Thị trường dữ liệu không gian Việt Nam trước cơ hội phát triển mới

Thiết bị bay không người lái (UAV) giúp thu thập dữ liệu từ trên cao, ghi nhận hiện trạng và những thay đổi trên bề mặt đất. Theo ông Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển thiết bị bay không người lái của VNPT-IT, dữ liệu thu thập được gồm các hình ảnh trực giao, mô hình độ cao, mô hình 3D và thông tin về đất đai, thảm thực vật, rừng, nước, không khí. Giá trị của nguồn dữ liệu này phụ thuộc vào khả năng tổ chức, cập nhật và khai thác để theo dõi biến động theo thời gian.

THỊ TRƯỜNG UAV: GIÁ TRỊ NẰM Ở VIỆC THU THẬP VÀ KHAI THÁC DỮ LIỆU

Ông Phạm Đắc Bảo cho rằng những dữ liệu không gian này có thể phục vụ nhiều bài toán khác nhau. Chẳng hạn, với đô thị thông minh, dữ liệu có thể được sử dụng để xây dựng bản đồ số và bản đồ ba chiều. Trong quản lý đất đai, dữ liệu hỗ trợ theo dõi hiện trạng sử dụng đất và phục vụ quy hoạch. Đối với tài nguyên, môi trường, dữ liệu có thể được khai thác để giám sát rừng, mặt nước và những biến động trên bề mặt.

“Nếu được tổ chức phù hợp, một bộ dữ liệu không gian có thể cung cấp thông tin đầu vào cho nhiều cơ quan, thay vì mỗi đơn vị phải tự thu thập và lưu trữ dữ liệu riêng”, ông Phạm Đắc Bảo nói.

Chia sẻ tại Diễn đàn "Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam" gần đây, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết thị trường UAV/drone toàn cầu đến năm 2030 có thể đạt khoảng 40 tỷ USD; nếu tính cả hệ sinh thái dịch vụ như nông nghiệp, logistics và các ngành kinh tế truyền thống, tổng quy mô thị trường kinh tế không gian tầng thấp có thể đạt khoảng 488 tỷ USD vào năm 2035.

Lãnh đạo Vụ Kinh tế và Xã hội số cũng nhấn mạnh bản thân UAV không trực tiếp tạo ra giá trị, mà giá trị nằm ở chuyến bay, dữ liệu được thu thập và khả năng khai thác những dữ liệu đó để giải quyết các bài toán thực tế.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý để sử dụng chung, dữ liệu cần được tổ chức theo những tiêu chuẩn phù hợp, bảo đảm khả năng đối chiếu và cập nhật. Hình ảnh đơn lẻ chưa chắc đã đủ để hỗ trợ một quyết định quản lý. Do đó, dữ liệu cần gắn với vị trí, thời điểm thu thập, nguồn gốc và phương pháp xử lý để người sử dụng có thể đánh giá phạm vi cũng như giới hạn của thông tin.

XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU TỪ KHÔNG GIAN

Theo ông Phạm Đắc Bảo, tình trạng mỗi đơn vị xây dựng hệ thống riêng để quản lý tài nguyên, giám sát môi trường hay quy hoạch khiến dữ liệu phân tán, khó liên thông và chia sẻ. “Dữ liệu càng được dùng chung thì giá trị càng lớn và càng sử dụng lại được nhiều”, ông nhấn mạnh. Vì vậy, dữ liệu không gian cần được tổ chức trên nền tảng kết nối chung, cho phép nhiều ngành khai thác cùng nguồn dữ liệu theo nhu cầu riêng.

Dù vậy, dùng chung dữ liệu không đồng nghĩa với việc mọi cơ quan đều có quyền truy cập toàn bộ thông tin. Để mô hình vận hành hiệu quả, cần xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm tạo lập và cập nhật dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật, quyền khai thác, cơ chế chia sẻ và trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin.

Chất lượng dữ liệu cũng là một điều kiện quan trọng. Nếu dữ liệu giữa các thời điểm được thu thập bằng phương pháp khác nhau hoặc thiếu thông tin về nguồn gốc, việc so sánh và nhận diện biến động có thể không chính xác. Do đó, khả năng liên thông cần đi cùng quy trình kiểm soát chất lượng và cơ chế xác nhận thông tin.

Ông Bảo cho biết UAV có thể được triển khai theo lịch định kỳ, thậm chí có những đơn vị bay hằng giờ để nắm bắt các thay đổi trên bề mặt đất. Khả năng chủ động lựa chọn khu vực và thời điểm khảo sát tạo điều kiện bổ sung dữ liệu thường xuyên cho những nhiệm vụ cần theo dõi chi tiết. So với các phương thức quan sát có phạm vi và chu kỳ cập nhật khác nhau, UAV có thể đáp ứng nhu cầu khảo sát chi tiết tại khu vực xác định. Dù vậy, việc lựa chọn UAV hay các nguồn dữ liệu khác vẫn cần căn cứ vào mục tiêu, phạm vi, độ chính xác yêu cầu và chi phí thu thập.

Ở Việt Nam, dịch vụ dữ liệu tầm thấp có thể phát triển theo nhiều tầng: từ dịch vụ bay và xử lý ảnh, đến nền tảng lưu trữ – chia sẻ dữ liệu, rồi các sản phẩm giá trị gia tăng như bản đồ số, cảnh báo biến động hoặc chỉ số phục vụ quản lý. Mô hình bền vững hơn không nằm ở việc bán từng chuyến bay, mà ở việc biến dữ liệu UAV thành dịch vụ lặp lại, có thể tích hợp vào hệ thống quản lý của doanh nghiệp và cơ quan nhà nước.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, để dữ liệu không gian trở thành hạ tầng số dùng chung, bài toán không chỉ nằm ở năng lực thu thập mà còn ở khả năng chuẩn hóa, kết nối và quản trị dữ liệu giữa các cơ quan sử dụng. Đây cũng là những điều kiện quyết định khả năng khai thác lại dữ liệu và chuyển thông tin thu thập được thành giá trị phục vụ công tác quản lý.