EU công bố chiến lược chủ quyền công nghệ quy mô lớn

Theo hãng tin Bloomberg, động thái này được xem là bước đi mạnh mẽ nhất của Brussels trong nhiều năm qua nhằm giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp công nghệ từ Mỹ và châu Á, đồng thời xây dựng năng lực tự chủ trước những biến động địa chính trị ngày càng phức tạp.

ĐIỆN TOÁN ĐÁM MÂY VÀ AI: TRỌNG TÂM CHIẾN LƯỢC TỰ CHỦ CÔNG NGHỆ EU

Ngày 3/6, Ủy ban châu Âu (EC) đã công bố hàng loạt sáng kiến mới nhằm thúc đẩy cái gọi là “chủ quyền công nghệ” của châu Âu. Các đề xuất được kỳ vọng sẽ tác động sâu rộng tới nhiều lĩnh vực, từ cơ chế trợ cấp cho các nhà máy sản xuất chip đến quy định về việc các công ty như Microsoft hay Amazon cung cấp dịch vụ đám mây cho khu vực công.

Theo giới chức EU, nguyên nhân chính thúc đẩy chiến lược này là mối lo ngại ngày càng lớn về sự phụ thuộc vào các tập đoàn công nghệ nước ngoài. Không ít chính quyền địa phương tại châu Âu đã bắt đầu tìm kiếm giải pháp thay thế. Một số thành phố của Đan Mạch đã chuyển từ các sản phẩm của Microsoft sang những nền tảng mã nguồn mở vì lo ngại rủi ro địa chính trị. Trong khi đó, EU cũng nhiều lần cảnh báo về các nguy cơ an ninh liên quan đến thiết bị mạng và trung tâm dữ liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc.

“Ngày càng nhiều người nhận ra tầm quan trọng của việc không phụ thuộc vào một quốc gia hay một công ty duy nhất đối với các công nghệ trọng yếu. Những sự phụ thuộc này hoàn toàn có thể bị biến thành công cụ gây sức ép”, bà Henna Virkkunen, Phó Chủ tịch điều hành phụ trách chủ quyền công nghệ của Ủy ban châu Âu, từng nhấn mạnh.

Trung tâm của chiến lược mới là Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI (Cloud and AI Development Act – CADA). Đạo luật này đặt mục tiêu thúc đẩy xây dựng các trung tâm dữ liệu tại châu Âu và tăng gấp ba năng lực trung tâm dữ liệu của khu vực trong vòng 5 - 7 năm tới.

Hiện nay, thị trường điện toán đám mây châu Âu vẫn do các tập đoàn Mỹ thống trị. Theo một nghiên cứu được Nghị viện châu Âu đặt hàng, Amazon Web Services (AWS), Microsoft Azure và Google Cloud đang chiếm hơn 70% thị phần tại EU.

Theo các đề xuất mới, các cơ quan chính phủ sẽ phải lưu trữ dữ liệu quan trọng trên các dịch vụ đám mây thuộc sở hữu của EU. Đồng thời, các nhà cung cấp dịch vụ sẽ phải trải qua quy trình đánh giá rủi ro chủ quyền bắt buộc.

Mục tiêu là bảo vệ dữ liệu của châu Âu khỏi các quy định ngoài lãnh thổ như Đạo luật CLOUD của Mỹ, vốn cho phép cơ quan thực thi pháp luật Mỹ yêu cầu các công ty công nghệ nước này cung cấp dữ liệu ngay cả khi dữ liệu được lưu trữ ở nước ngoài.

Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây sẽ được phân loại theo hệ thống xếp hạng chủ quyền gồm bốn cấp độ, dựa trên mức độ kiểm soát của EU đối với hạ tầng vật lý, chuỗi cung ứng, quy trình xử lý dữ liệu và hoạt động vận hành.

KHỞI ĐỘNG “CHIPS ACT 2.0”, PHỤC HƯNG NGÀNH BÁN DẪN CHÂU ÂU

Bên cạnh AI và điện toán đám mây, bán dẫn tiếp tục là một trụ cột quan trọng trong chiến lược công nghệ mới của EU.

Ủy ban châu Âu công bố kế hoạch cải tổ sâu rộng Đạo luật Chip châu Âu (Chips Act), vốn được ban hành năm 2023 sau cuộc khủng hoảng thiếu chip toàn cầu trong đại dịch Covid-19.

Phiên bản mới, được gọi là “Chips Act 2.0”, được thiết kế nhằm tháo gỡ những hạn chế của chương trình hiện tại. Trước đó, cơ quan kiểm toán của EU từng cảnh báo khối này khó có thể đạt được mục tiêu nâng gấp đôi thị phần sản xuất bán dẫn toàn cầu vào năm 2030.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất cho phép Ủy ban châu Âu trực tiếp đầu tư vào các dự án bán dẫn quy mô lớn mang tính xuyên biên giới, thay vì để doanh nghiệp phải nộp hồ sơ xin trợ cấp riêng lẻ từ từng quốc gia thành viên.

Brussels kỳ vọng cách tiếp cận này sẽ đơn giản hóa quy trình tiếp cận vốn công, đồng thời tạo động lực cho các dự án sản xuất chip chiến lược.

Ngoài việc hỗ trợ nguồn cung, EU cũng muốn kích thích nhu cầu nội địa nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho các nhà máy bán dẫn mới. Các khoản đầu tư trước mắt sẽ được triển khai thông qua những chương trình tài trợ hiện có đến năm 2028, trong khi nguồn ngân sách dài hạn vẫn đang được thảo luận trong khuôn khổ ngân sách tiếp theo của EU.

Theo ước tính của Ủy ban châu Âu, khu vực này cần khoảng 120 tỷ euro đầu tư từ cả khu vực công và tư nhân trước năm 2035 để tái thiết năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp bán dẫn.

Gói chính sách mới cũng bao gồm chiến lược thúc đẩy việc sử dụng phần mềm nguồn mở do châu Âu phát triển và lộ trình bảo đảm các trung tâm dữ liệu cũng như “nhà máy AI” tương lai được tích hợp bền vững vào hệ thống điện của khu vực.

Dù vậy, EU vẫn sở hữu một số doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới. Điển hình là ASML của Hà Lan – công ty duy nhất hiện nay sản xuất được các hệ thống quang khắc tiên tiến phục vụ chế tạo chip hiện đại, bao gồm những bộ xử lý AI được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu.

Tuy nhiên, xét trên toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ từ phần cứng đến phần mềm, châu Âu vẫn ở vị thế khiêm tốn hơn đáng kể so với Mỹ và các nền kinh tế châu Á.

THÁCH THỨC VÀ NGUY CƠ CĂNG THẲNG THƯƠNG MẠI

Giới lãnh đạo EU khẳng định chiến lược mới không nhằm mục đích bảo hộ hay tách rời khỏi hệ sinh thái công nghệ toàn cầu.

Tài liệu chính thức của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng chủ quyền công nghệ “không đồng nghĩa với cô lập, chủ nghĩa bảo hộ hay tách rời công nghệ”.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc áp đặt các tiêu chuẩn chủ quyền quá nghiêm ngặt có thể dẫn đến những hệ quả ngoài mong muốn.

Một số tập đoàn công nghệ Mỹ đã bắt đầu chuẩn bị cho kịch bản các quy định mới được siết chặt hơn. Google đã hợp tác với tập đoàn công nghiệp quốc phòng Pháp Thales để thành lập liên doanh điện toán đám mây S3NS. Gần đây, S3NS được lựa chọn là một trong bốn đơn vị cung cấp dịch vụ đám mây cho các cơ quan EU. Microsoft và Amazon cũng đã tung ra các giải pháp “đám mây chủ quyền” dành riêng cho thị trường châu Âu.

Ông Leonardo Quattrucci, chuyên gia chính sách số và giảng viên tại Sciences Po (Pháp), cảnh báo rằng EU không sở hữu quy mô đủ lớn để tự xây dựng toàn bộ hệ sinh thái AI như Mỹ hay Trung Quốc.

“Nếu gói chủ quyền công nghệ áp đặt các tiêu chuẩn quá hạn chế, các tập đoàn lớn sẽ chuyển sang những thị trường khác, các đối tác thương mại có thể bị xa lánh và người dân châu Âu sẽ không được tiếp cận những công nghệ tốt nhất”, ông nhận định.

Một thách thức khác nằm ở chính quy trình ra quyết định của EU. Các đề xuất chủ lực trong chiến lược công nghệ mới ban đầu được kỳ vọng công bố từ tháng 3 nhưng đã nhiều lần trì hoãn do bất đồng giữa các quốc gia thành viên cũng như những ý kiến phản biện từ chính các cơ quan giám sát của EU.

Ngay cả sau khi được công bố, toàn bộ dự thảo vẫn phải trải qua nhiều vòng đàm phán giữa Hội đồng châu Âu và Nghị viện châu Âu trước khi chính thức trở thành luật. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Bản thân bà Henna Virkkunen cũng thừa nhận đây là một hành trình dài hơi. Theo bà, khoảng 80% công nghệ mà châu Âu đang sử dụng hiện nay vẫn đến từ bên ngoài khu vực, vì vậy việc xây dựng năng lực tự chủ sẽ không thể diễn ra trong một sớm một chiều.

“Những kết quả thực sự đáng kể có lẽ sẽ chưa thể xuất hiện trước năm 2030”, bà cho biết.