Tác giả Chip War: Hai câu hỏi về thuế quan của Mỹ với chip

Chính phủ Mỹ sẽ “xem xét lại ngành công nghiệp bán dẫn và toàn bộ chuỗi cung ứng điện tử”, Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tuyên bố. Những cam kết lặp đi lặp lại của người đứng đầu nước Mỹ về việc áp thuế đối với chip nhập khẩu báo hiệu một động thái nào đó sắp diễn ra.

Nhưng câu hỏi là đó sẽ là những hành động gì và nhằm mục đích gì, ông Chris Miller – tác giả cuốn sách nổi tiếng về chuỗi cung ứng bán dẫn “Chip War” viết trên tờ Financial Times.

ÁP THUẾ NHƯ THẾ NÀO THÌ HỢP LÝ?

Theo số liệu thương mại, mỗi năm Mỹ nhập khẩu khoảng 30 tỷ USD giá trị chip, chủ yếu từ khu vực Đông Nam Á. Liệu việc áp thuế có khiến các công ty thay thế lượng nhập khẩu này bằng chip sản xuất trong nước? Không hẳn.

Nguyên nhân là bởi Mỹ hiện hầu như không còn năng lực lắp ráp và đóng gói bán dẫn – những công đoạn đòi hỏi nhiều lao động đã được chuyển ra châu Á từ những năm 1960.

Vì thế, nếu Mỹ thực sự áp thuế với chip bán dẫn, khả năng là các công ty sẽ đẩy mạnh sản xuất ở nước ngoài để bù lại chi phí tăng thêm. Thay vì nhập chip rồi lắp vào các thiết bị điện tử hay ô tô sản xuất tại Mỹ, các nhà cung cấp có thể chuyển toàn bộ quá trình sản xuất sang nước ngoài. Khi đó, những sản phẩm hoàn thiện này vẫn sẽ phải chịu thuế khi nhập khẩu vào Mỹ, nhưng ít nhất chi phí sản xuất sẽ rẻ hơn.

Hiện phần lớn chip đã vào Mỹ dưới dạng một bộ phận của các thiết bị khác. Để kiểm soát dòng chảy này, Washington đang cân nhắc một biện pháp mạnh tay hơn: áp “thuế thành phần” đối với bán dẫn. Điều này có nghĩa là tính toán tổng giá trị các con chip sản xuất ở nước ngoài trong một thiết bị và áp thuế dựa trên số đó. Cách tiếp cận này phù hợp với bản chất chuỗi cung ứng toàn cầu ngày nay, ông Chris Miller nhận định.

Một chiếc iPhone có thể được lắp ráp ở Trung Quốc, nhưng hầu hết các bộ phận then chốt lại đến từ nhiều nơi khác nhau. Trên thực tế, cách tính thuế dựa trên thành phần này từng được áp dụng với đồng hồ đeo tay, khi mức thuế được xác định dựa vào giá trị các bộ phận như pin và dây đeo.

Chính quyền của ông Biden trước đây từng tính đến phương án áp thuế thành phần với chip Trung Quốc, nhưng rồi từ bỏ vì lo ngại sự phức tạp. Tuy nhiên, việc áp thuế kiểu này với chip Trung Quốc – vốn chỉ chiếm chưa đầy 3% chuỗi cung ứng chip của Mỹ - dễ dàng hơn nhiều so với áp thuế với tất cả các chip nước ngoài.

Nguyên nhân là bởi hiện không có nguồn thay thế nào cho số lượng và chất lượng chip mà Đài Loan và Hàn Quốc đang sản xuất và phải mất nhiều năm mới xây dựng được các nhà máy bán dẫn mới. Một chế độ thuế thành phần với tất cả chip sản xuất ở nước ngoài về cơ bản sẽ là một đợt tăng thuế lớn với ngành điện tử tiêu dùng.

Điều này đặt ra câu hỏi: Rốt cuộc các loại thuế với bán dẫn sẽ nhằm giải quyết vấn đề gì?

MỤC TIÊU THẬT SỰ PHÍA SAU THUẾ

Tại nước Mỹ, hiện có sự đồng thuận khá rộng rãi về việc hạn chế sử dụng chip Trung Quốc tại thị trường này. Việc áp thuế thành phần với chip Trung Quốc sẽ đạt được mục tiêu này mà không gây quá nhiều tổn thất. Tuy nhiên, tham vọng của chính quyền Trump còn rộng hơn nhiều so với việc tái cơ cấu thương mại chỉ với Trung Quốc.

Nếu mục tiêu là đưa sản xuất trở lại Mỹ, việc áp thuế thành phần với chip sản xuất ở Đài Loan chắc chắn sẽ tạo động lực cho nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới TSMC tiếp tục đầu tư vào các dự án ở Mỹ.

Tuy nhiên, xây dựng nhà máy chip tốn rất nhiều thời gian. Trừ khi thuế được áp dụng dần trong nhiều năm, phần chi phí tăng thêm mà thuế gây ra cho hàng hóa tiêu thụ tại Mỹ có thể sẽ đẩy nền kinh tế vốn đã mong manh của nước này vào suy thoái.

Hơn nữa, chính sự pha trộn giữa các lời đe dọa và đàm phán của ông Trump thời gian qua cũng đã khiến các công ty chip phải đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa của riêng họ. TSMC giờ tuyên bố doanh nghiệp sẽ sản xuất 30% lượng chip tiên tiến nhất với công nghệ 2 nanomet tại bang Arizona khi các nhà máy mới hoàn thành.

Một số quan chức trong chính quyền của ông Trump còn nuôi tham vọng lớn hơn: tự chủ hoàn toàn. Thế nhưng, rõ ràng là việc đảo ngược tất cả những lợi thế về hiệu quả mà toàn cầu hóa mang lại sẽ phải trả giá cực kỳ đắt và đầy mâu thuẫn.

Một số thiết bị then chốt trong dây chuyền sản xuất chip hiện chỉ do một công ty duy nhất ở Nhật Bản hoặc Hà Lan cung cấp. Nếu áp thuế với những thiết bị này – điều mà cuộc điều tra hiện nay của Mỹ đang xem xét, chi phí sản xuất chip trong nước sẽ đội lên và làm suy yếu chính khả năng cạnh tranh của Mỹ. Các nhà sản xuất chip lớn nhất của Mỹ cũng sẽ trở thành nạn nhân của một chính sách thuế bán dẫn kiểu đại trà như vậy.

Vì thế, điều mà chính quyền nên tập trung vào là các khoản trợ cấp chip của Trung Quốc – vốn có quy mô rất lớn và mang tính bóp méo thị trường. Trong khi đó, các nước và vùng lãnh thổ sản xuất chip chủ chốt khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và châu Âu đều có chính sách tương tự Mỹ.

Theo ông Chris Miller, một kết quả khả thi từ cuộc điều tra đang diễn ra là đạt được thỏa thuận theo ngành với các thị trường này trên về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, chẳng hạn như cam kết cùng loại bỏ các rào cản phi thuế và tiếp tục xây dựng chuỗi cung ứng đa dạng hóa.

Những mức thuế tràn lan sẽ không thể giúp đạt được điều đó. Các tập đoàn Mỹ thành công nhất đang phụ thuộc rất lớn vào chip. Tham vọng về trí tuệ nhân tạo của họ sẽ cần tới năng lực tính toán mạnh hơn nữa. Việc tự chủ hoàn toàn chỉ có thể đạt được với cái giá khổng lồ. Cách tốt hơn là xây dựng một ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu có thể sản xuất chip không chỉ ổn định mà còn hiệu quả.