Xác định đúng “điểm rơi” công nghệ để tạo đột phá trong lượng tử, hạt nhân

Ngày 16/6 tại Hà Nội, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp với Hội Vật lý Việt Nam và Trường Đại học VinUni tổ chức buổi làm việc với chủ đề “Xu hướng công nghệ lượng tử, hạt nhân và công bố quốc tế đỉnh cao”, thu hút nhiều nhà khoa học tham dự.

Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển đặc biệt của khoa học và công nghệ, khi Đảng và Nhà nước đặt ra những yêu cầu và kỳ vọng chưa từng có đối với đội ngũ nghiên cứu.

THEO ĐUỔI NHỮNG VẤN ĐỀ KHOA HỌC CÓ TÍNH THÁCH THỨC CAO

GS.TS. Chu Hoàng Hà nhấn mạnh sứ mệnh của khoa học hiện nay đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ. Khoa học không thể chỉ dừng lại ở việc công bố các bài báo quốc tế hay đứng bên lề quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Mục tiêu cao nhất phải là nghiên cứu cơ bản để làm chủ các công nghệ chiến lược và công nghệ lõi, góp phần nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

GS.TS. Chu Hoàng Hà đã gửi tới cộng đồng khoa học ba thông điệp quan trọng.

Thông điệp thứ nhất là lựa chọn chiến lược và xác định đúng “điểm rơi” công nghệ. Theo ông, nguồn lực dành cho nghiên cứu khoa học luôn hữu hạn, vì vậy không thể đầu tư dàn trải. Viện Hàn lâm cùng các đối tác cần tập trung xác định những hướng nghiên cứu có khả năng tạo ra tác động lớn trong tương lai.

“Một công trình nghiên cứu cơ bản hôm nay không chỉ nhằm khẳng định năng lực khoa học hay đóng góp vào kho tàng tri thức nhân loại, mà còn phải trở thành tiền đề vững chắc cho các giải pháp công nghệ chiến lược của ngày mai, đặc biệt trong những lĩnh vực cốt lõi như công nghệ lượng tử và công nghệ hạt nhân”, ông nhấn mạnh.

Thông điệp thứ hai là thúc đẩy liên kết thực chất giữa các viện nghiên cứu và trường đại học. Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm cho rằng mối quan hệ giữa hai khối cần trở nên hữu cơ và gắn kết hơn, thay vì chỉ dừng ở những hợp tác mang tính hình thức.

Ông dẫn chứng mô hình phối hợp giữa Viện Hàn lâm và Đại học Quốc gia Hà Nội trong thời gian qua là một ví dụ tích cực. Các phòng thí nghiệm và hệ thống trang thiết bị hiện đại của các viện nghiên cứu cần mở rộng cơ hội tiếp cận cho nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên. Ngược lại, các nhà khoa học đầu ngành cũng cần tham gia trực tiếp vào hoạt động đào tạo để truyền cảm hứng và kinh nghiệm cho thế hệ trẻ.

Theo ông, sự phối hợp giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, Hội Vật lý Việt Nam và VinUni trong chương trình lần này chính là một hình mẫu của sự liên kết đó.

Thông điệp thứ ba là tư duy hướng đầu ra và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

GS.TS. Chu Hoàng Hà cho rằng nghiên cứu công nghệ lõi là hành trình dài hạn, nhiều thách thức và không phải lúc nào cũng thành công ngay từ đầu. Vì vậy, cần có những cơ chế đầu tư đặc thù, chấp nhận rủi ro trong khoa học để khuyến khích các nhà nghiên cứu theo đuổi những vấn đề khó.

“Viện Hàn lâm sẽ thúc đẩy các cơ chế mới về sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện để giải phóng sức sáng tạo của các nhà khoa học và hỗ trợ những nghiên cứu có tính đột phá”, ông cho biết.

KẾT NỐI NGHIÊN CỨU CƠ BẢN VỚI CÔNG NGHỆ CHIẾN LƯỢC

Phát biểu tại chương trình, GS.TS. Vũ Đình Lãm, Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, cho biết trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy các chiến lược làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực tự chủ quốc gia, việc kết nối nghiên cứu cơ bản với các ngành công nghệ mũi nhọn đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm.

Theo ông, chương trình làm việc được tổ chức nhằm triển khai định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW cùng các quyết định của Thủ tướng Chính phủ về phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

“Sự kiện hôm nay diễn ra trong tinh thần quán triệt sâu sắc định hướng phát triển của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, từng bước chuyển từ tư duy ‘giao việc’ sang tư duy ‘hướng đầu ra’, tập trung đẩy mạnh các nghiên cứu cơ bản tiên tiến, làm chủ công nghệ chiến lược và tạo ra những đóng góp đột phá cho năng suất, chất lượng của quốc gia”, ông nói.

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã được tiếp cận những xu hướng mới nhất của khoa học và công nghệ hiện đại thông qua ba bài tham luận chuyên sâu.

Đáng chú ý, TS. Samindranath Mitra, Biên tập viên cao cấp của Physical Review Letters (Mỹ), đã trình bày chuyên đề “How to Publish in Physical Review Letters”, chia sẻ kinh nghiệm và các tiêu chí quan trọng để công bố trên một trong những tạp chí vật lý uy tín hàng đầu thế giới.

GS.TS. Trần Xuân Trường trình bày chuyên đề “Hiện tượng vướng víu lượng tử: Nền tảng vật lý và ứng dụng trong công nghệ lượng tử”, tập trung vào một trong những hiện tượng nền tảng của khoa học lượng tử hiện đại.

GS.TS. Trần Hoài Nam giới thiệu chuyên đề “Công nghệ lò phản ứng hạt nhân: Hiện trạng và triển vọng tương lai”, cập nhật những xu hướng phát triển mới của lĩnh vực năng lượng hạt nhân trên thế giới.

Không chỉ mang đến cái nhìn toàn diện về các xu hướng phát triển của công nghệ lượng tử, công nghệ hạt nhân và công bố khoa học quốc tế chất lượng cao, chương trình còn tạo sự kết nối hiệu quả giữa nhà khoa học với cơ quan quản lý Nhà nước, góp phần thúc đẩy nghiên cứu cơ bản gắn với các lĩnh vực công nghệ chiến lược, phục vụ mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước trong giai đoạn mới.