Tiêu chuẩn kết nối mở: Đòn bẩy chiến lược cho ô tô tự động Việt Nam

Trong dự thảo Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến lĩnh vực an ninh, trật tự, Bộ Công an đề xuất rằng xe cơ giới có chức năng tự động hóa một phần thường là ở các cấp độ 1, 2 và 3 theo tiêu chuẩn quốc tế, không nên được xem là phương tiện giao thông thông minh. Lý do là các tính năng tự động hóa ở các cấp độ này vẫn đòi hỏi người lái duy trì vai trò kiểm soát chính trong phần lớn tình huống tham gia giao thông.

ĐƠN GIẢN HÓA THỦ TỤC VÀ BÀI TOÁN AN TOÀN KỸ THUẬT

Theo các chuyên gia, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cho các dòng xe bán tự động (Cấp độ 1–3) được kỳ vọng là động thái cần thiết nhằm giảm rào cản cho nhà sản xuất và đẩy nhanh việc triển khai các tính năng hỗ trợ lái xe ra thị trường, qua đó thúc đẩy sản xuất trong nước và xây dựng hệ thống giao thông hiệu quả hơn.

Thế nhưng, thách thức chiến lược nằm ở việc làm thế nào để cân bằng giữa sự đơn giản hóa quy trình này với việc duy trì các yếu tố an toàn và độ tin cậy dài hạn. Khi các phương tiện tích hợp ngày càng nhiều cảm biến và chức năng tự động, độ phức tạp của hệ thống và nhu cầu xử lý dữ liệu tăng lên đáng kể.

Ông George Chia, Giám đốc Kinh doanh Khu vực ASEAN, Analog Devices (ADI), thẳng thắn nhận định: “Nếu thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ và quy trình thử nghiệm toàn diện, việc đơn giản hóa thủ tục có thể dẫn đến khoảng trống tương thích hoặc rủi ro về hiệu năng lâu dài.”

TIÊU CHUẨN KẾT NỐI MỞ: CHÌA KHÓA MINH BẠCH CHO CƠ QUAN QUẢN LÝ

Ngược lại, đối với các phương tiện cơ giới tự động hóa toàn bộ, tức thuộc cấp độ 4 và 5, Bộ Công an vẫn giữ quan điểm cần kiểm soát chặt chẽ. Các loại xe này có khả năng vận hành mà không cần sự can thiệp của người lái trong toàn bộ hành trình, bao gồm xác định lộ trình, điều khiển xe và xử lý tình huống phát sinh.

Mặc dù các cơ quan quản lý vẫn duy trì sự thận trọng đối với ô tô tự động hoàn toàn (Cấp độ 4 và 5), đặc biệt vì các quyết định an toàn ngày càng phụ thuộc vào lượng lớn dữ liệu truyền tải trong xe, một tiêu chuẩn kết nối mở có thể cung cấp giải pháp khả thi hơn. 

Theo ông George Chia, tiêu chuẩn này tạo ra một phương thức truyền dữ liệu thống nhất và minh bạch giữa các hệ thống, cho phép mọi nhà cung cấp phát triển dựa trên cùng một bộ thông số kỹ thuật chung. Điều này giúp việc phân tích và xác minh hành vi hệ thống trở nên dễ dàng hơn.

Cụ thể, việc có một lớp truyền dữ liệu chung, được định nghĩa rõ ràng và tuân thủ các quy trình chứng nhận nghiêm ngặt, sẽ mang lại sự tự tin về mặt kỹ thuật cho cơ quan quản lý khi đánh giá kiến trúc hệ thống hoặc các tuyên bố về an toàn của nhà sản xuất.

Đơn cử như với OpenGMSL™, tiêu chuẩn này, dựa trên công nghệ nền tảng Gigabit Multimedia Serial Link (GMSL) đã được kiểm chứng, cung cấp một khuôn khổ SerDes chung cho dữ liệu băng thông cao, độ trễ thấp từ camera, LiDAR và radar. Việc sử dụng giao diện tiêu chuẩn giúp các nhà sản xuất tránh việc phải phát triển các giải pháp độc quyền cho từng nền tảng, qua đó đơn giản hóa quy trình phát triển, thúc đẩy đổi mới và giảm chi phí.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn hóa đường truyền dữ liệu còn cải thiện đáng kể khả năng phân tích sau sự cố, giúp OEM dễ dàng đồng bộ hóa hành vi hệ thống và lưu giữ bản ghi chính xác về luồng thông tin, tăng tính minh bạch trong quá trình phân tích nguyên nhân tai nạn.

CƠ HỘI NỘI ĐỊA HÓA VÀ THÁCH THỨC HẠ TẦNG

Các nhà quan sát cũng cho rằng, sự chuyển dịch sang xe điện và mục tiêu tăng cường tỷ lệ nội địa hóa tại Việt Nam tạo ra cơ hội lớn cho việc áp dụng tiêu chuẩn mở. Tiêu chuẩn này được thiết kế để đảm bảo khả năng tương thích giữa nhiều nhà cung cấp, giúp giảm chi phí và độ phức tạp khi tích hợp các tính năng ADAS, qua đó hỗ trợ OEM mở rộng quy mô sản xuất nhanh hơn.

“Tiêu chuẩn mở giảm sự phụ thuộc vào các giải pháp độc quyền, cho phép OEM đa dạng hóa nguồn cung linh kiện quan trọng mà vẫn đảm bảo khả năng tương thích. Chứng nhận của tiêu chuẩn mở cũng đảm bảo các mô-đun linh kiện từ các nhà cung cấp khác nhau vận hành ổn định trong cùng hệ thống, giúp OEM rút ngắn chu kỳ phát triển và giảm thiểu rủi ro thiếu hụt linh kiện”, ông George Chia nói thêm. 

Tuy nhiên, việc áp dụng này đối mặt với hai thách thức kỹ thuật chính: Thứ nhất là độ tin cậy dữ liệu trong xe dưới các điều kiện khắc nghiệt (nhiệt độ, nhiễu điện từ EMI/EMC). Thứ hai là sự sẵn sàng của hạ tầng bên ngoài, khi xe ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu ngoài (cloud, V2X).

Ông George Chia cho rằng, sự đồng bộ chiến lược giữa các tiêu chuẩn trong xe và các nền tảng bên ngoài là yếu tố then chốt để duy trì luồng dữ liệu ổn định xuyên suốt, bởi lẽ hạ tầng viễn thông và kỹ thuật số bên ngoài vẫn cần tiếp tục phát triển để hỗ trợ các ứng dụng kết nối và tự động hóa tiên tiến nhất.

CÁC THÁCH THỨC CẦN GIẢI QUYẾT VÀ LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI 

Các tiêu chuẩn kết nối mở hiện đại phải giải quyết ba thách thức chính: đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu dưới điều kiện khắc nghiệt, đảm bảo khả năng tương tác và cách ly lỗi giữa các nhà cung cấp khác nhau thông qua các chương trình kiểm định bắt buộc, và cuối cùng là an ninh mạng. Các tiêu chuẩn này đang tích hợp mã hóa dữ liệu và tuân thủ các tiêu chuẩn an ninh mạng ô tô quốc tế như ISO 21434 vào lộ trình phát triển.

Một lộ trình thực tế để tiêu chuẩn kết nối mở trở nên phổ biến tại Việt Nam trong 3-5 năm tới sẽ tập trung vào sự phát triển tự nhiên. 

Ông George Chia cho biết, ở giai đoạn đầu, các nhà sản xuất và nhà cung cấp sẽ tập trung tìm hiểu công nghệ và đánh giá mức độ phù hợp với chiến lược nền tảng của mình, tận dụng việc tiêu chuẩn mở như OpenGMSL đã được ứng dụng trong nhiều chương trình toàn cầu này làm cơ sở tham chiếu về độ trưởng thành và khả năng mở rộng.

Tiếp theo, các doanh nghiệp sẽ bắt đầu điều chỉnh quy trình phát triển nội bộ và yêu cầu kỹ thuật đối với nhà cung cấp trong nước. Cuối cùng, tiêu chuẩn mở sẽ trở thành lựa chọn ưu tiên dựa trên giá trị thực tế (giảm chi phí, tăng tính linh hoạt) và hiệu suất đã được chứng minh, qua đó giúp ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tự tin tiến lên các cấp độ tự động hóa cao hơn.