Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng: Không thể chỉ dừng ở cảnh báo nguy cơ

Ngày 16/5, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), nền tảng TikTok và Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD) đã chính thức phối hợp tổ chức Chương trình “Thiếu niên nói 2026: Đồng kiến tạo giải pháp an toàn số và sức khỏe số”. Sự kiện thu hút sự tham gia đông đảo của các cơ quan ban ngành, tổ chức xã hội, các chuyên gia, giáo viên, phụ huynh cùng các em thanh thiếu niên.  

Theo Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, không gian mạng đang mở ra những cơ hội rất lớn cho học tập, giao tiếp, sáng tạo và phát triển cá nhân. Chỉ với một thiết bị kết nối Internet, các em học sinh có thể tiếp cận tri thức, chia sẻ ý tưởng, kết nối bạn bè, tham gia các hoạt động sáng tạo.

Tuy nhiên, không gian mạng cũng hiện diện nhiều nguy cơ như lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính, xâm phạm quyền riêng tư, tiếp xúc với nội dung độc hại, tương tác không an toàn và các vấn đề về sức khỏe như sử dụng mạng quá mức, lệ thuộc vào các nền tảng, căng thẳng cảm xúc, giảm khả năng tập trung trong học tập cũng như giao tiếp xã hội.

“Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đã tạo ra những thách thức mới như deepfake, thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, khiến cho việc phân biệt thật - giả trở nên khó khăn hơn, nhất là với người dùng trẻ tuổi”, Đại tá Hà Văn Bắc nói.

Những rủi ro này không tồn tại riêng lẻ, mà có sự giao thoa, tác động đến cách trẻ em xây dựng niềm tin, tương tác với người khác và quản lý sức khỏe tinh thần trong môi trường số. “Vì vậy, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể chỉ dừng ở cảnh báo nguy cơ, mà cần trang bị cho các em kỹ năng tự bảo vệ, khả năng nhận diện rủi ro, hiểu biết về dữ liệu cá nhân và thói quen sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm”, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhấn mạnh.

HỢP TÁC CHIẾN LƯỢC NÂNG CAO NĂNG LỰC AN NINH MẠNG VÀ AN TOÀN CỘNG ĐỒNG

Tại sự kiện đã diễn ra Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) giữa Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia và TikTok. Đây là bước ngoặt quan trọng nhằm hiện thực hóa cam kết đảm bảo an toàn cộng đồng và phối hợp triển khai sâu rộng các hoạt động truyền thông về an ninh mạng tại Việt Nam.  

Thông qua Biên bản ghi nhớ được ký kết trực tiếp tại sự kiện, TikTok chính thức trở thành đối tác chiến lược của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia trong các chương trình, sự kiện, sản phẩm và chuyên đề phổ biến kiến thức, đào tạo phù hợp. Hợp tác này hướng tới mục tiêu tăng cường hiểu biết pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ và năng lực phòng ngừa rủi ro về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng như sử dụng môi trường số an toàn.  

Bên cạnh đó, hai bên sẽ phối hợp triển khai các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng, phụ huynh và thanh thiếu niên về an toàn trực tuyến; phòng ngừa, phát hiện và giảm thiểu các rủi ro, hành vi gây hại cho trẻ em trên môi trường số. Trong khuôn khổ hợp tác này, Viện MSD sẽ đồng hành cùng TikTok để hỗ trợ kiến thức, kỹ năng số và đồng hành cùng thiếu niên trên môi trường mạng.  

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Đại diện TikTok Việt Nam cho biết: “TikTok cam kết xây dựng một nền tảng an toàn và tích cực cho người dùng Việt Nam nói chung và người trẻ nói riêng. Thông qua mối quan hệ hợp tác với Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, TikTok có thể hỗ trợ Hiệp hội trong công tác truyền thông, phối hợp sản xuất nội dung nhằm nâng cao nhận thức của người dân về an ninh mạng, phòng ngừa, phát hiện và giảm thiểu các rủi ro khi sử dụng nền tảng số; song song nâng cao nhận thức của cộng đồng, phụ huynh và thanh thiếu niên về an toàn trực tuyến”.

Từ góc độ lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng, Đại tá Hà Văn Bắc cho rằng công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng phải được triển khai theo hướng tổng thể, có sự tham gia của toàn xã hội. 

“Gia đình cần đồng hành và lắng nghe; nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số; nền tảng công nghệ cần nâng cao trách nhiệm bảo vệ người dùng trẻ; các tổ chức xã hội, chuyên gia và cơ quan báo chí cần cùng lan tỏa kiến thức, kỹ năng và văn hóa ứng xử an toàn trên mạng”, Đại tá Hà Văn Bắc nói. “Đặc biệt, chính các em thiếu niên cũng cần được trao quyền để chia sẻ trải nghiệm, phản ánh những vấn đề mình gặp phải và tham gia xây dựng giải pháp”.

ĐỐI THOẠI ĐA CHIỀU: THU HẸP KHOẢNG CÁCH GIỮA NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ỨNG PHÓ

Tại tọa đàm, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD) đã công bố số liệu sơ bộ từ khảo sát “Tiếng nói trẻ em Việt Nam 2026” đang được triển khai trên 2.500 em (độ tuổi từ 12–15). Kết quả cho thấy một thực trạng đáng chú ý: khoảng 9/10 thiếu niên cho biết đã được học hoặc tiếp cận nội dung về an toàn mạng, nhưng đồng thời cũng có tới 9/10 em phản ánh đã trực tiếp hoặc gián tiếp đối mặt với các rủi ro trên môi trường số.  

Thực tế này cho thấy đang tồn tại khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và khả năng ứng phó thực tế của trẻ, đòi hỏi sự quan tâm, hướng dẫn sát sao hơn từ gia đình, nhà trường cùng các bên liên quan. Trước bối cảnh Chính phủ Việt Nam đang đẩy mạnh công tác bảo vệ thanh thiếu niên trên không gian mạng và nâng cao kiến thức AI cho người dân, tọa đàm đóng vai trò là diễn đàn kịp thời đóng góp vào nỗ lực chung này.  

Để giải quyết bài toán trên, “Thiếu niên nói 2026” đã đưa vào mô hình thiết kế các “Solution Labs”. Đây là không gian tương tác và đồng thiết kế, nơi thanh thiếu niên, phụ huynh và các bên liên quan cùng tham gia thảo luận, phản biện và trực tiếp đề xuất các giải pháp cụ thể cho môi trường số.

Theo bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển Bền vững (MSD), thanh thiếu niên không nên chỉ được nhìn nhận như những đối tượng cần sự bảo vệ thụ động mà chính là những “kiến trúc sư” có tiếng nói, có góc nhìn và đủ năng lực để cùng xây dựng một môi trường mạng văn minh. 

Trong thời gian tới, để triển khai hiệu quả Quyết định 468 của Thủ tướng Chính phủ, dự kiến Chính phủ sẽ phát động Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030”. 

Chương trình nhằm đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng ngừa rủi ro cho trẻ em, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng; đồng thời thúc đẩy sự tham gia của các nền tảng số, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội và cơ quan báo chí trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.