Pháp trở thành quốc gia châu Âu đầu tiên cấm trẻ dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội

Quốc hội Pháp ngày 22/7 đã thông qua đạo luật hạn chế trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội, trở thành quốc gia đầu tiên tại châu Âu ban hành quy định ở cấp quốc gia về vấn đề này.

TỶ LỆ ỦNG HỘ ÁP ĐẢO, CÓ THỂ HIỆU LỰC NGAY TỪ NGÀY 1/9

Dự luật được cả Thượng viện và Hạ viện thông qua với tỷ lệ ủng hộ áp đảo và có thể có hiệu lực ngay từ ngày 1/9, đúng thời điểm năm học mới bắt đầu. Cùng với đó, Pháp cũng mở rộng lệnh cấm sử dụng điện thoại di động tại trường học lên bậc trung học phổ thông, sau khi quy định này đã được áp dụng đối với học sinh tiểu học và trung học cơ sở.

Theo New York Times, đây là một trong những ưu tiên lập pháp của Tổng thống Emmanuel Macron trong nhiệm kỳ cuối cùng của ông. Ngay sau khi Quốc hội thông qua dự luật, ông Macron đăng tải trên mạng xã hội: "Tôi đã hứa và giờ điều đó đã được thông qua: Mạng xã hội sẽ bị cấm đối với trẻ em dưới 15 tuổi kể từ khi năm học mới bắt đầu”.

Chính phủ Pháp cho rằng trẻ em đang phải đối mặt với nhiều rủi ro trên môi trường số, từ bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, hành vi ép buộc, nguy cơ bị kẻ xấu tiếp cận cho tới việc tiếp xúc với nội dung cực đoan và những tác động tiêu cực đối với sức khỏe tâm thần.

Phát biểu trước đó, Tổng thống Macron cho rằng trước 15 hoặc 16 tuổi, trẻ chưa phát triển đầy đủ về cảm xúc và nhận thức để sử dụng mạng xã hội một cách an toàn.

"Rõ ràng trước tuổi 15 hoặc 16, mạng xã hội không phải là điều tốt. Ở độ tuổi đó, các em chưa đủ trưởng thành về mặt tình cảm, cảm xúc và nhận thức," ông nói.

Nhà lãnh đạo Pháp cũng so sánh quy định này với các đạo luật hạn chế trẻ vị thành niên sử dụng rượu bia.

"Sáu mươi năm trước, trẻ em từng được uống rượu vang. Ngày nay vẫn có thể còn người cho trẻ nhỏ uống bia, nhưng chắc chắn đó không còn là số đông”, ông nhận định.

BÀI TOÁN THỰC THI

Động thái của Pháp diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang thúc đẩy các quy định tương tự nhằm kiểm soát việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội.

Cuối năm ngoái, Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm người dưới 16 tuổi sử dụng nhiều ứng dụng mạng xã hội. Trong tháng trước, Anh và Canada cũng bắt đầu xúc tiến các biện pháp tương tự, trong khi Italy, Ba Lan, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha đều đang xây dựng dự luật riêng.

Ở cấp khu vực, Liên minh châu Âu (EU) dự kiến sẽ công bố bộ quy định chung vào tháng 9 tới.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các lệnh cấm vẫn còn gây nhiều tranh luận.

Những đánh giá ban đầu cho thấy quy định tại Australia chưa thực sự ngăn được thanh thiếu niên tiếp tục sử dụng mạng xã hội. Trong khi đó, việc thực thi luật của Pháp cũng được dự báo sẽ gặp nhiều thách thức bởi phần lớn các nền tảng bị điều chỉnh đều là doanh nghiệp quốc tế, nằm ngoài phạm vi quản lý trực tiếp của Paris.

Theo bà Jessica Galissaire, chuyên gia nghiên cứu chính sách cấp cao tại tổ chức nghiên cứu Interface có trụ sở ở Berlin, mục tiêu lớn hơn của Pháp là tạo sức ép để EU sớm ban hành quy định thống nhất.

"Pháp muốn thúc đẩy luật của riêng mình để buộc EU phải hành động, và hành động nhanh hơn. Tôi cho rằng đây cũng là một thông điệp chính trị," bà nhận định.

Theo bà Galissaire, việc EU ban hành khung pháp lý chung có thể mất thêm từ một đến hai năm nữa mới được triển khai đầy đủ, điều này phần nào lý giải vì sao Pháp muốn đi trước.

Đối với Tổng thống Macron, đây nhiều khả năng cũng sẽ là một trong những dấu ấn lập pháp cuối cùng trước khi kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 5/2027 do giới hạn số nhiệm kỳ theo Hiến pháp Pháp.

NỀN TẢNG CÔNG NGHỆ ĐỐI MẶT ÁP LỰC LỚN

Theo đạo luật mới, trách nhiệm xác minh độ tuổi sẽ thuộc về chính các nền tảng mạng xã hội thông qua các hệ thống kiểm tra danh tính người dùng.

Luật vẫn dành ngoại lệ cho các dịch vụ có mục đích giáo dục như bách khoa toàn thư trực tuyến hoặc các nền tảng học tập số. Đồng thời, văn bản cũng không quy định hình phạt đối với trẻ em hoặc phụ huynh nếu vi phạm, cũng như chưa đưa ra chế tài cụ thể đối với các nhà cung cấp dịch vụ.

Do hầu hết các nền tảng mạng xã hội lớn đều không đặt trụ sở tại Pháp, việc thực thi trên thực tế sẽ chủ yếu do Ủy ban châu Âu hoặc cơ quan quản lý của quốc gia nơi doanh nghiệp đăng ký hoạt động đảm nhiệm thông qua Đạo luật Dịch vụ số (Digital Services Act - DSA).

Các công ty công nghệ lâu nay phản đối các lệnh cấm dựa trên độ tuổi, cho rằng họ đã triển khai nhiều công cụ bảo vệ người dùng trẻ tuổi. Chủ sở hữu mạng xã hội X Elon Musk từng chỉ trích các quy định này là một "con đường vòng" để kiểm soát quyền truy cập Internet.

Dự luật cũng vấp phải phản đối từ một số nghị sĩ cánh tả tại Pháp. Đảng France Unbowed cho rằng quy định chưa phân biệt rõ những dịch vụ nào phải áp dụng xác minh độ tuổi và có nguy cơ ảnh hưởng đến nguyên tắc ẩn danh trên Internet.

Trước khi được thông qua, dự luật đã trải qua nhiều vòng đàm phán giữa Thượng viện và Hạ viện nhằm điều chỉnh nội dung cho phù hợp với quy định của EU. Một số điều khoản trong bản dự thảo ban đầu đã phải loại bỏ theo khuyến nghị của Liên minh châu Âu.

Song song với việc siết quản lý mạng xã hội, Pháp cũng đang theo đuổi chiến lược tăng cường "chủ quyền công nghệ", giảm phụ thuộc vào các nền tảng số của Mỹ và Trung Quốc. Chính phủ nước này trước đó đã công bố kế hoạch thay thế Zoom cùng nhiều phần mềm nước ngoài bằng các giải pháp do doanh nghiệp Pháp phát triển.

Trong khi đó, một báo cáo tư vấn mới gửi Ủy ban châu Âu khuyến nghị trẻ dưới 13 tuổi không nên sử dụng mạng xã hội nếu không có sự giám sát của người lớn. Đối với nhóm từ 13 đến 18 tuổi, báo cáo đề xuất chỉ nên tiếp cận những nền tảng có cơ chế bảo vệ như giới hạn tính năng cuộn nội dung vô tận (infinite scrolling). Báo cáo cũng khuyến nghị trẻ dưới 3 tuổi hoàn toàn không nên tiếp xúc với màn hình điện tử.

Các biện pháp mới của EU dự kiến sẽ được Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen công bố trong tháng 9, mở đường cho một khuôn khổ quản lý thống nhất đối với các nền tảng số trên toàn châu Âu.