Cơn sốt AI đưa châu Á lên đỉnh cao mới, nhưng cũng đối mặt "nguy cơ bong bóng”

Với Hàn Quốc, Đài Loan hay nhiều nền kinh tế khác của châu Á, AI đang mang lại cơ hội tăng trưởng lịch sử. Nhưng chính sự phụ thuộc ngày càng lớn vào ngành công nghệ này cũng khiến khu vực đứng trước nguy cơ của một cuộc khủng hoảng nếu kỳ vọng hiện nay không thể chuyển hóa thành lợi nhuận thực sự.

AI TRỞ THÀNH ĐỘNG CƠ TĂNG TRƯỞNG MỚI CỦA CHÂU Á

Cách đây nửa năm, giới doanh nghiệp Hàn Quốc đã chuẩn bị cho một năm 2026 đầy khó khăn khi phải đối mặt đồng thời với cuộc chiến thương mại của Mỹ và đà giảm phát kéo dài tại Trung Quốc. Nền kinh tế lớn thứ tư châu Á đơn giản chỉ muốn tránh bị cuốn vào cuộc đối đầu giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Nhưng trí tuệ nhân tạo đã thay đổi mọi thứ.

Làn sóng đầu tư vào AI và cuộc đua xây dựng các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã tạo ra cú hích chưa từng có cho ngành công nghệ Hàn Quốc. Chỉ số Kospi tăng mạnh trong năm nay nhờ đà tăng của các doanh nghiệp bán dẫn và công nghệ, trong đó SK Hynix và Samsung trở thành những cái tên hưởng lợi lớn nhất từ nhu cầu bùng nổ đối với chip nhớ phục vụ AI.

Không chỉ thị trường chứng khoán, nền kinh tế thực cũng được tiếp sức mạnh mẽ. Trong quý đầu năm, nhu cầu liên quan đến AI đã góp phần thúc đẩy xuất khẩu tăng mạnh, giúp kinh tế Hàn Quốc tăng trưởng vượt dự báo bất chấp tiêu dùng trong nước suy yếu, doanh số ô tô chững lại và áp lực lạm phát gia tăng.

Hàn Quốc không phải trường hợp duy nhất.

Từ Trung Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Malaysia cho đến Việt Nam, nhiều nền kinh tế châu Á đang được cuốn vào chu kỳ tăng trưởng mới do AI tạo ra.

Nhà phân tích Amit Daryanani của Evercore ISI nhận định: "Đây chính là diện mạo của một siêu chu kỳ AI".

Đài Loan đang hưởng lợi từ vị thế thống trị của ngành bán dẫn, đặc biệt là vai trò trung tâm của TSMC trong chuỗi cung ứng chip AI toàn cầu. Nhật Bản giữ vị trí quan trọng trong lĩnh vực thiết bị sản xuất bán dẫn và linh kiện điện tử chuyên dụng, trong khi Trung Quốc tiếp tục là công xưởng lắp ráp phần lớn thiết bị công nghệ của thế giới.

Malaysia nổi lên như một trung tâm đóng gói, kiểm thử chip AI, còn Việt Nam trở thành điểm đến sản xuất thay thế quan trọng trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc sau nhiều năm căng thẳng thương mại Mỹ - Trung.

NGUY CƠ BONG BÓNG AI VÀ "VỤ ĐẮM TÀU CHIP"

Tuy nhiên, chính làn sóng AI đang nâng đỡ nền kinh tế châu Á cũng có thể trở thành nguyên nhân dẫn tới cú sốc lớn nếu xu hướng này đảo chiều.

Câu hỏi ngày càng được đặt ra là liệu AI có đang tạo ra một bong bóng tương tự thời kỳ dot-com cuối những năm 1990 hay không, nhất là khi quy mô đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI đang tăng với tốc độ chưa từng có.

Những cảnh báo bắt đầu xuất hiện từ nhiều tên tuổi lớn trên thị trường tài chính.

Michael Burry, nhà đầu tư nổi tiếng với việc dự báo chính xác cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cho biết ông đang nhìn thấy những tín hiệu kỹ thuật và cơ bản tương đồng đáng kinh ngạc giữa cơn sốt công nghệ cuối thập niên 1990 và làn sóng AI hiện nay.

Trong khi đó, nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Paul Krugman nhận định hệ sinh thái AI hiện tại mang đặc điểm của một bong bóng đặc biệt mong manh.

Theo ông, đây không đơn thuần là sự tăng giá tài sản thông thường mà giống một trào lưu mang tính xã hội, nơi kỳ vọng đã vượt xa thực tế và đi trước khả năng tạo ra lợi nhuận thực sự của công nghệ.

Nếu kịch bản tương tự bong bóng dot-com xảy ra, tác động đối với châu Á có thể đặc biệt nghiêm trọng.

Hàn Quốc và Đài Loan hiện phụ thuộc ngày càng lớn vào ngành bán dẫn và thiết bị AI. Một cú giảm tốc mạnh của lĩnh vực công nghệ có nguy cơ lan sang Trung Quốc, Nhật Bản và sau đó là các mắt xích trong chuỗi cung ứng.

Điều đáng lo ngại hơn là AI đang dần trở thành ngành công nghiệp mang tính quyết định đối với nhiều nền kinh tế lớn trong khu vực.

Tại Hàn Quốc, chip bán dẫn hiện chiếm hơn 40% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng mạnh so với khoảng 18% của một năm trước đó.

Trong khi đó, xuất khẩu ô tô gần như không tăng trưởng nhưng thị trường dường như không còn quan tâm. Điều này phản ánh mức độ mà nền kinh tế Hàn Quốc đã đặt cược vào AI.

KHI VẬN MỆNH QUỐC GIA GẮN CHẶT VỚI VÀI "GÃ KHỔNG LỒ" CÔNG NGHỆ

Một trong những điểm yếu lớn nhất của cơn sốt AI hiện nay là sự phụ thuộc quá lớn vào số ít doanh nghiệp đầu ngành.

Ở Hàn Quốc, đó là các chaebol như Samsung và SK Hynix. Tại Đài Loan, vai trò này thuộc về TSMC.

Theo Matt Stucky, Giám đốc quản lý danh mục của Northwestern Mutual Wealth Management, bất cứ khi nào tăng trưởng của thị trường phụ thuộc vào số ít doanh nghiệp dẫn dắt, mức độ mong manh của toàn bộ hệ thống sẽ gia tăng.

Tại Đài Loan, TSMC đang kéo theo cả thị trường chứng khoán và nền kinh tế đi lên. Xuất khẩu công nghệ thông tin và điện tử hiện chiếm gần 80% tổng kim ngạch xuất khẩu của hòn đảo này, trong khi tăng trưởng GDP quý đầu năm đạt mức cao nhất kể từ năm 1987.

Hàn Quốc cũng đang chứng kiến hiện tượng tương tự.

Chính quyền của Tổng thống Lee Jae-myung bước vào nhiệm kỳ với hai ưu tiên lớn là khôi phục niềm tin chính trị sau cuộc khủng hoảng thời người tiền nhiệm và giải quyết tình trạng định giá thấp kéo dài của thị trường chứng khoán Hàn Quốc.

Nhưng trên thực tế, chính AI mới là động lực chính thúc đẩy thị trường tăng mạnh, đưa các doanh nghiệp Hàn Quốc trở lại tâm điểm chú ý của giới đầu tư toàn cầu.

Dù vậy, các vấn đề cấu trúc của nền kinh tế Hàn Quốc vẫn chưa biến mất. MSCI mới đây tiếp tục từ chối nâng hạng thị trường Hàn Quốc lên nhóm phát triển, giữ nước này cùng nhóm với Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Phi. Những rào cản như hạn chế giao dịch đồng won ở nước ngoài hay các vấn đề về quản trị doanh nghiệp vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Điều đó cho thấy khoảng cách giữa tiềm năng và hiệu quả thực tế vẫn còn tồn tại.

Theo bài viết trên trang Asia Times, làn sóng AI đang biến những thị trường từng bị định giá thấp trở thành những ngôi sao mới của tài chính toàn cầu. Câu hỏi còn lại chỉ là liệu đây có phải khởi đầu của một cuộc cách mạng công nghệ thực sự, hay chỉ là một phiên bản mới của "sự hưng phấn phi lý" từng tạo ra bong bóng dot-com cách đây ba thập kỷ.