World Bank: Các nước đang phát triển "ít phải lo" về AI hơn các nước giàu

Trí tuệ nhân tạo (AI) được dự báo sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn là rủi ro đối với các nền kinh tế đang phát triển, khi phần lớn lực lượng lao động tại các quốc gia này có khả năng được AI hỗ trợ nâng cao năng suất thay vì bị thay thế.

Đó là nhận định trong báo cáo mới công bố của Ngân hàng Thế giới (World Bank), trong đó tổ chức này cho rằng làn sóng công cụ AI ngày càng rẻ và dễ tiếp cận có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng tại các quốc gia thu nhập trung bình và thấp.

AI SẼ GIÚP TĂNG NĂNG SUẤT NHIỀU HƠN LÀ THAY THẾ VIỆC LÀM

Theo ông Indermit Gill, Kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới, xét trên tổng thể, các nền kinh tế đang phát triển hiện có "nhiều điều để đạt được và ít điều phải lo ngại hơn" so với các quốc gia giàu có.

"Chưa đến 10% việc làm tại các nền kinh tế đang phát triển có nguy cơ bị AI tự động hóa, trong khi tỷ lệ này ở các nền kinh tế thu nhập cao vượt quá một phần ba", ông Gill cho biết.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới đưa ra góc nhìn tích cực hơn so với nhiều nghiên cứu trước đây. Không ít chuyên gia từng cảnh báo AI có thể khiến khoảng cách giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển ngày càng lớn hơn khi các công việc tri thức phổ thông bị chatbot thay thế, trong khi nhiều nước khó cạnh tranh trong cuộc đua đầu tư trung tâm dữ liệu và sản xuất chip.

Ông Gill cho biết chính nhóm nghiên cứu ban đầu cũng có cái nhìn khá thận trọng vì chịu ảnh hưởng từ các cuộc tranh luận tại các nước phát triển về nguy cơ mất việc làm do AI.

"Tuy nhiên, khi nghiên cứu sâu hơn, chúng tôi nhận thấy AI đang mang lại nhiều cải thiện rõ rệt về hiệu quả trong nhiều lĩnh vực tại các nước đang phát triển", ông nói.

Theo báo cáo, AI đã hỗ trợ nâng cao chất lượng chẩn đoán hình ảnh y tế, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ tại tòa án và cải thiện khả năng dự báo thời tiết ở nhiều quốc gia như Ấn Độ và Kenya, bất chấp những hạn chế về hạ tầng điện, Internet và năng lực tính toán.

Mặc dù tác động của AI đến năng suất toàn nền kinh tế vẫn còn khó đo lường, ông Gill cho rằng công nghệ này có thể giúp các quốc gia đang phát triển giải quyết những công việc vốn cần nhiều thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ, mới có đủ nguồn nhân lực chất lượng cao để thực hiện.

KHOẢNG CÁCH AI VỚI CÁC NƯỚC GIÀU VẪN RẤT LỚN

Trong khi nhiều nhà đầu tư cho rằng AI sẽ chỉ mang lại lợi ích cho một số nền kinh tế công nghệ cao nhờ nhu cầu chip bán dẫn, còn những quốc gia dựa vào lao động tri thức giá rẻ như dịch vụ thuê ngoài sẽ chịu nhiều sức ép, Ngân hàng Thế giới cho rằng thực tế đang diễn biến đa chiều hơn.

Diễn biến trên thị trường chứng khoán phần nào phản ánh kỳ vọng này. Chỉ số các doanh nghiệp gia công công nghệ thông tin niêm yết tại Ấn Độ đã giảm khoảng 18% từ đầu năm, trong khi thị trường chứng khoán Hàn Quốc - nơi tập trung nhiều doanh nghiệp sản xuất chip - tăng hơn 50%.

Tuy nhiên, xu hướng này đã đảo chiều trong tháng gần đây khi nhà đầu tư bắt đầu nghi ngờ tốc độ bùng nổ đầu tư AI. Nhóm cổ phiếu công nghệ thông tin của Ấn Độ phục hồi khoảng 12%, trong khi thị trường Hàn Quốc giảm gần 20%.

Báo cáo cũng cho thấy AI đang được ứng dụng ngày càng nhiều trong khu vực doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi.

Khảo sát của Ngân hàng Thế giới cho thấy khoảng 20% doanh nghiệp có từ năm lao động trở lên tại Ấn Độ, Jordan, Kenya, Mexico, Nigeria và Thái Lan đã sử dụng chatbot AI trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Tỷ lệ này tại Mỹ vào khoảng một phần ba doanh nghiệp.

Tuy vậy, tổ chức này cũng cảnh báo các nước phát triển vẫn sẽ là bên hưởng lợi nhiều nhất từ AI nếu khoảng cách về mức độ ứng dụng tiếp tục được duy trì.

Theo kịch bản lạc quan dựa trên tốc độ triển khai AI hiện nay, tăng trưởng dài hạn tối đa của các nền kinh tế đang phát triển có thể tăng từ 4,1% lên 4,9% trong thập kỷ này. Trong khi đó, tại các nền kinh tế phát triển, tốc độ tăng trưởng dài hạn có thể tăng từ 1,2% lên 3,6%.

Điều đó cho thấy khoảng cách về năng suất giữa hai nhóm quốc gia vẫn có nguy cơ nới rộng nếu các nước đang phát triển không nhanh chóng mở rộng ứng dụng và nội địa hóa các mô hình AI.

KHÔNG NÊN CHẠY ĐUA "CHỦ QUYỀN AI" BẰNG MỌI GIÁ

Một trong những điểm đáng chú ý của báo cáo là khuyến nghị các nền kinh tế đang phát triển không nên chạy đua theo mô hình "chủ quyền AI" bằng mọi giá.

Theo Ngân hàng Thế giới, xu hướng nhiều chính phủ chi mạnh để đầu tư trung tâm dữ liệu, sản xuất chip hay phát triển các mô hình AI quy mô lớn có thể trở thành một "cái bẫy phát triển" nếu các khoản đầu tư này không tạo được hiệu quả kinh tế tương xứng.

Thay vào đó, tổ chức này cho rằng các quốc gia nên tập trung khai thác làn sóng các mô hình AI nhỏ - những mô hình cần ít tham số hơn, tiêu tốn ít bộ nhớ và yêu cầu hạ tầng tính toán thấp hơn.

Theo ông Gill, sự phát triển của các mô hình AI nhỏ giúp công nghệ này có thể giải quyết hiệu quả nhiều bài toán chuyên biệt ngay cả tại những nơi có năng lực tính toán hạn chế, nguồn điện chưa ổn định hoặc chất lượng kết nối Internet còn thấp.

"AI vẫn có thể giúp giải quyết nhiều vấn đề quan trọng thông qua các tác vụ chuyên biệt, ngay cả khi hạ tầng công nghệ còn hạn chế", ông nhận định.

Đối với các nền kinh tế quy mô nhỏ, việc cạnh tranh trực tiếp với Mỹ hoặc Trung Quốc trong phát triển các mô hình AI nền tảng gần như là không khả thi.

"Rất khó để thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc. Vì vậy, thích ứng và ứng dụng AI vào các nhu cầu cụ thể của từng quốc gia mới phải là chiến lược trọng tâm", ông Gill nhấn mạnh.

Theo Ngân hàng Thế giới, nếu tận dụng tốt AI để nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng dịch vụ công và hỗ trợ doanh nghiệp thay vì theo đuổi cuộc đua hạ tầng tốn kém, các nền kinh tế đang phát triển có cơ hội biến AI thành động lực tăng trưởng mới trong những năm tới.