Mỹ đối mặt rủi ro phụ thuộc Trung Quốc trong cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu AI

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đang chạy đua xây dựng những trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD để đáp ứng nhu cầu tính toán AI. Tuy nhiên, bên cạnh chip và máy chủ, những thiết bị bảo đảm nguồn điện và kết nối dữ liệu cũng đang trở thành điểm dễ tổn thương trong chuỗi cung ứng.

Theo hãng tin CNBC, doanh nghiệp Trung Quốc đang cung cấp một phần đáng kể các linh kiện phục vụ xây dựng trung tâm dữ liệu, trong đó có máy biến áp, thiết bị đóng cắt, pin và công nghệ quang học.

MỸ TÌM CÁCH GIẢM PHỤ THUỘC VÀO THIẾT BỊ ĐIỆN TRUNG QUỐC

Ngày 28/8, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia đối với hệ thống điện quy mô lớn của Mỹ. Sắc lệnh cho phép Bộ Năng lượng Mỹ cấm hoặc áp đặt điều kiện đối với một số giao dịch liên quan đến thiết bị nước ngoài được sử dụng trong hệ thống điện và trung tâm dữ liệu.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt. Các mô hình AI của Trung Quốc đang tiến bộ nhanh, mức độ ứng dụng của chúng trên toàn cầu gia tăng. Dù Mỹ vẫn sở hữu những công nghệ chip và phần cứng AI tiên tiến nhất, ảnh hưởng của Trung Quốc trong các thiết bị cung cấp điện và kết nối cho trung tâm dữ liệu đang được xem là một điểm yếu chiến lược.

Hạ tầng điện của trung tâm dữ liệu bao gồm các thiết bị cung cấp, chuyển đổi và phân phối điện, như máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin dự phòng. Máy biến áp chuyển điện áp cao từ lưới điện xuống mức phù hợp với máy chủ và hệ thống làm mát. Thiết bị đóng cắt giúp kiểm soát, bảo vệ và cô lập các phần của hệ thống điện, trong khi pin dự phòng duy trì nguồn điện khi xảy ra sự cố.

Ông Ben Boucher, chuyên gia phân tích chuỗi cung ứng cấp cao tại Wood Mackenzie, cho biết AI đang khiến hạ tầng Mỹ ngày càng phụ thuộc vào một số nhóm linh kiện nhập khẩu từ Trung Quốc. Đáng chú ý là máy biến áp trạm điện, thiết bị mà các tập đoàn công nghệ thường lắp đặt tại trung tâm dữ liệu để hạ điện áp truyền tải.

“Rủi ro trong trung hạn tập trung ở các thiết bị kết nối với lưới điện, gồm máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin”, ông Yury Dvorkin, Phó giáo sư tại Đại học Johns Hopkins, nói.

Theo ông Dvorkin, Trung Quốc chiếm gần 30% thị phần ở một số nhóm máy biến áp và thiết bị đóng cắt, đồng thời chiếm hơn 40% lượng pin nhập khẩu của Mỹ. Mức độ phụ thuộc còn mở rộng xuống các nguyên liệu đầu vào như đồng, thép điện và vật liệu cathode dùng trong pin.

KHÔNG CHỈ THIẾT BỊ ĐIỆN, CÔNG NGHỆ QUANG HỌC CŨNG LÀ ĐIỂM NGHẼN

Một lĩnh vực khác đang được chú ý là công nghệ quang học, sử dụng ánh sáng truyền qua cáp sợi quang thay vì tín hiệu điện qua dây đồng để truyền lượng dữ liệu lớn. Đây là công nghệ quan trọng trong các trung tâm dữ liệu AI, nơi các máy chủ cần trao đổi dữ liệu với tốc độ cao.

Theo Counterpoint, các doanh nghiệp Trung Quốc như Zhongji Innolight và Eoptolink đang dẫn đầu doanh thu toàn cầu về bộ thu phát quang dùng trong trung tâm dữ liệu. Các công ty Trung Quốc chiếm khoảng hai phần ba nguồn cung tính theo số lượng trên toàn cầu.

Mỹ đang tìm cách giảm sự phụ thuộc này khi nhu cầu hạ tầng AI tăng mạnh. S&P Global dự báo công suất trung tâm dữ liệu tại Mỹ sẽ tăng từ 62 GW vào tháng 3/2026 lên 152 GW vào năm 2030, chủ yếu do các tải công việc AI mật độ cao.

Trong tháng 4, ông Trump từng xác định máy biến áp, đường dây truyền tải, dây dẫn, trạm biến áp, máy cắt điện cao áp và thiết bị điều khiển điện là những thành phần “thiết yếu đối với quốc phòng” của Mỹ.

Một số doanh nghiệp đã bắt đầu mở rộng sản xuất trong nước. Hitachi Energy công bố kế hoạch đầu tư 1 tỷ USD vào tháng 9/2025 để tăng công suất sản xuất hạ tầng điện quan trọng tại Mỹ, trong đó có 457 triệu USD cho một nhà máy máy biến áp công suất lớn. Siemens Energy cũng cho biết hồi tháng 2 sẽ đầu tư 1 tỷ USD vào sản xuất thiết bị lưới điện và turbine khí tại Mỹ nhằm phục vụ hạ tầng AI và mở rộng trung tâm dữ liệu.

Các biện pháp kiểm soát cũng đang được mở rộng sang công nghệ quang học. Tháng 7, các bộ biến tần điện sản xuất ở nước ngoài, thiết bị giúp kết nối nguồn năng lượng với các cơ sở AI, được đưa vào danh sách thiết bị bị Mỹ xác định là có rủi ro không thể chấp nhận đối với an ninh quốc gia.

CÁC DỰ ÁN AI CÓ THỂ TĂNG CHI PHÍ, KÉO DÀI THỜI GIAN XÂY DỰNG

Việc hạn chế công nghệ quang học Trung Quốc có thể buộc các tập đoàn công nghệ Mỹ tìm nguồn thay thế trong nước, từ đó đẩy chi phí lên cao, bà Iyer nhận định.

Ở lĩnh vực điện, những khó khăn về nguồn cung đã xuất hiện trước khi các biện pháp hạn chế mới được áp dụng. Theo nghiên cứu của Wood Mackenzie, thị trường máy biến áp và trạm biến áp tại Mỹ được ước tính thiếu hụt lần lượt 15% và 8% trong năm 2026.

“Phần lớn tác động sẽ tập trung vào những trung tâm dữ liệu đang sử dụng thiết bị Trung Quốc để rút ngắn thời gian chờ”, ông Boucher viết trong một bài phân tích tháng 8.

Theo ông, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhất nằm ở phân khúc máy biến áp công suất từ 100 MVA trở lên. Đây cũng chính là phân khúc mà các trung tâm dữ liệu đang tìm đến nhà sản xuất Trung Quốc để kiểm soát thời gian giao hàng.

Việc thay thế nguồn cung vì lý do an ninh quốc gia có thể khiến các dự án AI phải đối mặt với chi phí cao hơn và thời gian triển khai kéo dài hơn. Trong khi đó, nhu cầu điện cho trung tâm dữ liệu đang tăng nhanh, tạo thêm áp lực lên hệ thống lưới điện và các nhà cung cấp thiết bị.

Mỹ đang ưu tiên đưa hoạt động sản xuất các mặt hàng quan trọng trở lại đất nước, thông qua chính sách cắt giảm thuế, áp thuế và nới lỏng quy định. Theo Nhà Trắng, hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào các lĩnh vực từ thép, bán dẫn đến ô tô cho thấy chiến lược này đang phát huy hiệu quả.