Mỹ tăng tốc đầu tư vào sản xuất nam châm đất hiếm, quyết cạnh tranh với Trung Quốc

Chính quyền Mỹ vừa công bố một loạt khoản đầu tư lớn nhằm phát triển ngành sản xuất nam châm đất hiếm trong nước - lĩnh vực được xem là “mắt xích chiến lược” trong chuỗi cung ứng công nghệ quốc phòng và năng lượng, vốn lâu nay do Trung Quốc thống trị.

BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC CỦA WASHINGTON

Theo hãng tin Bloomberg, Bộ Thương mại và Bộ Quốc phòng Mỹ hôm thứ Hai (3/11) đã cam kết cung cấp tài chính và có thể cả cổ phần trong Vulcan Elements, một doanh nghiệp có trụ sở tại bang North Carolina chuyên sản xuất nam châm vĩnh cửu – loại linh kiện không thể thiếu trong máy bay chiến đấu, tua-bin gió, xe điện và nhiều thiết bị công nghệ cao khác.

Tuyên bố từ Bộ Thương mại cho biết chính phủ Mỹ đã ký thư bày tỏ ý định để cấp 50 triệu USD từ quỹ Đạo luật CHIPS 2022 cho Vulcan Elements, giúp doanh nghiệp này mua sắm thiết bị phục vụ sản xuất. Đây là lần đầu tiên quỹ CHIPS – vốn chủ yếu dành cho ngành bán dẫn – được mở rộng sang lĩnh vực vật liệu chiến lược.

Song song đó, Vulcan Elements cho biết công ty sẽ nhận thêm 620 triệu USD vốn vay trực tiếp từ Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc Bộ Quốc phòng, cùng với 550 triệu USD vốn tư nhân để xây dựng nhà máy sản xuất nam châm công suất 10.000 tấn mỗi năm ngay tại Mỹ.

“Đây thực sự là một giấc mơ trở thành hiện thực”, ông John Maslin, Giám đốc điều hành Vulcan Elements, chia sẻ. “Mục tiêu của chúng tôi là mở rộng quy mô sản xuất, đưa Mỹ đạt được năng lực tự chủ có ý nghĩa về mặt quốc gia”.

Khoản đầu tư khổng lồ này đánh dấu nỗ lực rõ rệt của Washington trong việc giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia hiện nắm giữ gần như toàn bộ chuỗi giá trị từ khai thác, tinh luyện đến sản xuất nam châm đất hiếm. Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung ngày càng gay gắt, các vật liệu chiến lược như đất hiếm đang trở thành “vũ khí” mềm trong cuộc đua kiểm soát chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

THAM VỌNG TỰ CHỦ VÀ CANH BẠC CHÍNH TRỊ TRONG CHUỖI CUNG ỨNG CHIẾN LƯỢC

Tuyên bố đầu tư vào Vulcan Elements được giới quan sát xem là minh chứng cho cam kết của chính quyền Tổng thống Trump trong việc xây dựng thị trường đất hiếm độc lập với Trung Quốc – một mục tiêu táo bạo nhưng đầy rủi ro. Mỹ hiện gần như không có năng lực chế biến hay sản xuất nam châm ở quy mô thương mại, trong khi Trung Quốc chiếm hơn 90% thị phần toàn cầu.

Theo Wall Street Journal, Bộ Thương mại Mỹ nhấn mạnh rằng việc đầu tư vào Vulcan Elements sẽ “tăng tốc sản xuất nam châm đất hiếm cho các nhà sản xuất Mỹ”, qua đó giúp củng cố nền công nghiệp trong nước và bảo đảm an ninh quốc phòng. Bộ trưởng Howard Lutnick tuyên bố: “Chúng tôi đang tập trung toàn lực để đưa ngành sản xuất vật liệu chiến lược và đất hiếm trở lại nước Mỹ”.

Ông Lutnick, người gần đây cũng cho phép chuyển đổi quỹ CHIPS thành vốn cổ phần trong Intel Corp nhằm hỗ trợ tập đoàn bán dẫn Mỹ vượt qua giai đoạn khó khăn, cho thấy một cách tiếp cận mới mẻ: sử dụng nguồn vốn nhà nước như công cụ đầu tư sinh lợi, đồng thời đảm bảo lợi ích quốc gia. Theo một số nguồn tin, Bộ Thương mại có thể nắm cổ phần trong Vulcan, tương tự như thương vụ Intel, nếu dự án được triển khai đầy đủ.

Thỏa thuận giữa chính phủ và Vulcan còn có sự tham gia của ReElement Technologies, một công ty khởi nghiệp khác chuyên tái chế và tinh luyện kim loại hiếm. Bộ Quốc phòng Mỹ dự kiến sẽ nhận quyền mua cổ phiếu trong cả hai doanh nghiệp, tuy nhiên giá trị cụ thể chưa được công bố. Điều này cho phép chính phủ hưởng lợi nếu các công ty này thành công về lâu dài - mô hình đầu tư mang hơi hướng “quỹ chủ quyền” trong lĩnh vực công nghệ chiến lược.

MỸ SẴN SÀNG CHI "TIỀN THẬT" ĐỂ GIÀNH QUYỀN KIỂM SOÁT NỀN KINH TẾ CÔNG NGHỆ

Dù vậy, các điều khoản trong thỏa thuận hiện vẫn mang tính sơ bộ và chưa ràng buộc pháp lý, đặc biệt đối với nguồn vốn 50 triệu USD từ quỹ CHIPS. Bộ Quốc phòng Mỹ cũng chưa đưa ra thông cáo chính thức, và giới chức từ chối bình luận về thời điểm giải ngân.

Các chuyên gia cảnh báo rằng chặng đường phía trước không hề dễ dàng. Xây dựng một nhà máy sản xuất nam châm quy mô lớn đòi hỏi công nghệ cao, chuỗi cung ứng ổn định và thời gian dài để đạt sản lượng thương mại. Ngoài ra, Trung Quốc hoàn toàn có thể phản ứng bằng các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm, khiến chi phí sản xuất của Mỹ tăng mạnh.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, đây được xem là bước đi táo bạo và cần thiết. Trong bối cảnh Mỹ đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng bán dẫn, năng lượng và quốc phòng, việc mở rộng sang lĩnh vực vật liệu chiến lược như đất hiếm sẽ giúp củng cố thế chủ động trong dài hạn.

“Đây không chỉ là một khoản đầu tư công nghiệp”, một chuyên gia chính sách công nghệ tại Washington nhận định. “Đó là tuyên bố rằng Mỹ sẵn sàng chi tiền thật để giành lại quyền kiểm soát những mắt xích cốt lõi của nền kinh tế công nghệ”.