Phép thử đầu tiên cho thanh toán số xuyên biên giới tại Việt Nam

Trong khuôn khổ sandbox thanh toán do Basal Pay vận hành dưới giấy phép thử nghiệm của Ngân hàng Nhà nước, liên minh gồm bảy doanh nghiệp đã triển khai mô hình chuyển đổi tài sản số sang VND để phục vụ hoạt động tài trợ sự kiện. Kết quả vận hành được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở tham chiếu thực tiễn cho quá trình phát triển sandbox tài chính của Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) Đà Nẵng trong tương lai.

TỪ CHÍNH SÁCH ĐẾN HẠ TẦNG VẬN HÀNH

Đà Nẵng đang định vị mình trở thành trung tâm tài chính quốc tế, đặc biệt trong các lĩnh vực fintech, tài sản số và tài chính xanh. Theo mô hình "một trung tâm, hai điểm đến" mà KPMG Việt Nam phân tích, TP.HCM sẽ đảm nhận vai trò trung tâm vốn và ngân hàng, trong khi Đà Nẵng tập trung vào đổi mới tài chính và công nghệ.

Nghị quyết số 222/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025, đã cho phép triển khai cơ chế sandbox để thử nghiệm các mô hình tài chính mới trong môi trường kiểm soát. Song song đó, Ngân hàng Nhà nước cũng cấp phép thử nghiệm sandbox thanh toán đầu tiên cho Basal Pay – dự án chuyển đổi tài sản số sang VND.

Theo các chuyên gia, hai cơ chế này tồn tại song song nhưng bổ trợ cho nhau. Sandbox của IFC Đà Nẵng đóng vai trò hạ tầng chính sách rộng hơn cho đổi mới tài chính, còn giấy phép của Basal Pay là "cánh cửa vận hành" thực tế cho các dòng thanh toán hiện nay. Dự án thí điểm tại Ironman Vietnam được triển khai, nhằm tạo ra bằng chứng vận hành thực tế phục vụ cho việc mở rộng sandbox IFC sau này.

Tuy nhiên, các chuyên gia trong liên minh dự án nhấn mạnh rằng khoảng cách giữa "có chính sách" và "có hạ tầng vận hành được" vẫn còn rất lớn. Điểm mấu chốt là phải chứng minh được rằng dòng tiền số có thể vào Việt Nam, được xử lý minh bạch, tuân thủ đúng quy định và kết nối với hệ thống ngân hàng hiện hữu mà không gây xung đột pháp lý. Ironman Đà Nẵng chính là phép thử cho bài toán đó.

Theo PwC Việt Nam, tổng giá trị tài sản số do người Việt nắm giữ hiện ước đạt khoảng 18 tỷ USD và có thể tăng lên 48–109 tỷ USD tùy theo mức độ cởi mở của khung pháp lý. Việt Nam hiện đứng thứ hai Đông Nam Á về mức độ phổ cập crypto, chỉ sau Singapore. Quy mô thị trường đã hình thành – vấn đề còn lại là xây dựng được các mô hình vận hành thực tế.

HAI LUỒNG THANH TOÁN TẠI IRONMAN VIETNAM

Dự án thí điểm tại Ironman Vietnam được thiết kế quanh hai luồng thanh toán chính, đại diện cho hai nhu cầu cốt lõi của nền kinh tế tài sản số.

Luồng thứ nhất là dòng vốn tài trợ quốc tế đi vào Việt Nam. Bảy doanh nghiệp trong liên minh đóng góp tài trợ sự kiện bằng các tài sản số như USDT, USDC hoặc các tài sản vận hành trên nền tảng Ethereum và Hedera. Các khoản này được chuyển đổi sang VND qua cổng thanh toán của Basal Pay, sau đó chuyển vào hệ thống tài khoản ngân hàng hiện hữu của ban tổ chức.

Ban tổ chức không cần thay đổi quy trình kế toán hay hạ tầng tài chính hiện tại. Toàn bộ khâu chuyển đổi, xác minh và lưu vết giao dịch được xử lý ở tầng trung gian, đồng thời tạo đầy đủ hồ sơ KYC và AML phục vụ cơ quan quản lý khi cần kiểm tra.

Luồng thứ hai xoay quanh mô hình "purpose-bound giving" – tức dòng tiền được gắn sẵn mục đích sử dụng ngay từ thời điểm đóng góp và mục đích đó được bảo toàn xuyên suốt toàn bộ quá trình xử lý. 

Toàn bộ giao dịch được xử lý qua cổng của Basal Pay với đầy đủ xác minh danh tính, kiểm soát AML và hóa đơn thuế tự động. Với Ironman Vietnam, mô hình này mở ra khả năng để các nhà tài trợ quốc tế hỗ trợ trực tiếp cho các vận động viên Việt Nam hoặc khu vực Đông Nam Á đủ điều kiện thi đấu nhưng thiếu kinh phí tham gia các chặng tiếp theo trong hệ thống Ironman toàn cầu.

Ông Jeffrey Tchui, Giám đốc điều hành khu vực APAC của Hashgraph, nhận định đây là minh chứng cho thấy Đà Nẵng đã sẵn sàng đón nhận dòng vốn và đối tác quốc tế.

Dự án do liên minh bảy doanh nghiệp vận hành, mỗi bên phụ trách một phần khác nhau trong chuỗi hạ tầng. Ông Trần Đình Nhã, Founder kiêm CEO của Varmeta, nhận xét: "Điều quan trọng nhất không phải là công nghệ phức tạp đến đâu, mà là nó có thực sự chạy được trong điều kiện thực tế hay không. Ironman Đà Nẵng là lần đầu tiên chúng tôi chứng minh được điều đó – với dòng tiền thật, đối tác quốc tế thật, và hệ thống phải hoạt động đúng ngay trong ngày sự kiện".

Sau sự kiện, kết quả vận hành sẽ được tổng hợp thành dữ liệu thực tiễn cung cấp cho cơ quan quản lý, bao gồm thông tin về dòng vốn quốc tế, khả năng kiểm soát rủi ro và mức độ tương thích giữa công nghệ blockchain với hệ thống tài chính hiện hành.

Kiến trúc hệ thống được thiết kế để có thể nhân rộng. Cùng một mô hình – gồm dòng vào tuân thủ, đóng góp có mục đích xác định và lộ trình kiểm toán đầy đủ – có thể áp dụng cho các sự kiện quốc tế khác hoặc bất kỳ lĩnh vực nào có nhu cầu giao dịch xuyên biên giới.