự quản lý, mà quan trọng là năng lực thực thi”, TS Mạc Quốc Anh nhấn mạnh.

CÔNG NGHỆ ĐANG MỞ RỘNG YÊU CẦU VỀ NĂNG LỰC NHÂN LỰC

Theo TS Mạc Quốc Anh, nguồn nhân lực chất lượng cao hiện bao gồm nhiều nhóm năng lực khác nhau, từ lãnh đạo, quản trị, tài chính, đầu tư đến công nghệ số, AI, dữ liệu và tự động hóa. Bên cạnh đó là các năng lực về bán hàng, marketing, thương mại điện tử, xuất khẩu, logistics, cũng như đội ngũ kỹ sư, kỹ thuật viên và lao động lành nghề trong sản xuất.

Việc đặt AI, dữ liệu và tự động hóa cùng với các nhóm năng lực quản trị, thị trường và sản xuất cho thấy yêu cầu nhân lực công nghệ đang ngày càng lan rộng trong doanh nghiệp. Công nghệ không còn là một lĩnh vực tách biệt mà trở thành một phần trong cách doanh nghiệp quản lý, vận hành và tạo ra giá trị.

Theo ông, mỗi nhóm nhân lực cần được đánh giá dựa trên những đóng góp cụ thể đối với năng suất, giá trị gia tăng, khả năng cạnh tranh và tăng trưởng của doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn ở khía cạnh tuyển dụng hay đào tạo.

Đây cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận của CEF III so với hai kỳ diễn đàn trước. Nếu CEF I tập trung vào AI, thương mại điện tử và các công cụ số, đặt câu hỏi về cách doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường và đổi mới phương thức kinh doanh, thì CEF II tập trung vào vốn, M&A, đầu tư, phát triển nhà cung ứng, nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Đến CEF III, vấn đề được đặt ở lớp nền tảng hơn: doanh nghiệp cần nguồn nhân lực như thế nào để làm chủ công nghệ, vận hành nguồn vốn, phát triển thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo TS Mạc Quốc Anh, trong bối cảnh Hà Nội hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nghiệp Thủ đô cần xác định rõ những điểm nghẽn đang nằm ở đâu, từ năng suất, công nghệ, vốn, thị trường, liên kết chuỗi đến nhân lực. Từ đó, câu hỏi tiếp theo là cần những năng lực con người nào để giải quyết các điểm nghẽn này và tạo ra tăng trưởng thực chất.

Cách đặt vấn đề này đưa công nghệ vào mối quan hệ trực tiếp với năng suất và tăng trưởng. AI, dữ liệu hay tự động hóa không chỉ được xem là những công cụ mới mà còn đòi hỏi doanh nghiệp có đội ngũ đủ năng lực để vận hành, khai thác và chuyển hóa công nghệ thành kết quả kinh doanh.

CON NGƯỜI QUYẾT ĐỊNH KHẢ NĂNG CHUYỂN HÓA CÔNG NGHỆ THÀNH TĂNG TRƯỞNG

Chia sẻ tại diễn đàn, Đại sứ Kazakhstan tại Việt Nam Kanat Tumysh cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực trong quá trình chuyển hóa công nghệ thành tăng trưởng và phát triển bền vững.

Theo Đại sứ Kanat Tumysh, công nghệ đang tái định hình các ngành công nghiệp, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với quản trị, tài chính và sản xuất. Tuy nhiên, công nghệ không tự tạo ra thịnh vượng. Tri thức, khả năng phán đoán, sức sáng tạo và quyết tâm của con người mới là những yếu tố định hình mục tiêu và đưa công nghệ vào phục vụ đời sống.

Quan điểm này đặt trọng tâm vào năng lực hấp thụ công nghệ của con người và doanh nghiệp. Khi AI, dữ liệu và tự động hóa được đưa vào ngày càng nhiều hoạt động, hiệu quả của công nghệ không chỉ phụ thuộc vào bản thân giải pháp mà còn vào khả năng của đội ngũ sử dụng và vận hành chúng.

Đối với Kazakhstan, Đại sứ Kanat Tumysh cho biết đầu tư vào con người là một ưu tiên chiến lược. Nước này chú trọng gắn kết giáo dục, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế; trang bị cho thế hệ trẻ các kỹ năng số và kỹ thuật chuyên sâu, đồng thời tạo điều kiện để nhân tài phát triển.

Theo ông, nguồn nhân lực không chỉ được hình thành trong nhà trường mà cần sự phối hợp giữa các trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, cùng với cơ hội học tập suốt đời cho mỗi cá nhân.

Kazakhstan đã thành lập Đại học Trí tuệ Nhân tạo tại thủ đô Astana. Đại sứ Kanat Tumysh cho rằng phát triển nguồn nhân lực cũng là một lĩnh vực có nhiều tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Kazakhstan.

Hai nước có thể tăng cường kết nối các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và giới trí thức trẻ; thúc đẩy trao đổi chuyên môn, hợp tác đào tạo kỹ thuật và cùng phát triển các giải pháp đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật số.

“Việc trao đổi chuyên môn, hợp tác đào tạo kỹ thuật và cùng phát triển các giải pháp đổi mới sáng tạo kỹ thuật số sẽ giúp chuẩn bị nguồn nhân lực không chỉ đáp ứng các công việc hiện tại mà còn đón đầu những cơ hội trong tương lai”, Đại sứ Kanat Tumysh nói.

Đại sứ Kazakhstan đánh giá Hà Nội là không gian phù hợp để thúc đẩy đối thoại và hợp tác về nguồn nhân lực, đồng thời hoan nghênh những nỗ lực của Chính phủ và thành phố Hà Nội trong thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên nguồn nhân lực chất lượng cao.

Một điểm nhấn của CEF III 2026 là hoạt động kết nối quốc tế. Theo Ban Tổ chức, diễn đàn có sự tham dự của Đại sứ và đại diện ngoại giao đến từ 15 quốc gia, gồm Mozambique, Thái Lan, Iraq, Belarus, Azerbaijan, Sri Lanka, Kazakhstan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ, Haiti, Pakistan, Hà Lan, Mông Cổ, Palestine và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).

Sự tham gia của đại diện ngoại giao các nước mở rộng không gian trao đổi kinh nghiệm và kết nối giữa doanh nghiệp Thủ đô với các đối tác quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu.