Việt Nam sẽ có những tập đoàn tỷ đô từ tinh thần sáng nghiệp, khởi nghiệp tại đại học?

Trong bối cảnh thế giới bước vào một chu kỳ phát triển mới, Việt Nam đang đặt trọng tâm vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển công nghệ. Nhiều Nghị quyết, chính sách mang tính đột phá đã được ban hành, hình thành “bộ tứ chiến lược” nhằm phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thúc đẩy kinh tế tư nhân; hoàn thiện thể chế pháp luật; cùng với hội nhập và tác động quốc tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những đột phá về chính sách, một “điểm đau” khác vẫn nổi lên: vấn đề nhân lực. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung, Trưởng khoa Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, thể chế có thể tạo ra môi trường và động lực chung, nhưng để biến cơ hội thành thành quả, yếu tố quyết định vẫn là con người. Vì vậy, vai trò của giáo dục – đặc biệt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao – trở nên then chốt.

ĐÀO TẠO TINH THẦN SÁNG NGHIỆP, THỰC NGHIỆP CHO SINH VIÊN

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung cho biết Việt Nam có cơ sở để tin tưởng vào thế hệ nhân lực mới. Trong các kỳ thi quốc tế, đặc biệt là PISA (Programme for International Student Assessment), học sinh Việt Nam luôn đạt thứ hạng cao, cho thấy nền tảng giáo dục phổ thông vững chắc.

Tuy nhiên, thách thức lớn hơn đang nằm ở bậc giáo dục đại học, trong đó có câu chuyện đào tạo lực lượng kỹ sư, chuyên gia chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển công nghệ bán dẫn, công nghệ lõi và các công nghệ chiến lược.

“Bài toán nhân lực này sẽ quyết định khả năng bứt phá của Việt Nam, tương tự cách Hàn Quốc, Israel hay Đài Loan (Trung Quốc) đã thành công trong việc trở thành trung tâm công nghệ toàn cầu”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung nói.

Đặc biệt, theo ông, giáo dục đại học phải nuôi dưỡng tinh thần “sáng nghiệp” và “thực nghiệp” cho sinh viên. "Nếu chỉ dừng lại ở khái niệm khởi nghiệp chung chung, phần lớn sinh viên sẽ vẫn chọn đi làm thuê thay vì dám tạo ra sản phẩm, giải pháp mới", Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung nhấn mạnh.

Trên thế giới, nhiều tập đoàn công nghệ tỷ đô, như trường hợp của NVIDIA, được hình thành từ chính tinh thần sáng nghiệp – dám bước vào một lĩnh vực hoàn toàn mới khi thị trường GPU còn chưa định hình. Trong khi đó, nhiều tên tuổi lớn của Silicon Valley như Google hay Facebook, Dell cũng đã được ra đời từ tinh thần khởi nghiệp trong khuôn viên đại học. 

“Thực nghiệp” cũng quan trọng không kém, khi sinh viên cần được trang bị khả năng thích ứng và sẵn sàng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp. Và như vậy, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung cho rằng các trường đại học cần thay đổi cách thiết kế chương trình đào tạo. Thay vì duy trì mô hình “đơn ngành”, các chương trình phải được xây dựng theo hướng xuyên ngành, liên ngành, phù hợp với xu thế phát triển khi hầu hết sản phẩm công nghệ hiện nay đều là kết quả của sự tích hợp đa lĩnh vực.

“Vai trò của giảng viên trong bối cảnh này càng trở nên quan trọng. Họ không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải trở thành tấm gương sống động cho sinh viên – từ việc khởi nghiệp, chuyển đổi số, đến tham gia nghiên cứu, phát triển doanh nghiệp”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung nói.

“Những thay đổi này sẽ giúp các trường đại học trở thành động lực thực sự cho đổi mới sáng tạo và phát triển khởi nghiệp trong thời đại hiện nay”, PGS.TS. Trương Thị Nam Thắng nói.

KHI GIẢNG VIÊN TRỞ THÀNH NHỮNG NGƯỜI TRỰC TIẾP TRẢI NGHIỆM VÀ DẪN DẮT TINH THẦN SÁNG NGHIỆP

Báo cáo nghiên cứu đánh giá các trường đại học khởi nghiệp 2024 của Viện IID cho thấy nhiều trường đại học đã xây dựng chiến lược và kế hoạch nhằm thúc đẩy các hoạt động khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Hoạt động khởi nghiệp cũng được tích hợp vào các chương trình giảng dạy, nhiều trường nỗ lực tổ chức hoạt động đào tạo khởi nghiệp, trang bị kỹ năng và kiến thức cho sinh viên. 

Tuy nhiên, hoạt động và nhận thức về sáng tạo và khởi nghiệp trong các trường đại học còn khá hạn chế, do các trường chưa quyết liệt đến vấn đề khởi nghiệp, sáng tạo, và do mức độ hỗ trợ đầu tư chưa đủ từ các bên liên quan.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Trung, những thay đổi trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, sẽ góp phần “cởi trói” cho các giảng viên đại học. Lần đầu tiên, các giảng viên giảng dạy tại cơ sở giáo dục đại học được quyền tham gia quản lý doanh nghiệp do cơ sở giáo dục đại học thành lập theo quy định của pháp luật, giúp hợp pháp hóa vai trò của giảng viên trong việc vận hành doanh nghiệp gắn với hoạt động đào tạo.