UNDP: AI có thể đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu nước thu nhập cao

Trí tuệ nhân tạo (AI) có tiềm năng biến đổi nền kinh tế, quản trị và dịch vụ công – nhưng nếu không được quản lý, AI cũng có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa các quốc gia.

Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) đã đưa ra cảnh báo này trong Báo cáo mới nhất “Sự phân cực lớn tiếp theo: Tại sao trí tuệ nhân tạo có thể làm gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia” vừa được công bố sáng 2/12, trong khuôn khổ Hội nghị Đổi mới Mở (Open Innovation Conference) do VinUniversity, Bộ Khoa học và Công nghệ (MOST), Đại học Oxford, Duke và Cornell tổ chức.

NẾU KHÔNG CÓ CHÍNH SÁCH MẠNH MẼ, KHOẢNG CÁCH CHUYỂN ĐỔI AI CÓ THỂ GIA TĂNG

Báo cáo nhấn mạnh rằng mặc dù AI mở ra những cơ hội phát triển quan trọng, song hiện tại các quốc gia có điểm xuất phát rất khác nhau trong quá trình chuyển đổi để nắm bắt lợi ích và quản lý rủi ro AI. Nếu không có các chính sách mạnh mẽ, những khoảng cách này có thể gia tăng, làm đảo ngược nhiều thập kỷ tiến bộ trong việc thu hẹp bất bình đẳng phát triển.

Châu Á – Thái Bình Dương, nơi sinh sống của hơn 55% dân số thế giới, đang đứng ở trung tâm chuyển đổi AI. Khu vực này hiện có hơn một nửa số người dùng AI toàn cầu, với dấu ấn đổi mới sáng tạo ngày càng mở rộng nhanh chóng, từ sự tăng trưởng của Trung Quốc chiếm gần 70% bằng sáng chế AI toàn cầu đến hơn 3.100 công ty AI mới được tài trợ tại sáu nền kinh tế.

AI có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP hàng năm của khu vực thêm khoảng 2 điểm phần trăm và nâng năng suất lên tới 5% trong các lĩnh vực như y tế và tài chính. Chỉ riêng các nền kinh tế ASEAN cũng có thể đạt gần 1 nghìn tỷ USD GDP bổ sung trong thập kỷ tới.

Báo cáo cũng lưu ý các rủi ro tiềm ẩn do AI gây ra. Hàng triệu công việc – đặc biệt là của phụ nữ và thanh niên – có nguy cơ bị tự động hóa, những khoảng cách về kỹ năng, dữ liệu và quản trị AI có thể hạn chế lợi ích từ AI. Trên toàn châu Á – Thái Bình Dương, những quốc gia đầu tư vào kỹ năng, năng lực tính toán và hệ thống quản trị hiệu quả sẽ có khả năng hưởng lợi nhiều nhất từ AI, trong khi những nước khác có nguy cơ tụt lại phía sau.

Mức độ sẵn sàng chuyển đổi số cũng khác nhau đáng kể trong khu vực. Các quốc gia như Singapore, Hàn Quốc và Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào hạ tầng và kỹ năng AI, trong khi những nước khác vẫn đang củng cố quyền truy cập và kiến thức số cơ bản.

Hạ tầng, kỹ năng, năng lực tính toán và năng lực quản trị hạn chế làm giảm tiềm năng lợi ích từ AI đồng thời tăng rủi ro, bao gồm mất việc làm, loại trừ dữ liệu và tác động gián tiếp như gia tăng nhu cầu năng lượng và nước toàn cầu từ các hệ thống sử dụng AI nhiều.

TÁC ĐỘNG CỦA AI LÀ VẤN ĐỀ CỦA CHÍNH SÁCH, ĐẠO ĐỨC VÀ CỦA CON NGƯỜI

AI cũng đang chuyển đổi quản trị và dịch vụ công trong khu vực. Nền tảng Traffy Fondue tại Bangkok đã xử lý gần 600.000 báo cáo của công dân, giúp phản hồi nhanh hơn. Dịch vụ Moments of Life tại Singapore đã giảm thời gian thủ tục giấy tờ cho các bậc phụ huynh mới từ khoảng 120 phút xuống còn 15 phút. Tại Bắc Kinh, các mô hình số song sinh hỗ trợ quy hoạch đô thị và quản lý lũ lụt.

Một nền tảng hỗ trợ dựa trên AI đang được thử nghiệm tại Việt Nam nhằm giúp công dân sử dụng 15 dịch vụ hành chính công trực tuyến thiết yếu. Những ví dụ này cho thấy tiềm năng của AI trong nâng cao quản trị và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, chỉ một số ít quốc gia có quy định toàn diện về AI, và đến năm 2027, hơn 40% các vi phạm dữ liệu liên quan đến AI toàn cầu có thể xuất phát từ việc sử dụng AI tạo sinh sai mục đích, nhấn mạnh nhu cầu về các khuôn khổ quản trị vững chắc.

"Tác động của AI đối với phúc lợi của con người không phải là điều được định sẵn. Đó là vấn đề của chính sách, của đạo đức và của những lựa chọn tập thể được đưa ra bởi con người - không phải máy móc”, bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam cho biết.

Châu Á – Thái Bình Dương có cả những quốc gia có chỉ số HDI (Chỉ số phát triển con người) cao nhất và thấp nhất thế giới. Đây là khu vực với tiềm năng to lớn, nhưng cũng tồn tại bất bình đẳng sâu sắc. Một phần tư dân số vẫn chưa được kết nối Internet. Bà Ramla Khalidi cho rằng điều này tự nó đã tạo ra một đường phân cách.

“AI có thể thúc đẩy phát triển, nhưng AI cũng có thể làm trầm trọng thêm tính dễ bị tổn thương. Những quốc gia sẵn sàng nắm bắt lợi ích có thể vươn lên mạnh mẽ. Những quốc gia không đủ khả năng hấp thụ các đổi mới đột phá có thể tụt lại ngày càng xa”, bà nhấn mạnh.

VIỆT NAM ĐANG Ở VỊ THẾ TỐT ĐỂ TẬN DỤNG AI CHO TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG

Đặc biệt, trong bài phát biểu của mình, bà Ramla Khalidi cho rằng Việt Nam hiểu rất rõ tính cấp bách của thời điểm này. Bằng chứng là quá trình chuyển đổi số nhanh chóng của đất nước, tầm nhìn phát triển quốc gia đầy tham vọng, đã đưa AI vào trung tâm của các cuộc thảo luận về tương lai Việt Nam. AI có thể hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao.

Những thông tin từ báo cáo “Đánh giá toàn cảnh trí tuệ nhân tạo” (AILA) của UNDP tại Việt Nam cho thấy Chính phủ đã thể hiện ý chí chính trị mạnh mẽ, triển khai các chính sách và khoản đầu tư để thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng AI trong các lĩnh vực then chốt. Sự phát triển nhanh chóng của hạ tầng số, bao gồm phủ sóng 4G gần như toàn quốc, triển khai 5G đang diễn ra và sự cải thiện đáng kể trong xếp hạng chính phủ điện tử toàn cầu của Việt Nam, đang hỗ trợ tiến trình này.

Việt Nam nổi bật trong khu vực nhờ chiến lược quốc gia đầy tham vọng nhằm trở thành quốc gia dẫn đầu về AI vào năm 2030, với mục tiêu nằm trong top ba Đông Nam Á và top 50 toàn cầu về nghiên cứu và phát triển AI.

“Các chính sách bao trùm, các khoản đầu tư có trọng điểm và quản trị AI có trách nhiệm là điều thiết yếu để đảm bảo AI trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển công bằng”, Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, cho biết.

“Việt Nam đang có vị thế tốt để tận dụng AI cho tăng trưởng bền vững và bao trùm, nếu tiếp tục giải quyết các thách thức như sự khác biệt về kỹ năng số, chất lượng dữ liệu, và bao trùm số cho phụ nữ, các cộng đồng nông thôn và các nhóm dễ bị tổn thương”.