Việt Nam có đủ các yếu tố để bước vào cuộc cạnh tranh công nghệ robot ở tầm quốc tế

Các tiến bộ về phần cứng, điều khiển và AI đang giúp thế hệ robot hình người trở nên tinh vi hơn, có khả năng đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp, từ vận hành trong nhà máy đến hỗ trợ chăm sóc sức khỏe. Tự động hóa cũng đang tạo sức bật mạnh mẽ cho sản xuất, logistics và các hoạt động dịch vụ, góp phần tăng độ an toàn, tối ưu chi phí và cải thiện năng lực vận hành.

Đặc biệt, sự kết hợp giữa mô hình AI ngôn ngữ, thị giác và robot đang mở ra một kỷ nguyên mới, nơi robot có thể quan sát, phân tích và tương tác với môi trường theo cách tự nhiên, gần gũi hơn với con người, từ đó mở rộng đáng kể phạm vi ứng dụng trong đời sống và kinh tế.

Trong bối cảnh này, Việt Nam đang dần khẳng định vị thế là một quốc gia tích cực đóng góp cho tri thức khoa học, đặc biệt trong hệ sinh thái robot thông minh đang phát triển nhanh chóng. Tại tọa đàm với chủ đề “Robot và Tự động hóa Thông minh” do Quỹ VinFuture tổ chức sáng 4/12, các chuyên gia hàng đầu trong nước và quốc tế đã bàn luận về những xu hướng mới nhất trong lĩnh vực robot, từ robot hình người có khả năng tương tác xã hội và ứng dụng đa ngành, đến robot cộng tác trong dịch vụ thông minh, y tế, cũng như các hệ thống robot phục hồi chức năng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe.

Bên cạnh đó, tọa đàm cũng đặt trọng tâm vào các thách thức lớn liên quan đến an toàn và đạo đức trong AI, nhằm bảo đảm công nghệ robot phát triển theo hướng nhân văn, an toàn và bền vững cho xã hội.

NHỮNG XU HƯỚNG MỚI NHẤT TRONG LĨNH VỰC ROBOT 

“Tôi muốn nhấn mạnh rằng dù công nghệ có tiến xa đến đâu, tinh thần con người và nhiệt huyết của chúng ta vẫn luôn là yếu tố đặc biệt và không thể thay thế”, GS Đỗ Ngọc Minh, Đại học Illinois Urbana-Champaign (Hoa Kỳ), nói.

Ông cho biết các diễn giả tọa đàm đến từ nhiều ngành, nhiều quốc gia – châu Âu, Mỹ, châu Á và Việt Nam – và từ những lĩnh vực chuyên môn rất đa dạng. Điều này thể hiện đúng tinh thần của nghiên cứu và phát triển trong ngành robot: liên ngành, mở, và luôn đổi mới.

Chia sẻ về vật liệu mềm cho các ứng dụng robot, GS. Kurt Kremer, Viện nghiên cứu Polymer Max Planck (Đức), tin rằng khoa học vật liệu, đặc biệt là vật liệu mềm và polymer, đang giữ vai trò nền tảng trong kỷ nguyên robot thông minh.

Vật liệu mềm và polymer từ lâu đã quen thuộc trong đời sống, nhưng các nghiên cứu hiện nay đang mở ra những bước tiến mang tính đột phá. Nhờ trọng lượng nhẹ, dễ chế tạo, chi phí thấp và có thể điều chỉnh linh hoạt từ cứng đến mềm, polymer trở thành vật liệu lý tưởng cho các cấu trúc robot mới.

Ở cấp độ cao hơn, vật liệu thông minh – hay vật liệu đáp ứng kích thích – đang tạo ra những triển vọng hoàn toàn mới. Chỉ với một thay đổi nhỏ trong môi trường như dung môi, nhiệt độ, pH, ánh sáng hay điện trường, các polymer này có thể co – giãn tức thời với biên độ lớn. Những phản ứng nhanh và nhạy này cho phép chế tạo các van điều khiển, cơ cấu chấp hành, và thậm chí các bộ phận mô phỏng cơ bắp cho robot mềm.

GS. Kurt Kremer cho rằng từ những polymer đơn giản đến vật liệu thông minh và các hệ vật liệu có khả năng học hỏi, lĩnh vực vật liệu mềm đang mở ra một nền tảng mới cho robot của tương lai: linh hoạt hơn, nhẹ hơn, an toàn hơn với con người và môi trường, đồng thời dễ sản xuất và tái chế. Đây là một trong những hướng phát triển đầy hứa hẹn nhất để định hình thế hệ robot tiếp theo.

Trong khi đó, GS. Ho-Young Kim, Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), lại đề cập đến một trong những thách thức lớn nhất của robot hiện đại, đó là điều khiển và thao tác với các vật liệu mềm - từ vải, dây, sợi dệt cho tới các vật liệu y tế. Đây là nhóm vật liệu có hình dạng biến đổi liên tục, khó dự đoán, khiến máy móc rất khó xử lý, dù trong nhà bếp, nhà máy hay các công việc gia đình.

GS. Ho-Young Kim cho biết nghiên cứu cho thấy có bốn thách thức cốt lõi của điều khiển vật liệu mềm, đó là nhận biết chính xác trạng thái của vật liệu; thiết kế cơ cấu tay máy tinh vi đủ mềm dẻo; phát triển thuật toán điều khiển chịu được sự mơ hồ và biến động; và cuối cùng là khả năng triển khai ở quy mô lớn với chi phí hợp lý.

“Điều khiển vật liệu mềm không chỉ là một bài toán khoa học mà là chìa khóa mở đường cho thế hệ tự động hóa tiên tiến - nơi robot có thể đảm nhiệm các công việc tinh tế, linh hoạt và gần gũi hơn với đời sống con người”, GS. Ho-Young Kim nói. “Đây là hành trình dài, nhưng là điều kiện thiết yếu để robot thực sự bước vào cuộc sống và sản xuất”.

ĐỂ ROBOT HOẠT ĐỘNG TRƠN TRU NHƯ MONG MUỐN VẪN CÒN LÀ “THÁCH THỨC RẤT LỚN”

Theo Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), đến năm 2023 đã có hơn 4,28 triệu robot công nghiệp hoạt động trên toàn cầu, với hơn nửa triệu robot mới được lắp đặt mỗi năm. Thị trường robot dịch vụ được dự báo sẽ vượt mốc 100 tỷ USD vào cuối thập kỷ này, cho thấy tiềm năng rộng mở trong sản xuất, dịch vụ, y tế và giáo dục.

Tuy nhiên, khi robot ngày càng hiện diện nhiều hơn trong bệnh viện, nhà hàng và các hộ gia đình, chỉ những sai sót nhỏ trong thuật toán hoặc cảm biến cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và an toàn của con người. Vì vậy, các vấn đề liên quan đến độ tin cậy, tính minh bạch và chuẩn mực đạo đức trở nên đặc biệt quan trọng nhằm thúc đẩy đối thoại khoa học và đảm bảo sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên tự động hóa.

Ranh giới giữa con người và máy móc ngày càng trở nên mờ nhạt. Tự động hóa, điện tử và robot không chỉ thay đổi cách con người làm việc mà còn định hình lại cách chúng ta sinh sống. GS. Tan Yap Peng, Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni (Việt Nam), cho biết mặc dù robot đã xuất hiện trong rất nhiều ngành công nghiệp, nhưng để khiến chúng hoạt động trơn tru như mong muốn vẫn còn là “một thách thức rất lớn”.

“Hiện nay đa số robot vẫn được lập trình để thực hiện một nhiệm vụ duy nhất. Nếu muốn chúng làm thêm những công việc khác, ví dụ như giặt quần áo, thì với công nghệ hôm nay là điều gần như không thể”, GS. Tan Yap Peng nói. “Tuy nhiên, những tiến bộ mới dựa trên mô hình ngôn ngữ lớn và dữ liệu video đã mở ra khả năng truyền đạt tri thức tổng quát cho robot”.

Mặc dù vậy, hành trình từ ngôn ngữ đến thị giác đến hành động của robot vẫn còn rất dài. Robot cần nhìn thấy thế giới, nghe chỉ dẫn và chuyển chúng thành chuỗi hành động phù hợp – đây vẫn là chủ đề nghiên cứu đầy thách thức.

“Mục tiêu của chúng ta là chuyển từ robot thực hiện nhiệm vụ đơn lẻ sang robot đa nhiệm, hiểu môi trường mới và giải quyết nhiều công việc khác nhau”, GS. Tan Yap Peng nói.

Hiện nay robot có thể thực hiện một số tác vụ như gấp giấy, đóng hộp, xử lý đồ giặt, gấp quần áo, đây đều dựa trên quá trình huấn luyện rất công phu. Nhưng nếu nhiệm vụ quá phức tạp, robot có thể thất bại.

Lý do là robot chỉ hoạt động dựa trên tham số được lập trình sẵn, không có khả năng ghi nhớ, không có "trí nhớ kinh nghiệm" như con người. Khi con người làm nhiều việc cùng lúc, rất nhiều hoạt động diễn ra nhờ trí nhớ phi ngôn ngữ và thao tác đã được lặp lại nhiều lần. “Đó cũng là điều chúng ta muốn xây dựng cho robot”, GS. Tan Yap Peng nói.

ROBOT HÌNH NGƯỜI BỔ TRỢ CHO SỰ THIẾU HỤT LAO ĐỘNG LÀ ĐIỀU TẤT YẾU

TS. Nguyễn Trung Quân, Đại học Nam California (Hoa Kỳ), VinMotion (Việt Nam), đã chia sẻ về AI vật lý và AI số. Theo ông, một hệ thống AI vật lý không chỉ có khả năng “nghĩ” như AI số, mà còn có khả năng “hành động”, tương tác với con người và thực hiện các nhiệm vụ thực sự trong đời sống.

Chính điều này khiến nhiều chuyên gia dự đoán rằng trong vòng 10 năm tới, thị trường AI vật lý có thể đạt quy mô lên tới 10 nghìn tỷ USD. TS. Nguyễn Trung Quân tin “tiềm năng cực kỳ lớn”. Tuy nhiên, thách thức cũng “không hề nhỏ”.

TS. Quân cho biết VinMotion đã giới thiệu 5 phiên bản robot hình người và phiên bản robot hiện tại đã có nhiều tiến bộ như đi lại linh hoạt hơn, nhanh hơn rất nhiều so với 3 tháng trước đây, phần AI cũng được tích hợp giao tiếp linh hoạt đa ngôn ngữ, đặc biệt là Tiếng Việt và Tiếng Anh. Công ty sẽ sớm công bố những thành quả này trong thời gian sớm nhất.

Ông cho biết mục tiêu của VinMotion là phát triển robot hình người ngày càng trở nên linh hoạt, thông minh và đa năng để có thể dần đi vào cuộc sống ở nhiều mảng khác nhau, từ dịch vụ, công nghiệp, cho đến giúp việc gia đình.

Theo TS. Quân, dân số đang già lên, thế hệ trẻ không còn mặn mà với nhiều công việc chân tay hay nhàm chán, việc thiếu hụt nhân lực ở nhiều ngành nghề khác nhau là việc không chỉ xảy ra ở các nước phát triển mà thậm chí đang dần diễn ra ở các nước đang phát triển như Việt Nam.

“Việc robot hình người nổi lên như một cơn sốt để sẵn sàng bổ trợ cho sự thiếu hụt lao động này gần như là điều tất yếu. Ngoài ra, trong tương lai, nếu robot hình người trở nên ngày càng tân tiến và giá cả hợp lý, nhiều ngành công nghiệp mới cũng có thể được tạo ra, hoặc phát triển mạnh hơn bao giờ hết”, TS. Nguyễn Trung Quân nói.

Theo ông, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế trên cả ba phương diện quan trọng của robot hình người, bao gồm phần cứng tốt, phần mềm mạnh và khả năng vận hành an toàn, đáng tin cậy.

“Việt Nam hội tụ đầy đủ các yếu tố này và có thể phát triển đồng thời, tạo nền tảng để bước vào cuộc cạnh tranh công nghệ ở tầm quốc tế”, TS. Nguyễn Trung Quân nói. “Cơ hội là rất lớn và thú vị, thách thức cũng khổng lồ, cứ tiếp tục làm và hy vọng tương lai tươi sáng”.