UNESCO Water Challenge 2025: Thúc đẩy người trẻ Việt dùng công nghệ xử lý thách thức về nước

Nước là cội nguồn của sự sống và nền tảng thiết yếu cho phát triển kinh tế – xã hội, duy trì sinh kế và gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên. Tuy nhiên, theo Báo cáo Phát triển Tài nguyên nước Thế giới 2025 của UNESCO WWAP, khoảng 4 tỷ người, tương đương một nửa dân số thế giới, đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước nghiêm trọng ít nhất một phần trong năm.

Tại Việt Nam, tài nguyên nước chịu áp lực lớn từ gia tăng dân số, đô thị hóa nhanh, biến đổi khí hậu, cùng ô nhiễm và suy giảm chất lượng nguồn nước.

TÌM KIẾM, HỖ TRỢ GIẢI PHÁP KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ GIẢI QUYẾT THÁCH THỨC VỀ NƯỚC

Chương trình UNESCO Water Challenge for Young Innovators 2025, do Văn phòng UNESCO tại Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Đổi mới và Phát triển (IID) tổ chức, đang hướng tới tìm kiếm và hỗ trợ các giải pháp khoa học – công nghệ – xã hội sáng tạo nhằm giải quyết thách thức về nước và góp phần thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững số 6 (SDG6).

Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Chương trình Khoa học về Nước và 50 năm Chương trình Thủy văn Liên Chính phủ (IHP), chương trình năm 2025 tập trung tạo sân chơi sáng tạo, kết nối nhà đổi mới trẻ với chuyên gia và đối tác phát triển, đồng thời hỗ trợ tài chính ban đầu để triển khai các ý tưởng tiềm năng.

Chương trình được thiết kế với nhiều mục tiêu trọng tâm. Trước hết, đây là nơi tìm kiếm, tuyển chọn và hỗ trợ các giải pháp nhằm giải quyết những thách thức thực tiễn về nước tại Việt Nam. Đồng thời, chương trình mở ra sân chơi sáng tạo, kết nối các nhà đổi mới trẻ với chuyên gia và đối tác, từ đó thúc đẩy trao đổi tri thức và hợp tác.

Ngoài ra, chương trình còn cung cấp nguồn tài chính để hiện thực hóa ý tưởng, mở rộng quy mô triển khai, cũng như tạo cơ hội giới thiệu sáng kiến tại triển lãm khoa học thuộc khuôn khổ Hội nghị thường niên Ban chỉ đạo Chương trình Thủy văn Liên Chính phủ khu vực Châu Á – Thái Bình Dương 2025 tại Hà Nội. Một mục tiêu quan trọng khác là lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về các vấn đề liên quan đến nước.

Sáng 15/8, 10 sáng kiến xuất sắc nhất đã được lựa chọn tham gia thuyết trình. Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, đã nhấn mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể khai mở những giải pháp vừa thiết thực, vừa mang tính đột phá với tài nguyên nước. Người trẻ là động lực chính trong quá trình chuyển đổi ấy.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Thị Nam Thắng, Nghiên cứu trưởng tại Viện Nghiên cứu Đổi mới và Phát triển (IID), cuộc thi nhằm khuyến khích phát triển các ứng dụng hoặc giải pháp công nghệ, với mục tiêu giải quyết các vấn đề liên quan đến nước, một trong những nguồn tài nguyên thiết yếu của nhân loại. Cuộc thi này ra đời với hai mục tiêu chính. 

Thứ nhất là truyền cảm hứng cho các bạn trẻ, giúp họ nhận ra rằng họ hoàn toàn có khả năng phát triển các giải pháp sáng tạo để giải quyết các vấn đề về nước, từ việc xử lý nước thải, bảo vệ đại dương, đến đảm bảo nguồn nước ngọt cho cộng đồng. 

Thứ hai là khuyến khích sự tham gia đa dạng từ các nhóm sinh viên thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn, sinh viên từ các trường kinh doanh có thể phối hợp với các bạn học kỹ thuật để cùng phát triển các giải pháp công nghệ, hoặc sinh viên từ các ngành xã hội và nghệ thuật có thể đóng góp bằng cách xây dựng các chương trình nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước thông minh.

“Mỗi người, với góc nhìn và thế mạnh riêng, đều có thể góp phần vào việc nâng cao nhận thức và phát triển các giải pháp để giảm thiểu những thách thức về nước mà loài người đang đối mặt”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Thị Nam Thắng nói.

GẮN KẾT KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO ĐỂ CHUYỂN HÓA TRI THỨC THÀNH GIÁ TRỊ THỰC TIỄN

Chia sẻ về các vấn đề liên quan đến tài nguyên nước và xử lý nước thải, ông Nguyễn Đắc Bình Minh, Phó Viện trưởng Viện Ứng dụng công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết việc xử lý nước thải ở Việt Nam còn nhiều hạn chế. 

Các thành phố lớn đã xây dựng một số nhà máy xử lý nước thải, nhưng ở đô thị nhỏ và khu vực nông thôn, hệ thống xử lý gần như chưa có. Trong khi đó, tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, nhu cầu xử lý nước thải sinh hoạt và nước thải độc hại, ngày càng cấp thiết, đòi hỏi thêm nhiều nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới.

Trên thế giới, xử lý môi trường đã được coi là một ngành công nghiệp, tạo ra giá trị gia tăng. Các doanh nghiệp môi trường sẽ vừa xử lý nước, vừa sản xuất thiết bị, góp phần hình thành thị trường phát triển. 

Phó Viện trưởng Viện Ứng dụng công nghệ cho rằng sự gắn kết chặt chẽ giữa khoa học và đào tạo cần được đẩy mạnh hơn nữa để có thể chuyển hóa tri thức thành giá trị thực tiễn, kết quả nghiên cứu và sản phẩm cụ thể. Và đây chính là thời điểm rất thuận lợi, khi Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2025. 

“Luật này đặt ra ba trụ cột quan trọng: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Sự kết nối hữu cơ giữa ba trụ cột này được kỳ vọng sẽ tạo ra những giá trị gia tăng to lớn, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển trong giai đoạn tới”, chuyên gia cho biết.

Chương trình UNESCO Water Challenge for Young Innovators 2025 đã thu hút được sự tham gia tích cực của các bạn trẻ với nhiều ý tưởng độc đáo. Ban Tổ chức đã nhận được gần 100 ý tưởng đến từ cá nhân hoặc nhóm các bạn trẻ dưới 30 tuổi trên khắp cả nước. Các đề xuất trải rộng từ những giải pháp công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo, cảm biến IoT, chưng cất màng siêu kỵ nước; tới các sáng kiến dựa vào cộng đồng và tự nhiên như trữ nước mưa, lọc nước phèn, du lịch sinh thái kết hợp giáo dục bảo vệ nước.