Đại học Trung Quốc đang thay đổi cách tiếp cận AI

Sau giai đoạn siết chặt việc sử dụng AI để bảo vệ tính liêm chính học thuật, nhiều trường hiện chuyển sang tích hợp AI vào chương trình đào tạo và nghiên cứu. Tuy nhiên, cùng với đó là những tranh luận về quyền tác giả, trách nhiệm học thuật và hiệu quả của các công cụ kiểm tra nội dung do AI tạo ra.

AI TRỞ THÀNH CÔNG CỤ HỌC TẬP PHỔ BIẾN

Zhao Junming, học viên cao học tại Đại học Công nghệ và Kinh doanh Trùng Khánh, cho biết đã sử dụng Gemini và Tongyi Qianwen để hỗ trợ hoàn thành luận văn thạc sĩ dài khoảng 60.000 từ. AI được dùng để xây dựng cấu trúc bài viết, tổng hợp tài liệu và xử lý định dạng.

Theo Zhao, AI giống như "một người đã đọc khối lượng tài liệu khổng lồ", giúp mở rộng ý tưởng và tiết kiệm đáng kể thời gian cho các công việc mang tính kỹ thuật.

Nếu như hai năm trước AI hầu như chưa xuất hiện trong quá trình làm khóa luận thì hiện nay, phần lớn học viên cao học đều sử dụng công cụ này.

Cc khảo sát gần đây cho thấy AI đã trở thành công cụ học tập phổ biến tại các trường đại học Trung Quốc. Theo MyCOS, gần 60% giảng viên và sinh viên sử dụng AI tạo sinh hằng ngày hoặc nhiều lần mỗi tuần; gần 30% sinh viên chủ yếu dùng AI để hỗ trợ viết bài tập và nghiên cứu.

Khảo sát do China Youth Daily và Soul App thực hiện cũng cho thấy hơn 99% sinh viên từng sử dụng AI; gần 66% cho biết sẽ tìm đến AI đầu tiên khi gặp vấn đề và gần một nửa thừa nhận "không thể sống thiếu AI". AI hiện đã vượt qua công cụ tìm kiếm và mạng xã hội để trở thành nguồn thông tin được sinh viên ưu tiên sử dụng.

Sự phổ biến nhanh chóng này khiến các trường đại học phải điều chỉnh cách quản lý.

Trong mùa tốt nghiệp năm 2024, nhiều trường như Đại học Phúc Châu, Đại học Hồ Bắc và Đại học Khoa học Công nghệ Thiên Tân áp dụng kiểm tra tỷ lệ nội dung do AI tạo ra trong luận văn. Đại học Truyền thông Trung Quốc yêu cầu sinh viên công khai mô hình AI, phiên bản và phạm vi sử dụng.

Đại học Phúc Đán cũng quy định nhiều hành vi bị cấm, như sử dụng AI để xây dựng đề cương nghiên cứu, tạo hoặc sửa dữ liệu nghiên cứu gốc.

TỪ KIỂM SOÁT SANG ĐƯA AI VÀO ĐÀO TẠO

Chỉ sau một năm, nhiều trường đại học đã chuyển từ tư duy hạn chế sang khai thác AI như một kỹ năng cần thiết.

Đầu năm 2025, Đại học Thâm Quyến phối hợp với Tencent Cloud triển khai khóa học AI dựa trên DeepSeek. Đại học Vũ Hán, Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh và Đại học Sư phạm Thiểm Tây cũng đưa AI vào chương trình đào tạo chính thức nhằm nâng cao năng lực sử dụng AI cho sinh viên.

Ông Chen Xunwei, kỹ sư cao cấp tại Đại học Vũ Hán, cho rằng AI không chỉ dành cho ngành công nghệ mà đã trở thành kỹ năng nền tảng đối với nhiều lĩnh vực.

"AI đã trở thành lực lượng sản xuất mới. Nếu không biết sử dụng AI, bạn sẽ bị những người biết sử dụng AI vượt qua và khoảng cách đó sẽ ngày càng lớn", ông nói.

Theo nhà kinh tế Ye Xiaoyang, việc thay đổi quan điểm là điều tất yếu. Ban đầu, các trường đại học thận trọng nhằm bảo vệ tính liêm chính học thuật, nhưng khi AI đã trở thành công cụ phổ biến thì việc cấm đoán không còn khả thi.

Ông Shen Meng, Giám đốc Chanson & Co, cũng nhận định AI sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu. Theo ông, tranh luận hiện nay không còn xoay quanh việc có nên sử dụng AI hay không mà là AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ hay có thể tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu.

Một số trường đã tiến thêm một bước. Tháng 9/2025, Đại học Sư phạm Hoa Đông triển khai dự án thử nghiệm "AI là tác giả thứ nhất", trong khi Đại học Nam Kinh cùng nhiều trường khác tổ chức cuộc thi nghiên cứu với AI.

Theo ông Chen Xunwei, sự phát triển nhanh của AI trong thời gian gần đây đã giúp công nghệ này có thể hỗ trợ nghiên cứu trong thời gian dài thay vì chỉ trả lời từng câu hỏi riêng lẻ như trước.

Các trường tham gia thử nghiệm đều đi đến nhận định rằng nếu một bài báo khoa học chỉ còn trình bày ý tưởng và lập luận, giá trị học thuật sẽ ngày càng khó được khẳng định. Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá lại vai trò của bài báo khoa học như một thước đo thành tích nghiên cứu.

Ông Ye Xiaoyang cho rằng các thử nghiệm đã chuyển trọng tâm tranh luận từ việc "có nên dùng AI" sang xây dựng khuôn khổ quản lý phù hợp.

Ông Wang Shengyu, trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Asia Society Policy Institute, nhận định cách tiếp cận này tương đồng với xu hướng tại nhiều trường đại học hàng đầu thế giới. Hiện các trường như Harvard, Cornell và Northwestern đều cho phép sử dụng AI trong nghiên cứu nhưng yêu cầu công khai việc sử dụng AI, con người phải kiểm chứng nội dung và chịu trách nhiệm cuối cùng.

Tuy nhiên, việc Đại học Sư phạm Hoa Đông công bố các bài báo có AI là tác giả đầu tiên đã gây tranh cãi. Nhiều ý kiến cho rằng AI không thể trở thành chủ thể chịu trách nhiệm học thuật nên không thể thay thế con người ở vị trí tác giả chính.

Ông Shen Meng cảnh báo nếu AI đảm nhận vai trò trung tâm trong nghiên cứu, sinh viên và giảng viên sẽ mất cơ hội rèn luyện năng lực chuyên môn, đi ngược lại mục tiêu đào tạo của đại học.

ÁP DỤNG HỆ THỐNG PHÁT HIỆN NỘI DUNG DO AI TẠO RA

Song song với việc khuyến khích sử dụng AI, nhiều trường đại học cũng áp dụng hệ thống phát hiện nội dung do AI tạo ra trong quá trình thẩm định luận văn.

Tuy nhiên, các nền tảng phát hiện AI sử dụng tiêu chuẩn khác nhau và thường xuyên xác định nhầm các bài viết do sinh viên tự thực hiện là sản phẩm của AI. Điều này khiến nhiều sinh viên phải liên tục chỉnh sửa để giảm tỷ lệ AI, tạo nên vòng luẩn quẩn "AI kiểm tra AI rồi lại dùng AI để vượt qua AI".

Theo truyền thông Trung Quốc, nhu cầu này đã tạo ra một thị trường dịch vụ chuyên giảm tỷ lệ phát hiện AI trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội.

Ông Ye Xiaoyang cho rằng mục tiêu của các trường là hợp lý nhưng cách thực hiện đang đi chệch hướng.

"Thay vì tập trung vào chất lượng câu hỏi nghiên cứu, bằng chứng và lập luận, sinh viên lại phải học cách đáp ứng yêu cầu của phần mềm phát hiện AI”.

Theo ông, các trường cần phân biệt rõ giữa việc sử dụng AI để hỗ trợ ngôn ngữ, định dạng với các hành vi nghiêm trọng hơn như tạo dữ liệu giả hoặc bịa đặt tài liệu tham khảo.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Chen Xunwei nhận định việc sử dụng một hệ thống AI để phát hiện một hệ thống AI khác vốn không đáng tin cậy vì cả hai đều hoạt động trên cơ sở xác suất.

Trong khi đó, ông Wang Shengyu cho rằng tình trạng hiện nay phản ánh sự chậm thích ứng của cơ chế quản lý. Theo ông, để giải quyết triệt để, Bộ Giáo dục Trung Quốc nhiều khả năng sẽ phải xây dựng khung chính sách mới nhằm xác lập tiêu chuẩn sử dụng AI trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu, thay vì chỉ dựa vào các công cụ phát hiện nội dung do AI tạo ra.