Tại sao một bộ phận người trẻ dần quay lưng với AI?

Một cuộc thi trong trò chơi điện tử Warframe là giọt nước tràn ly đối với Bella. Mỗi thành viên trong đội game của cô chỉ có ba ngày để nộp tác phẩm nghệ thuật. Lo lắng về hạn chót gấp rút, Bella vẫn quyết không bỏ cuộc – cho đến khi cuộc thi chấp nhận một tác phẩm được tạo bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

“Nếu AI không được chấp nhận trong cuộc thi, có lẽ tôi đã cố gắng tham gia, nhưng lần này với tôi đó là sự thiếu tôn trọng: thi đấu với một người không bỏ ra chút nỗ lực nào cho bức ảnh đó”, cô gái 21 tuổi đến từ Cộng hòa Séc chia sẻ với Euronews Next.

“Một trong những lý do tôi ngừng sử dụng AI tạo sinh là vì cảm thấy sai về mặt đạo đức. Nếu tôi, với tư cách là nghệ sĩ, tiếp tục sử dụng công nghệ, đó là phản bội. Kiểu như: tôi đã dành nhiều năm học hỏi và cải thiện kỹ năng của mình, và giờ tôi lại dùng thứ gì đó đánh cắp thành quả của những người giống như tôi”.

Bella là một trong số ngày càng nhiều “AI vegans” (người thuần chay AI), tên gọi mới cho nhóm bạn trẻ lựa chọn hoàn toàn không sử dụng AI tạo sinh – hệ thống được huấn luyện bằng lượng dữ liệu khổng lồ để tạo ra văn bản, hình ảnh, âm nhạc và nhiều nội dung khác.

Đây là phong trào phát triển ổn định kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào năm 2022, với cộng đồng phản đối AI trên Reddit đã đạt hơn 71.000 thành viên.

Giống như chủ nghĩa thuần chay, lý do chủ yếu là đạo đức và môi trường.

LO NGẠI VỀ TÁC ĐỘNG CỦA AI

Ngay cả một cuộc trò chuyện ngắn với ChatGPT cũng có thể tiêu thụ lượng nước tương đương một chai nước, theo nghiên cứu năm 2023. Đồng thời, việc công nghệ này thu thập tác phẩm sáng tạo đã khiến nhiều nghệ sĩ, tác giả, nhà làm phim và nhạc sĩ lên tiếng phản đối.

“AI tạo sinh liên tục đánh cắp mọi thứ mà không có sự đồng ý, vi phạm quyền riêng tư và kiếm tiền từ điều đó”, Marc, 23 tuổi, thành viên “AI vegan” tại Tây Ban Nha, chia sẻ với Euronews Next.

Bên cạnh những lo ngại này còn có nỗi sợ sâu xa hơn về việc AI có thể gây ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần và khả năng nhận thức, tạo ra sự phụ thuộc vào giải pháp nhanh khiến con người mất khả năng tư duy phản biện.

Một nghiên cứu quy mô nhỏ gần đây của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) củng cố lo ngại này, báo cáo rằng người tham gia dùng ChatGPT để viết bài luận có mức độ hoạt động não thấp hơn so với người không dùng công cụ.

Nghiên cứu cho thấy người dùng ChatGPT cũng gặp khó khăn khi trích dẫn những gì vừa viết ra và thể hiện sự kém hiệu quả ở “các cấp độ thần kinh, ngôn ngữ và hành vi”.

Điều này có thể ảnh hưởng lớn đến quá trình học tập, sự tự tin và cách con người sử dụng AI trong một số bối cảnh quan trọng, theo bà Nataliya Kosmyna, đồng tác giả nghiên cứu và là nhà khoa học tại nhóm Fluid Interfaces thuộc MIT Media Lab.

“Nếu một người không thực sự nhớ những gì họ vừa viết, họ sẽ không cảm nhận được thế nào là quyền sở hữu, và cuối cùng họ sẽ không còn quan tâm. Vậy nếu đây không chỉ là một thí nghiệm trong phòng lab thì sao? Nếu đó là một tình huống thực tế — như tình huống sinh tử — thì sao? Một số công việc đòi hỏi nhiều kỹ năng hơn thế”.

Với Lucy, 22 tuổi, thành viên “AI vegan” tại Tây Ban Nha, mối lo tập trung vào xu hướng bợ đỡ của một số chatbot, điều có thể dẫn đến việc hợp thức hóa những ý tưởng hoang tưởng — và đôi khi nguy hiểm.

“Tôi cảm thấy thời đại số đã tạo ra rất nhiều sự ngu ngốc chỉ vì mọi người dùng Internet và điện thoại sai cách, thay vì dùng chúng để học hỏi. Nhưng để con người trở nên ngu ngốc trong khi chatbot lại nói với họ rằng họ đúng và thông minh? Điều đó thật đáng lo”, Lucy nhận định.

KHÓ KHĂN CỦA VIỆC TRÁNH XA AI

AI tạo sinh đang phát triển nhanh chóng, len lỏi vào công việc, giáo dục, ứng dụng mạng xã hội và thậm chí cả các mối quan hệ xoay quanh chúng ta. Điều này khiến việc tránh xa AI ngày càng khó khăn hơn.

“Bạn cần có tinh thần mạnh mẽ, nhưng tôi đã làm được”, Marc, người từng làm việc trong lĩnh vực an ninh mạng AI, cho biết.

“Đặc biệt khó tránh ở môi trường đại học, hầu hết sinh viên và thậm chí giáo viên sử dụng AI thường xuyên cho mọi việc”, anh nói thêm.

Lucy cũng bị “khuyến khích mạnh mẽ” sử dụng AI khi đảm nhiệm vị trí thực tập trong một công ty thiết kế đồ họa — dù kết quả đôi lúc không như kỳ vọng.

Nhưng ngay cả khi công việc buộc chúng ta phải tìm đến công nghệ này, bà Kosmyna tin rằng con người vẫn nên có quyền lựa chọn thời điểm và cách sử dụng — và sử dụng quyền đó một cách thận trọng.

“Tôi có tương tác với AI vì công việc không? Có, chắc chắn rồi. Chúng tôi có tìm hiểu khi tính năng mới xuất hiện hay không? Có. Nhưng dùng AI cho bất kỳ mục đích cá nhân hoặc chuyên môn nào? Cá nhân tôi thấy không cần thiết”.

“Một số ứng dụng của AI tạo sinh tất nhiên rất thú vị. Nhưng tôi không cần phải ‘đốt cháy bảy cái cây và bảy gallon nước’ chỉ để viết lại một email”, vị chuyên gia bày tỏ.

AI CÓ THỂ TRỞ NÊN ĐẠO ĐỨC?

Với phần lớn “AI vegans”, niềm tin cốt lõi là AI về bản chất rất phi đạo đức.

Marc cho rằng việc dùng AI nên bị “cấm và trừng phạt theo luật”, trong khi những người khác ủng hộ quy định nghiêm ngặt hơn, ưu tiên đạo đức hơn lợi nhuận.

“AI hoàn toàn có thể trở nên đạo đức nếu tài liệu huấn luyện được lấy từ nguồn hợp đạo đức”, Lucy nói.

“Chi phí năng lượng có thể sẽ vẫn khủng khiếp, nhưng tôi không phủ nhận mình cũng có vài sở thích tiêu thụ nhiều năng lượng hoặc gây ô nhiễm, như chơi game, mua đồ nước ngoài để sưu tầm, và tương tự”.

Khi một số quốc gia bắt đầu áp dụng giới hạn độ tuổi cho nền tảng mạng xã hội, với việc Úc thông qua lệnh cấm đối với trẻ dưới 16 tuổi, bà Kosmyna cho rằng AI tạo sinh cũng nên xử lý tương tự.

“Tôi nghĩ AI nên tuyệt đối bị cấm với trẻ vị thành niên. Và trẻ vị thành niên, theo tôi, là tất cả những người đang đi học cho đến 18 tuổi”, bà Kosmyna bổ sung: “Và trong môi trường học tập, AI không nên bị ép buộc sử dụng”.

Khi chúng ta tiếp tục điều hướng việc AI ngày càng hòa nhập vào cuộc sống, vẫn có một lời nhắc nhở từ những người lựa chọn tránh xa công nghệ này: sự kỳ diệu của thực tại là không thể thay thế.

“AI thật sự rất lặp lại và hời hợt”, Lucy nhận xét. “Một khi sự mới lạ mất đi, bạn sẽ nhận ra giải trí do con người tạo ra tốt đẹp đến nhường nào”.

Những “AI vegans” được trích dẫn trong bài đã đồng ý chia sẻ với Euronews Next về trải nghiệm tránh dùng AI, nhưng không muốn nêu tên thật vì lý do riêng tư.