9 lĩnh vực công nghệ mũi nhọn Trung Quốc đang mạnh tay R&D

Sự dịch chuyển từ “công xưởng toàn cầu” sang “trung tâm đổi mới” không chỉ thay đổi diện mạo kinh tế trong nước, mà còn tác động sâu rộng đến cấu trúc cạnh tranh công nghệ toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Từ năm 2000 đến 2025, xuất khẩu ròng hàng chế tạo của Trung Quốc đã tăng gấp 25 lần, biến quốc gia này trở thành siêu cường sản xuất toàn cầu. Nhờ chi phí lao động thấp, sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ và lợi thế kinh tế theo quy mô, Trung Quốc đã tạo ra một cú bùng nổ chưa từng có.

Tuy nhiên, khi tăng trưởng sản xuất dần chững lại, giới hoạch định chính sách nhanh chóng chuyển hướng sang nghiên cứu và phát triển (R&D) có tác động lớn. Chính sự dịch chuyển này đang tái định hình toàn cảnh kinh tế, chính trị và giáo dục của đất nước.

Dù nhiều bước tiến dựa trên nền tảng khoa học từ Mỹ và các quốc gia khác, triển vọng R&D của Trung Quốc vẫn rất sáng sủa. Dưới đây là 9 lĩnh vực mà Trung Quốc đang vươn lên dẫn đầu trong nghiên cứu công nghệ tiên phong.

1. MÁY TÍNH LƯỢNG TỬ VÀ TRUYỀN THÔNG LƯỢNG TỬ

Máy tính lượng tử vận dụng nguyên lý vật lý để giải những bài toán mà máy tính truyền thống không thể xử lý. Dù nhiều ứng dụng còn ở mức lý thuyết, Trung Quốc đang đi đầu trong nghiên cứu về tính toán và truyền thông lượng tử.

Các thành tựu bao gồm: truyền thông siêu bảo mật, phóng vệ tinh lượng tử và đạt tới mốc gọi là “ưu thế lượng tử” (quantum supremacy) – thời điểm mà máy tính lượng tử vượt trội hơn siêu máy tính truyền thống trong một số tác vụ nhất định.

Sự phát triển hơn nữa của chip máy tính lượng tử được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nhanh quá trình này.

2. SIÊU MÁY TÍNH VÀ HẠ TẦNG AI

Chính phủ Trung Quốc nhận thức rõ sức mạnh của siêu máy tính trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu, do đó liên tục rót vốn cho những dự án tầm cỡ. Một ví dụ tiêu biểu là Trung tâm Siêu máy tính Quốc gia phát triển Sunway TaihuLight – cỗ máy có thể thực hiện 93 triệu tỷ phép tính mỗi giây.

Song song đó, cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp tư nhân đều theo đuổi lộ trình chiến lược nhằm tích hợp công cụ AI vào nhiều ngành. Trung Quốc hiện sở hữu khung tiêu chuẩn AI toàn diện, bao gồm nền tảng kỹ thuật, công nghệ cốt lõi, ứng dụng công nghiệp và hướng dẫn đạo đức.

3. TÁI CHẾ PIN LITHIUM VÀ CÔNG NGHỆ PIN

CATL (Contemporary Amperex Technology Co. Ltd.) của Trung Quốc là nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới. Pin lithium-sắt-phốt phát (LFP) của hãng hiện được dùng trong xe điện BMW, Volkswagen và Tesla.

Trung Quốc cũng tiên phong trong công nghệ tái chế vòng khép kín (closed-loop), tức là tái chế pin đã qua sử dụng để tạo thành pin mới, thay vì chuyển đổi thành sản phẩm khác. Cách tiếp cận này giúp giảm rác thải và duy trì chất lượng vật liệu tái chế.

4. HYDRO XANH VÀ MỞ RỘNG NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO

Trung Quốc sở hữu phần lớn năng lực sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời toàn cầu, nhờ đó trở thành trung tâm của ngành công nghiệp năng lượng tái tạo. Các công ty Trung Quốc cũng đã giảm đáng kể chi phí chế tạo điện phân kiềm, đồng thời cải tiến điện phân màng trao đổi proton – những thiết bị tách nước thành oxy và hydro, có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển năng lượng sạch.

Để thúc đẩy nền kinh tế hydro, Trung Quốc tài trợ hàng loạt dự án thí điểm. Tại thành phố Rugao, các nhà nghiên cứu đã vận hành xe buýt sử dụng pin nhiên liệu như một minh chứng thực tế.

5. PHÁT TRIỂN ĐẤT HIẾM

Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về khai thác và chế biến đất hiếm, nắm giữ phần lớn chuỗi cung ứng toàn cầu. Hệ thống giá trị khép kín của Trung Quốc ổn định đến mức nhiều quốc gia khác phải gửi đất hiếm về đây để tinh luyện và làm giàu.

Trước kia, Mỹ từng chiếm ưu thế trong ngành này, nhưng đến năm 2024, sản lượng đất hiếm của Mỹ chỉ bằng 17% của Trung Quốc.

6. CÔNG NGHỆ VŨ TRỤ VÀ THAM VỌNG MẶT TRĂNG

Năm 2019, tàu vũ trụ Hằng Nga (Chang’e) của Trung Quốc đã hạ cánh xuống nửa tối của Mặt Trăng – một cột mốc quan trọng trong lịch sử thám hiểm vũ trụ. Các sứ mệnh Mặt Trăng tiếp theo diễn ra suôn sẻ, củng cố vị thế Trung Quốc trong cuộc đua không gian hiện đại.

Rover Chúc Dung (Zhurong) trên Sao Hỏa phát hiện dấu vết cho thấy hành tinh đỏ từng có bãi biển và đại dương. Trạm vũ trụ Thiên Cung (Tiangong) có thể duy trì cùng lúc sáu phi hành gia trên quỹ đạo thấp Trái Đất.

Những thành tựu này được hỗ trợ bởi các tập đoàn quốc doanh như Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc – nhà thầu chính của chương trình không gian.

7. 6G VÀ VIỄN THÔNG TIÊN TIẾN

Trung Quốc là một trong những nước đi đầu nghiên cứu mạng viễn thông thế hệ 6G, với nhiều thử nghiệm thực địa và nỗ lực định hình tiêu chuẩn toàn cầu. Trước đó, chiến lược xuất khẩu 5G của Trung Quốc cũng rất thành công khi cung cấp thiết bị và tài chính để thúc đẩy sự lan rộng của công nghệ này.

Song song, Trung Quốc đang phát triển mạng Internet vệ tinh riêng, dự kiến sẽ rút ngắn đáng kể thời gian truyền dữ liệu và cạnh tranh trực diện với các công ty Mỹ.

8. CÔNG NGHỆ SINH HỌC TỔNG HỢP VÀ SẢN XUẤT SINH HỌC

Trung Quốc mở rộng sản xuất các vật liệu sinh học dựa trên vi sinh, chẳng hạn glutaric diamine, acid lactic… Những vật liệu này có thể ứng dụng trong bao bì, xây dựng và nhiều lĩnh vực khác.

Các nhà khoa học Trung Quốc cũng ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gene CRISPR và đẩy mạnh nghiên cứu thịt nhân tạo từ thực vật. Những bước tiến này mở ra triển vọng không chỉ trong y dược mà còn cả trong nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm.

9. THÀNH PHỐ THÔNG MINH VÀ TÍCH HỢP CÔNG NGHỆ ĐÔ THỊ

Tại Trung Quốc, trí tuệ nhân tạo được đưa vào nhiều khía cạnh quy hoạch đô thị: kiểm soát giao thông, quản lý an ninh và thiết kế nhà ở tại các khu siêu đô thị mật độ cao.

Ví dụ, Huawei phối hợp cùng cảnh sát Thâm Quyến phát triển “Bộ não Giao thông Toàn thành phố” để giảm tắc nghẽn đường phố. Các chuyên gia quy hoạch cũng dùng AI tạo ra mô hình thiết kế khu dân cư, tối ưu số lượng căn hộ trong các tòa nhà cao tầng.