Khởi nghiệp quy mô nhỏ nhờ AI: Rủi ro tiềm ẩn sau đội ngũ tinh gọn

Nhờ các công cụ trí tuệ nhân tạo mới đầy sức mạnh, các startup tại Thung lũng Silicon đang vận hành tinh gọn hơn bao giờ hết, tạo ra những thước đo mới như doanh thu trên mỗi nhân viên và thậm chí là những cuộc bàn luận về công ty một người trị giá một tỷ USD.

Các sản phẩm lập trình bằng AI như Claude Code của Anthropic và Codex của OpenAI, cùng với các công cụ AI cho bán hàng, marketing và nhiều chức năng khác, đã làm giảm nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, tờ Wall Street Journal dẫn lời một số nhà sáng lập và người trong giới công nghệ tại Thung lũng Silicon, cho biết.

“Bản thân AI là một công cụ hỗ trợ rất lớn”, ông Burkay Gur, đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành startup AI Fal, cho biết. “Chúng tôi chắc chắn thuộc nhóm tuyển những người cực kỳ năng suất, và với AI, họ trở nên năng suất đến mức phi thường”.

Và có thể đây mới chỉ là khởi đầu. Sự trỗi dậy của các tác nhân AI độc lập đồng nghĩa với việc một doanh nhân có thể được hỗ trợ bởi hàng nghìn, thậm chí hàng triệu tác nhân như vậy.

Tuy nhiên, một số doanh nhân cho rằng, tinh gọn quá mức cũng có mặt trái, đặc biệt khi bán hàng cho khách hàng doanh nghiệp – đối tượng đòi hỏi sự tương tác mang tính con người.

KHI MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP NGÀY CÀNG TINH GỌN

Xu hướng tinh gọn đang được thể hiện rõ nhất ở các startup giai đoạn đầu, khi một số nhà sáng lập theo đuổi giấc mơ về mô hình startup một người trị giá một tỷ USD.

Theo ông Dimitri Zabelin, chuyên gia phân tích AI cấp cao tại PitchBook, số lượng nhân sự cấp trung tại các startup vòng Series A đã giảm từ khoảng 57 người năm 2020 xuống còn khoảng 44 người vào năm 2024. Các công ty ngày càng tinh gọn hơn và AI thúc đẩy năng suất trên mỗi nhân viên.

“Sẽ có một làn sóng lớn các kỹ sư phần mềm và quản lý sản phẩm xây dựng những doanh nghiệp có số lượng nhân sự rất, rất nhỏ nhưng tạo ra 5 – 15 triệu USD doanh thu định kỳ hàng năm và cảm thấy hoàn toàn hài lòng với điều đó, nhờ AI”, ông Tomasz Tunguz, nhà sáng lập kiêm đối tác điều hành tại Theory Ventures, nhận định.

Henry Shi, đồng sáng lập Super.com – một startup AI tinh gọn – và là thành viên đội ngũ kỹ thuật của Anthropic, cho biết, ông bắt đầu thấy trên mạng xã hội X năm ngoái những bài đăng khoe doanh thu ấn tượng của các startup AI nhỏ như Mercor và Cursor.

Ông nhận ra hẳn còn nhiều công ty tương tự ngoài kia và bắt đầu theo dõi các startup AI có doanh thu lớn nhưng đội ngũ nhỏ trên một website có tên là Top Lean AI Native Companies Leaderboard.

“Tôi đã nghiên cứu và tìm thấy một loạt công ty đều có hơn 5 triệu USD doanh thu định kỳ hàng năm, dưới 5 năm tuổi, ít hơn 50 nhân viên và đang tăng trưởng nhanh”, ông cho biết.

Kể từ đó, website này đã thu hút hàng triệu lượt xem. Các startup có thể yêu cầu được xếp hạng trên bảng này và việc xuất hiện đã trở thành một niềm tự hào, đồng thời là nguồn cơ hội hợp tác, tuyển dụng và đầu tư tiềm năng.

Để xác minh doanh thu của các startup, ông Shi cho biết đã sử dụng các nguồn công khai và trong một số trường hợp, các nhà sáng lập gửi ảnh chụp màn hình tài khoản tài chính của họ.

Ông Weber Wong, nhà sáng lập kiêm CEO của Flora, cho biết, startup 33 người này không nghĩ đến việc “có thể tuyển thêm bao nhiêu người”, mà tập trung vào việc các tác nhân AI có thể khuếch đại năng suất của những nhân viên giàu kinh nghiệm như thế nào.

Một số startup, được truyền cảm hứng từ cách tiếp cận tinh gọn, đang chủ động cắt giảm nhân sự. Đó không còn chỉ là tăng trưởng bằng mọi giá, tăng số lượng nhân sự càng nhiều càng tốt mà là theo dõi doanh thu định kỳ hàng năm trên mỗi nhân viên.

Đơn cử, Forethought với khoảng 150 nhân viên đã chuyển hướng để trở thành một startup AI tinh gọn hơn. Startup có trụ sở tại San Francisco này đã sa thải khoảng 30 – 40% nhân sự vài năm trước và sử dụng AI để tăng tốc năng suất cho các đội ngũ bán hàng, marketing và kỹ thuật còn lại. Đáng chú ý, nhân viên hiện đang tạo ra sản lượng gấp 5 – 9 lần so với ba năm trước.

TINH GỌN CHƯA CHẮC LÀ PHƯƠNG ÁN TỐI ƯU

Dù có nhiều ưu điểm, việc duy trì quy mô nhỏ cũng có những giới hạn.

Đơn cử, việc tinh gọn quá mức có thể trở thành tối ưu hóa quá sớm cho hiệu quả thay vì tăng trưởng. Khi đấy, công ty không tăng trưởng nhanh như khả năng có thể, và theo thời gian, sự cạnh tranh sẽ gia tăng.

Ông Gur của Fal cho biết, khi startup này bắt đầu bán hàng cho khách hàng doanh nghiệp – những người cần sự chăm sóc cá nhân hóa nhiều hơn, công ty nhận ra cần mở rộng đội ngũ bán hàng.

“Đó là bộ phận chúng tôi ít tinh gọn nhất”, ông cho biết. “Chúng tôi nhận ra rằng thực sự cần con người để xây dựng các mối quan hệ, thực hiện các thương vụ, theo sát và đưa thương vụ đến vạch đích”.

Việc không tuyển đủ người cũng có thể tạo áp lực rất lớn lên các nhóm nhỏ. Ông Gur cho biết công ty bắt đầu tuyển thêm khi nhận thấy nhân viên làm việc nhiều giờ và bị quá tải.

“Nếu quay lại một năm rưỡi trước, chúng tôi thực sự thiếu nguồn lực, và điều đó khiến bạn không thể đáp ứng được nhu cầu của thị trường”, vị này thừa nhận.