Startup AI hút đầu tư dù không sản phẩm, không doanh thu

Anh Ben Spector, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Stanford với nền tảng trí tuệ nhân tạo, đã đưa ra một bản chào gọi vốn khá khác thường cho các nhà đầu tư vào mùa thu năm ngoái.

Anh không có kế hoạch kiếm tiền trong ngắn hạn và cũng không có bộ slide thuyết trình gọi vốn theo kiểu truyền thống. Thậm chí, anh còn chưa có ý tưởng về một sản phẩm AI có khả năng bùng nổ trên thị trường, The Wall Street Journal đưa tin cho biết.

Thứ anh có là một phòng thí nghiệm mang tên Flapping Airplanes, một ý tưởng mới về cách huấn luyện các mô hình AI cùng với khát vọng tuyển dụng những nhà nghiên cứu trẻ tài năng, sẵn sàng đối mặt với các bài toán lớn nhất của AI.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm đã nhanh chóng nắm lấy cơ hội rót vốn cho anh.

MÔ HÌNH HÚT ĐẦU TƯ MỚI TRONG LÀN SÓNG AI

“Những nhóm nhỏ gồm những người trẻ xuất sắc, có khả năng nhìn vấn đề theo một cách hoàn toàn mới mới là kiểu tổ chức thực sự có thể chiến thắng”, anh Spector cho hay.

Flapping Airplanes, tên gọi gợi tới việc AI trong tương lai nên học hỏi các tín hiệu sinh học từ tự nhiên, là một phần của làn sóng startup mới mà một số người gọi là “neolab” – những tổ chức ưu tiên nghiên cứu dài hạn và phát triển các mô hình AI mới hơn là lợi nhuận tức thời.

Sự quan tâm tới neolab tăng vọt khi các nhà đầu tư săn tìm OpenAI tiếp theo, một công ty vốn khởi đầu là một phòng thí nghiệm nghiên cứu và sau đó trở thành một trong những startup giá trị nhất thế giới. Một bộ phận lớn các nhà nghiên cứu AI hàng đầu cho rằng, những mô hình như ChatGPT hay Claude về cơ bản đã chạm tới giới hạn và sẽ không bao giờ đạt tới hoặc vượt qua mức độ thông minh của con người, dù các công ty AI hàng đầu không đồng tình với quan điểm này.

Theo các nhà nghiên cứu và giới đầu tư, dù hiện có hơn 1000 startup được định giá từ 1 tỷ USD trở lên, số lượng neolab được cho là chỉ vào khoảng vài chục.

Một số neolab đã chứng kiến mức định giá tăng vọt lên hàng chục tỷ USD, khiến các ý kiến chỉ trích cho rằng phần lớn trong số đó có rất ít cơ hội tạo ra lợi nhuận hoặc tung ra được một sản phẩm thành công.

Các phòng thí nghiệm này cũng đang tạo ra một cơn sốt tuyển dụng trong giới học thuật, theo cách kéo nhiều sinh viên triển vọng rời xa con đường nghiên cứu hàn lâm.

Trong tháng này, Flapping Airplanes đã huy động được 180 triệu USD với mức định giá 1,5 tỷ USD từ các nhà đầu tư như GV, Sequoia Capital, Index Ventures và Menlo Ventures. Anh Spector đã xin tạm nghỉ chương trình tiến sĩ từ tháng 9/2025.

Một cái tên khác là Humans& mới đây đã gọi vốn 480 triệu USD với mức định giá 4,48 tỷ USD để xây dựng các hệ thống AI hỗ trợ con người hợp tác với nhau.

Trong khi đó, Reflection AI huy động được 2 tỷ USD vào tháng 10 với mức định giá 8 tỷ USD nhằm phát triển một mô hình mã nguồn mở còn Periodic Labs, công ty đặt mục tiêu phát triển AI để tự động hóa nghiên cứu khoa học, ra mắt vào tháng 9 với 300 triệu USD vốn đầu tư.

Ngoài ra còn có Safe Superintelligence, phòng thí nghiệm AI do ông Ilya Sutskever sáng lập, người từng được biết đến với vai trò cựu giám đốc khoa học của OpenAI và được cho là có công lớn trong việc tạo ra ChatGPT.

Tháng 6/2024, ông Sutskever cho biết, ông đang khởi sự một công ty mới với một mục tiêu duy nhất: xây dựng siêu trí tuệ an toàn. Ông đã huy động được 3 tỷ USD cho đến nay, gần đây nhất với mức định giá 32 tỷ USD và tỏ ra thẳng thắn khác thường với các nhà đầu tư về ý định của mình.

“Cách tôi mô tả là có một số ý tưởng mà tôi cho là đầy hứa hẹn và tôi muốn nghiên cứu chúng”, ông Sutskever nói trong một tập podcast vào tháng 11 năm ngoái, đồng thời, không hứa hẹn rằng những ý tưởng đó sẽ dẫn tới đột phá, sản phẩm hay doanh thu. Ông cũng cho rằng, AI đang quay trở lại “thời kỳ nghiên cứu” sau giai đoạn mở rộng quy mô từ năm 2020 đến 2025.

RỦI RO VỚI LÀN SÓNG ĐẦU TƯ MỚI

Trước đây, những nghiên cứu AI tham vọng nhất thường diễn ra trong các cơ sở học thuật hoặc các bộ phận nghiên cứu doanh nghiệp như DeepMind của Google. Các startup chủ yếu tập trung vào việc tìm kiếm các ứng dụng của những nghiên cứu đó để kiếm tiền. Làn sóng bùng nổ AI đã đẩy các nhà đầu tư chuyển sang tài trợ trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu.

“Một phòng thí nghiệm được tài trợ bằng vốn đầu tư mạo hiểm mới là điều mới mẻ”, ông Pete Sonsini, đồng sáng lập Laude Ventures, nói. “Đây không phải là đầu tư mạo hiểm theo kiểu truyền thống”.

Theo công ty nghiên cứu PitchBook, các startup AI tại Mỹ đã huy động kỷ lục 222 tỷ USD trong năm ngoái. Các nhà đầu tư cho biết họ đang chứng kiến ngày càng nhiều nhà nghiên cứu chào gọi vốn cho các neolab.

Không phải ai cũng tin rằng các nhà nghiên cứu này có thể mang lại lợi nhuận tài chính.

“Mỗi neolab phải vượt qua khoảng cách kỹ thuật rất lớn và tôi nghĩ, rủi ro đó là hoàn toàn có thật”, ông Ashu Garg, đối tác điều hành tại Foundation Capital, nhận định. “Phần lớn trong số neolab sẽ không vượt qua được mà sẽ chỉ tạo ra thứ gì đó tốt hơn một chút. Và nếu bạn chỉ tốt hơn đối thủ một cách rất nhỏ, bạn sẽ không có ý nghĩa gì cả”.

Một trong những thách thức lớn nhất mà các neolab phải đối mặt là giữ chân nhân tài. Trong bối cảnh các CEO của những tập đoàn công nghệ lớn sẵn sàng chi hơn 300 triệu USD để tuyển dụng chuyên gia AI, các startup rất khó giữ lại những nhà nghiên cứu chủ chốt của mình. Đây là thực tế mà Thinking Machines Lab gần đây đã phải trải qua.

Được đồng sáng lập bởi cựu lãnh đạo OpenAI – bà Mira Murati, Thinking Machines đã mất hai nhà đồng sáng lập là Barret Zoph và Luke Metz vào tay OpenAI đầu năm nay.

Trước đó, vào tháng 10 năm ngoái, một nhà đồng sáng lập khác là Andrew Tulloch cũng rời công ty để sang Meta. Thinking Machines đã tìm kiếm thêm vốn trong những tháng gần đây dù mức định giá có thể lên tới 50 tỷ USD.