Phát triển bán dẫn Việt Nam: Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội trong công nghệ phòng sạch

Năm 2024 đã chứng kiến một làn sóng đầu tư chưa từng có vào lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam với 174 dự án FDI và tổng vốn đăng ký lên đến gần 11,6 tỷ USD. Con số kỷ lục này không chỉ là một tín hiệu kinh tế tích cực mà còn là minh chứng rõ nét cho thấy Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế một trung tâm sản xuất công nghệ cao quan trọng trên bản đồ thế giới.

NGÀNH BÁN DẪN VIỆT NAM DỰ BÁO ĐẠT 21,45 TỶ USD NĂM 2025, TĂNG TRƯỞNG 15% ĐẾN 20%

Theo thông tin được bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), đưa ra tại Hội thảo Công nghệ Phòng sạch 2025, ngành điện tử và bán dẫn toàn cầu đang trải qua giai đoạn tăng trưởng vượt bậc, đạt quy mô hơn 2.500 tỷ USD vào năm 2025, nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, xe điện, trung tâm dữ liệu và mạng 5G. Chính sự bùng nổ này đã tạo ra một nhu cầu khổng lồ về chip và linh kiện điện tử. Vì thế, cuộc đua thu hút đầu tư và dịch chuyển chuỗi cung ứng bán dẫn và điện tử cũng đang diễn ra vô cùng mạnh mẽ.

Tại Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu điện tử đạt hơn 126 tỷ USD trong năm 2024. Trong 8 tháng đầu năm 2025, kim ngạch này đã đạt gần 100 tỷ USD, tăng trưởng 25% so với cùng kỳ năm trước. Dự kiến, con số này sẽ đạt 169 tỷ USD trong cả năm 2025. Việt Nam đang khẳng định vị thế là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, ngành bán dẫn Việt Nam được dự báo sẽ đạt giá trị 21,45 tỷ USD trong năm nay, với tốc độ tăng trưởng hàng năm từ 15% đến 20%.

Đáng chú ý, xu hướng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, phần lớn do các căng thẳng địa chính trị, vấn đề thuế quan và việc các tập đoàn lớn theo đuổi chiến lược “Trung Quốc + 1”. Trong bối cảnh này, Việt Nam đã nhanh chóng nổi lên như một trong những điểm đến hàng đầu. Bà Thúy Hương đã chia sẻ từ quan sát cá nhân rằng có đến 80-90% doanh nghiệp tham gia vào sự kiện triển lãm về sản xuất điện tử vừa qua “đều đã chuyển nhà máy sản xuất sang Việt Nam hoặc thiết lập cơ sở tại đây”.

Trung Quốc vẫn chiếm thị phần lớn nhất trong phân bổ sản xuất điện tử toàn cầu với khoảng 40% thị phần, chủ yếu trong sản xuất linh kiện, trong khi Đài Loan chiếm 20%, đặc biệt dẫn đầu về sản xuất bán dẫn với các tập đoàn lớn như TSMC, công ty cung cấp bán dẫn lớn nhất thế giới. Việt Nam hiện chiếm khoảng 7% thị phần. Phần còn lại, khoảng 23% thị phần thuộc về Ấn Độ và một số quốc gia khác, nhưng không quốc gia nào trong số này đạt được thị phần như Việt Nam.

Theo bà Hương, Việt Nam sở hữu vị trí địa lý chiến lược, là cầu nối trung chuyển quan trọng của Đông Nam Á, gần kề với Trung Quốc, tạo thuận lợi cho việc chuyển giao nguyên vật liệu và linh kiện. Hệ thống cảng biển hiện đại của Việt Nam cũng hỗ trợ đắc lực cho logistics và xuất khẩu sang Nhật Bản, Châu Âu và các thị trường khác.

Ngoài ra, Việt Nam hiện có hơn 2 triệu lao động trẻ trong ngành điện tử, với đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt, khả năng tiếp thu nhanh và dễ dàng đào tạo. Chuyên gia cho biết mặc dù chi phí lao động tại Việt Nam đang tăng và không còn rẻ như trước, nhưng vẫn “cạnh tranh hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực”.

Các hiệp định thương mại tự do như CPTPP (Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương), EVFTA (Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh châu Âu) đã mở rộng cánh cửa thị trường. Các "đại bàng" công nghệ như Samsung, Intel, Amkor, Hynix Micron, Nvidia và Qualcomm thiết lập cơ sở, khẳng định niềm tin vào môi trường đầu tư của Việt Nam.

Theo bà Thúy Hương, Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, không chỉ ở khâu cuối (backend) như lắp ráp, kiểm định và đóng gói (ATP) mà còn tiến tới các khâu thiết kế và sản xuất tích hợp. Các trung tâm thiết kế bán dẫn tại Việt Nam ngày càng phát triển, với sự tham gia của các kỹ sư Việt Nam vào các dự án thiết kế quốc tế.

“Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng”, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết.

CƠ HỘI BÁN DẪN CHO DOANH NGHIỆP VIỆT TỪ NHỮNG HỢP TÁC TRONG CÔNG NGHỆ PHÒNG SẠCH

“Xu hướng toàn cầu cho thấy các tập đoàn công nghệ lớn đều chú trọng đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm rủi ro địa chính trị, Việt Nam được xem là điểm đến ưu tiên hàng đầu”, bà Thúy Hương nói. Chuyên gia cũng đề cập đến một cơ hội lớn cho Việt Nam trong đầu tư và phát triển công nghệ phòng sạch, phục vụ sản xuất điện tử và bán dẫn.

Công nghệ phòng sạch được xem là yếu tố cốt lõi và điều kiện tiên quyết để đảm bảo sản xuất điện tử hiện đại và bền vững. “Với sự bùng nổ của ngành điện tử và bán dẫn tại Việt Nam, việc đầu tư vào phòng sạch mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp nội địa trong sản xuất linh kiện, lắp ráp và kiểm định”, bà Hương nói. 

Theo ông Phạm Thế Nhiều, Giám đốc công ty INTECH Sài Gòn, nếu hiểu theo đúng nghĩa đen, phòng sạch có thể hình dung là một không gian kiến tạo mà yếu tố sạch được đặt lên hàng đầu, kết hợp với những yêu cầu kiểm soát khác, như nhiệt độ, độ ẩm, áp suất, tĩnh điện…

Ông cho biết trong lĩnh vực sản xuất điện tử và bán dẫn, phòng sạch là yếu tố then chốt, thường phải đáp ứng sáu nhóm yêu cầu nghiêm ngặt. Trước hết là độ sạch, tức kiểm soát tối đa lượng hạt bụi trong không khí theo đúng tiêu chuẩn quy định. Tiếp đó là yêu cầu về nhiệt độ và độ ẩm, giúp duy trì môi trường ổn định cho thiết bị và vật liệu nhạy cảm.

Ngoài ra, phòng sạch còn phải đảm bảo áp suất không khí phù hợp, hạn chế xâm nhập của bụi bẩn từ bên ngoài; giảm thiểu rung động và tiếng ồn để không ảnh hưởng tới các quy trình tinh vi; kiểm soát tĩnh điện nhằm ngăn nguy cơ làm hỏng vi mạch. Cuối cùng là các yếu tố phụ trợ như ánh sáng, khí nén hay dòng khí tuần hoàn, tất cả đều phải được thiết kế và vận hành chính xác để đảm bảo chất lượng sản xuất.

Theo bà Thúy Hương, để đáp ứng yêu cầu khắt khe của ngành điện tử và bán dẫn, Việt Nam cần đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất hiện đại, trong đó phòng sạch đóng vai trò then chốt. Hiện nay, các nhà máy của Samsung và Amkor tại Việt Nam đã áp dụng phòng sạch cấp cao (Class 1000 trở lên), nhưng “các doanh nghiệp nội địa cần hỗ trợ để tiếp cận công nghệ này”. Đặc biệt, các tiêu chuẩn về phát triển bền vững (ESG) và số hóa, đặc biệt là ứng dụng AI, cũng đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp.

Phòng sạch, một yếu tố cốt lõi trong sản xuất bán dẫn và điện tử, mở ra cơ hội hợp tác với các đối tác quốc tế để chuyển giao công nghệ và đào tạo.

Lãnh đạo Hiệp hội VEIA nhấn mạnh định hướng của Việt Nam không chỉ dừng lại ở gia công và lắp ráp mà đang nỗ lực tiến xa hơn trong chuỗi giá trị. Các doanh nghiệp Việt đang đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, tích hợp công nghệ cao, đồng thời hướng tới tạo ra giá trị gia tăng nội địa lớn hơn và bền vững hơn cho hệ sinh thái điện tử và bán dẫn trong nước.