Kinh doanh trong thế giới số: Doanh nghiệp cần chuẩn bị “thật tốt, thật sớm” để gia nhập chuỗi giá trị

Trong những năm qua, công nghệ số đã phát triển mạnh mẽ, tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với tất cả các lĩnh vực đời sống và kinh tế xã hội, bao gồm cách thức kinh doanh và tiêu dùng. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Bên cạnh đó, kinh doanh trên môi trường số cũng đã trở thành xu hướng tất yếu trên toàn thế giới. 

NỀN KINH TẾ SỐ TOÀN CẦU ĐANG PHÁT TRIỂN NHANH CHÓNG VÀ VIỆT NAM CÓ RẤT NHIỀU CƠ HỘI

Tuy mang lại nhiều lợi ích, hoạt động kinh doanh trên môi trường số tiềm ẩn nhiều thách thức liên quan đến an ninh mạng, bảo mật dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng. Theo đánh giá, các cuộc tấn công mạng tiếp tục tăng cả về số lượng, quy mô và mức độ tinh vi, gây nhiều thiệt hại cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Ngày 8/10, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (APED) – Bộ Tài chính phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ đã tổ chức Hội thảo “Kinh doanh trong thế giới số: Xu hướng thế giới, chính sách của Việt Nam và hàm ý cho doanh nghiệp”. Hội thảo nằm trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong ASEAN thực hiện tại Việt Nam” do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức tài trợ, được tổ chức nhân Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 và trong bối cảnh Việt Nam đang quyết liệt triển khai Nghị quyết Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo ông Dennis Quennet, Giám đốc Chương trình Phát triển Kinh tế Bền Vững của Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ tại Việt Nam, nền kinh tế số toàn cầu đang phát triển một cách nhanh chóng và Việt Nam có rất nhiều cơ hội trong xu thế tất yếu này. Tuy vậy, ông Dennis Quennet cũng nhấn mạnh để tạo ra những thành quả phát triển tốt nhất, chuyển đổi số cần được thực hiện song hành với phát triển bền vững, xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhiều quốc gia đã phát triển, ban hành các chính sách điều chỉnh hoạt động kinh doanh trong môi trường số, nhằm đảm bảo an toàn và bảo vệ người tiêu dùng. Năm ngoái, Liên minh Châu Âu (EU) đã công bố Đạo luật AI, thiết lập khuôn khổ pháp lý để giảm thiểu tác động tiêu cực. Ông Dennis cho rằng luôn cần có sự cân bằng giữa cơ hội kinh tế và giảm thiểu rủi ro từ việc sử dụng công nghệ sai mục đích, cũng như “hỗ trợ các doanh nghiệp có năng lực hạn chế giải quyết rủi ro, biến thách thức thành cơ hội”.

Bà Sita Zimpel, Giám đốc dự án ASEAN SME, Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ tại Việt Nam, cho rằng trong thế giới số, các ranh giới về địa lý, kinh tế và văn hóa đều trở nên mờ nhạt. Điều này mang lại nhiều cơ hội cho doanh nghiệp trong việc mở rộng các hoạt động kinh doanh, bao gồm thương mại xuyên biên giới.

ĐỐI PHÓ VỚI NHỮNG RỦI RO XUẤT HIỆN DƯỚI HÌNH THỨC MỚI, PHỨC TẠP HƠN TRONG MÔI TRƯỜNG SỐ

Tuy nhiên, theo bà Sita Zimpel, doanh nghiệp cũng sẽ bước vào một cuộc chơi mới với nhiều ràng buộc pháp lý từ các quốc gia có liên quan, nhiều đối thủ cạnh tranh hơn, người tiêu dùng có nhiều thông tin và lựa chọn hơn. Việc đảm bảo cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ người tiêu dùng, tôn trọng quy định pháp luật trong thế giới số đã trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

“Các vụ lừa đảo và gian lận trực tuyến ngày càng trở nên tinh vi hơn nhờ sự hỗ trợ của các công nghệ mới như AI tạo sinh hay deepfake, khiến những rủi ro vốn có trong các giao dịch trên mạng – từ mạng xã hội đến thương mại điện tử – càng gia tăng”, bà Sita Zimpel nói. “Về bản chất, đây vẫn là những mối đe dọa quen thuộc của nền kinh tế truyền thống, nhưng nay chúng xuất hiện dưới hình thức mới và phức tạp hơn trong môi trường số, đòi hỏi các giải pháp cùng cách ứng phó hoàn toàn mới”.

Để đảm bảo an ninh số, bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách pháp luật liên quan như Luật An ninh mạng 2018, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Luật Quảng cáo sửa đổi 2025, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. Bên cạnh đó, nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới cũng đã ban hành một số quy định pháp lý liên quan, tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp có hoạt động đầu tư hay thương mại xuyên biên giới.

Về phía doanh nghiệp, ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần MISA, khẳng định các công nghệ như AI, Blockchain, Internet vạn vật và Điện toán đám mây đang trở thành động lực trọng yếu tái định hình nền kinh tế toàn cầu. Những công nghệ này không tồn tại tách biệt, mà liên kết thành một hệ sinh thái công nghệ tương tác, mở ra vô vàn cơ hội phát triển đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy vậy, ông Hoàng cũng chỉ ra rằng bên cạnh những cơ hội đột phá, doanh nghiệp cũng đối mặt với những thách thức nhất định, như việc AI có thể tạo ra “ảo giác thông tin”, IoT dễ bị tấn công khai thác nếu không có biện pháp bảo mật phù hợp…. 

“Công nghệ là con dao hai lưỡi. Chỉ khi được phát triển có đạo đức, pháp lý và trách nhiệm, công nghệ mới thực sự phục vụ con người”, ông Nguyễn Xuân Hoàng nói và cho biết MISA định hướng phát triển các giải pháp công nghệ theo tinh thần “kinh doanh có trách nhiệm”, bảo đảm an toàn dữ liệu, quyền riêng tư của người dùng và lấy con người làm trung tâm trong mọi hoạt động đổi mới sáng tạo. 

KHÔNG CÓ KỸ NĂNG SỐ, SẼ KHÔNG CÓ CHUYỂN ĐỔI SỐ HAY KINH DOANH SỐ THỰC SỰ

Theo ông Dennis Quennet, cả các nhà hoạch định chính sách lẫn khu vực tư nhân đều cần hợp tác để xác định cách thức phát triển và ứng dụng công nghệ số một cách có đạo đức. Điều này không chỉ đòi hỏi việc xây dựng khung quy định phù hợp mà còn cần nỗ lực trong giáo dục người tiêu dùng – những người trực tiếp sử dụng sản phẩm công nghệ – nhằm nâng cao nhận thức và năng lực số.

Đồng thời, các hoạt động đào tạo và phát triển kỹ năng số trong các lĩnh vực như dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, khởi nghiệp số, cần được thúc đẩy hơn nữa, kể cả ở cấp độ đại học. Ông cho biết, đây cũng là một trong những sáng kiến mà tổ chức Đức đang triển khai tại Việt Nam, bởi theo ông, “nếu không có kỹ năng số, sẽ không thể có chuyển đổi số hay kinh doanh số thực sự”.

Các công ty, tập đoàn lớn đang tối ưu hóa quy trình và tạo ra các mô hình kinh doanh mới với trí tuệ nhân tạo, các doanh nghiệp SME cũng có rất nhiều cơ hội trong thế giới số. “Các tập đoàn lớn có thể phát triển cấu trúc AI riêng, còn các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể sử dụng AI như một dịch vụ hoặc phát triển AI dưới dạng dịch vụ”, đại diện GIZ nói.

Theo ông, AI sẽ tác động đến các nền tảng thương mại điện tử, các mô hình kinh doanh số, và cả cách doanh nghiệp giao dịch với người tiêu dùng. “Đối với doanh nghiệp SME, việc chuẩn bị thật tốt, thật sớm là vô cùng quan trọng để trở thành một phần của các chuỗi giá trị đang thay đổi quá nhanh”. Trong khuôn khổ hợp tác với Bộ Tài chính, GIZ đã cung cấp các hỗ trợ kỹ thuật cho quá trình chuyển đổi bền vững thông qua nhiều sáng kiến như thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực, xây dựng các giải pháp chuyển đổi số, chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông Nguyễn Đức Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (APED), cho biết trong khuôn khổ Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số được thực hiện từ năm 2021 đến nay, Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể đã hợp tác cùng nhiều đối tác phát triển và các tập đoàn công nghệ đào tạo chuyển đổi số và tư vấn chuyên sâu cho các doanh nghiệp. 

Ông Trung cũng cho rằng doanh nghiệp Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới số có nhiều biến động và các quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ, các doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực, xây dựng và áp dụng hệ thống quản trị nội bộ để đảm bảo an ninh số, giảm thiểu rủi ro, tuân thủ quy định pháp luật và phát triển doanh nghiệp bền vững.