Thiếu khung quản trị rõ ràng là mối lo ngại lớn của doanh nghiệp fintech khi triển khai AI

Trong nhiều năm, AI chủ yếu là lợi thế của các tập đoàn tài chính lớn, vốn sở hữu hạ tầng công nghệ, dữ liệu và đội ngũ chuyên môn vượt trội. Nhưng sự xuất hiện của AI sinh tạo đã làm thay đổi cục diện.

Nhờ sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và dịch vụ AI trên nền tảng đám mây, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) không còn cần tới siêu máy chủ hay phòng nghiên cứu riêng mới có thể tận dụng sức mạnh AI. Thay vào đó, họ có thể triển khai nhanh các ứng dụng dựa trên công nghệ tiên tiến này với chi phí hợp lý, mở ra cơ hội cạnh tranh công bằng hơn với các “ông lớn” trong lĩnh vực tài chính.

GENAI – CÚ HÍCH MỚI CHO DOANH NGHIỆP NHỎ TRONG FINTECH

Tuy nhiên, cơ hội tiếp cận công nghệ chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể dễ dàng khai thác AI. Chia sẻ về ứng dụng AI trong fintech, ông Randall E. Duran, giảng viên cao cấp tại Đại học Quản lý Singapore, nhấn mạnh rằng yếu tố quyết định nằm ở khung chính sách quản trị.

Theo ông, chính những quy định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng SME – vốn chiếm tỷ trọng lớn trong hệ sinh thái fintech toàn cầu – tận dụng được lợi thế mà AI mang lại. Vì vậy, bảo đảm cho SME có điều kiện triển khai AI hiệu quả cần trở thành trọng tâm trong quá trình xây dựng chính sách quản trị.

“Các tổ chức tài chính lớn có nguồn lực và đội ngũ chuyên trách, họ có thể ứng dụng AI, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể. Ngược lại, SME gặp nhiều rào cản hơn trong việc tiếp cận công nghệ”, ông Ranfall nói.

Khảo sát gần đây cho thấy mức độ ưu tiên dành cho AI trong lĩnh vực tài chính đang tăng nhanh. Năm 2024, khoảng 40% tổ chức cho biết AI là trọng tâm chiến lược. Tuy nhiên, trong vòng một đến ba năm tới, tỷ lệ này dự kiến sẽ vọt lên 60%. “Điều này cho thấy AI đang trở thành một chủ đề vừa cấp bách vừa có tầm quan trọng dài hạn đối với ngành”, ông Ranfall nói.

Hiện tại, AI được dùng nhiều nhất để tối ưu hóa quy trình nội bộ – từ tự động hóa giao dịch đến giảm chi phí vận hành. Ứng dụng hướng tới khách hàng đang mở rộng dần. Đáng chú ý, lĩnh vực mà AI hiện được sử dụng ít nhất lại chính là hỗ trợ ra quyết định quan trọng. Các chuyên gia nhận định đây có thể là “mảnh đất màu mỡ” trong tương lai, đặc biệt khi AI sinh tạo và các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) ngày càng chứng minh tiềm năng tạo bước đột phá về năng suất và khả năng phân tích mà trước đây chưa từng có.

THIẾU KHUNG QUẢN TRỊ RÕ RÀNG: MỐI LO NGẠI LỚN CỦA DOANH NGHIỆP KHI TRIỂN KHAI AI

Tại Việt Nam, bức tranh fintech đang mở rộng nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng ấn tượng, tạo nền tảng cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực tài chính. Theo báo cáo của IMARC Group, quy mô thị trường fintech Việt Nam đạt 16,9 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến tăng lên 62,7 tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 14,2%.

Phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực này là SME, hoạt động chủ yếu ở các mảng thanh toán điện tử, cho vay ngang hàng, quản lý tài sản và insurtech. Đây là những lĩnh vực vốn rất nhạy bén với công nghệ mới, nhưng cũng dễ chịu tác động khi chưa có khung quản trị rõ ràng cho AI.

Do đó, nếu không có chính sách rõ ràng về AI, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn: một mặt có thể linh hoạt thử nghiệm công nghệ mới, nhưng mặt khác khoảng trống pháp lý lại tiềm ẩn nhiều rủi ro do thiếu chuẩn mực và cơ chế giám sát cụ thể.

Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa tạo hành lang pháp lý đủ an toàn, vừa không kìm hãm đổi mới. Điểm tích cực là gần đây, Luật Công nghiệp Công nghệ số đã được thông qua vào tháng 6/2025. Cũng trong tháng đó, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi) được ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2025. Đây được xem là nền móng pháp lý đầu tiên để đưa các công nghệ mới như AI, blockchain hay dữ liệu lớn vào khuôn khổ phát triển bền vững.

Tuy nhiên, hành lang pháp lý mới chỉ là bước khởi đầu. Trong khi đó, môi trường thử nghiệm chính sách (sandbox) cho fintech cũng đang được triển khai nhưng chưa đi sâu vào AI. Nghị định 94/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã cho phép thử nghiệm một số dịch vụ fintech như điểm tín dụng, ngân hàng mở và cho vay ngang hàng. Song, nghị định này chưa có cơ chế sandbox riêng biệt cho AI trong fintech, khiến doanh nghiệp khó triển khai và kiểm chứng các giải pháp AI sinh tạo trong một môi trường được giám sát.

Một điểm đáng chú ý là Dự thảo Nghị định về thành lập Trung tâm tài chính quốc tế đã đề cập tới cơ chế sandbox trong lĩnh vực fintech và đổi mới sáng tạo tài chính. Nếu được thông qua, đây có thể trở thành cú hích quan trọng, mở ra cơ hội cho các startup và nhà đầu tư thử nghiệm công nghệ mới – trong đó có AI – với mức độ an toàn và minh bạch cao hơn, tạo nền tảng để các doanh nghiệp nhỏ và vừa thực sự bước vào cuộc chơi cạnh tranh toàn cầu.

“Khi chưa có hướng dẫn và quy định cụ thể, nhiều tổ chức vẫn dè dặt trong việc áp dụng”, chuyên gia của trường Đại học Quản lý Singapore nói.

TẠO KHUNG PHÁP LÝ LINH HOẠT ĐỂ DOANH NGHIỆP MẠNH DẠN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ MỚI

Ông cho biết hầu hết các quốc gia đều đứng trước bài toán cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và khuyến khích đổi mới. Với fintech, đây là vấn đề sống còn. Doanh nghiệp cần đặt ra câu hỏi: khi ứng dụng một công nghệ vừa phức tạp vừa tiềm ẩn rủi ro như AI, những quy định nào đang tồn tại mà họ phải tuân thủ? Mức độ giám sát cần thiết phức tạp đến đâu? Các yêu cầu tuân thủ mang tính tự nguyện hay bắt buộc? Và quan trọng hơn, chính sách quản trị có chỉ dừng lại ở việc hạn chế rủi ro, hay còn mở đường thúc đẩy ứng dụng AI để mang lại lợi ích cho xã hội?

Chuyên gia cho biết nhiều quốc gia đang lựa chọn “hướng đi mềm dẻo” trong cách quản trị AI với fintech. Nghĩa là, thay vì ban hành luật cứng, chính sách tập trung vào khung pháp lý dựa trên nguyên tắc, đưa ra các hướng dẫn mang tính khuyến nghị. Điều này giúp doanh nghiệp, đặc biệt là SME, có nhiều không gian linh hoạt để thử nghiệm và thích ứng mà không bị “trói tay” bởi quy tắc chi tiết ngay từ đầu. 

“Điểm đáng chú ý là sự kết hợp giữa định hướng mềm và công cụ hỗ trợ thực tiễn, như sandbox – một môi trường thử nghiệm có kiểm soát – cùng với các gói hỗ trợ tài chính nhằm giảm rủi ro và chi phí ban đầu cho doanh nghiệp”, ông Ranfall cho biết.

Theo ông, cách tiếp cận này cho thấy một triết lý quản trị: luật không phải để kìm hãm đổi mới, mà là tạo khung an toàn để đổi mới diễn ra nhanh và bền vững.

Việc đặt ra quy định quá sớm, khi công nghệ còn biến đổi từng ngày, dễ dẫn đến tình trạng “lạc hậu ngay khi ban hành”. Ngược lại, xây dựng hướng dẫn dựa trên nguyên tắc, kết hợp với sandbox và cơ chế hỗ trợ tài chính, có thể giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa nhanh chóng khai thác AI mà vẫn kiểm soát được rủi ro.