AI đang trở thành công cụ chiến lược trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu từ lâu không còn là câu chuyện của các nhà khoa học hay những hội nghị môi trường quốc tế. Khi các hiện tượng thời tiết cực đoan liên tiếp xuất hiện, chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn và chi phí kinh tế ngày càng phình to, cuộc khủng hoảng khí hậu đã trở thành một bài toán sống còn đối với doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem là công cụ chiến lược mới, giúp doanh nghiệp không chỉ quản lý rủi ro mà còn tìm kiếm cơ hội tăng trưởng trong quá trình chuyển đổi xanh.

KHỦNG HOẢNG KHÍ HẬU ĐANG TRỞ THÀNH CUỘC KHỦNG HOẢNG KINH TẾ

Phát biểu tại Diễn đàn Quản trị Cấp cao Việt Nam - Singapore (VSBF) 2026, ông Colin Low, chuyên gia quốc tế về ESG và biến đổi khí hậu, Giám đốc Độc lập Toàn cầu kiêm Chủ tịch Ủy ban Kiểm toán, Rủi ro và Phát triển Bền vững của AET Tankers, kiêm Giám đốc Độc lập Cấp cao của Jason Marine Group, cho rằng thế giới đang chứng kiến những tác động ngày càng rõ rệt của hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Những khối băng khổng lồ tại Bắc Cực đang tan chảy với tốc độ chưa từng có, kéo theo nguy cơ nước biển dâng và hàng loạt hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu. Các đợt nắng nóng cực đoan, lũ lụt và thiên tai xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, gây thiệt hại lớn cho sản xuất và đời sống. Theo ông Colin Low, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu khi sở hữu đường bờ biển dài cùng nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp và xuất khẩu.

"Chúng ta đang trải qua những đợt nắng nóng cực đoan. Chúng ta đang trải qua lũ lụt và ở đây, ngay tại Việt Nam cũng vậy", ông nói.

Chuyên gia cho biết, ngưỡng tăng nhiệt độ 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp được cộng đồng khoa học xác định là giới hạn để duy trì điều kiện sống ổn định cho con người. Tuy nhiên, thế giới đang ngày càng tiến gần tới việc vượt qua giới hạn này.

Hệ quả không chỉ là các vấn đề môi trường mà còn là tổn thất kinh tế khổng lồ. Theo nghiên cứu của Viện Potsdam (PIK) công bố, nếu thế giới tiếp tục duy trì tốc độ phát thải hiện nay đến năm 2050, ước tính thiệt hại do biến đổi khí hậu có thể lên tới 38 nghìn tỷ USD mỗi năm, vượt quy mô nền kinh tế Mỹ hiện tại.

"Rủi ro khí hậu hiện nay đã trở thành trọng tâm của mọi ủy ban kiểm toán", ông Colin Low nhấn mạnh. Theo ông, bài toán khí hậu giờ đây không còn thuộc phạm vi của bộ phận phát triển bền vững mà đã trở thành trách nhiệm trực tiếp của hội đồng quản trị và ban điều hành doanh nghiệp.

AI TRỞ THÀNH CÔNG CỤ QUẢN TRỊ RỦI RO KHÍ HẬU

Nếu trước đây doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc đo lường và dự báo tác động của biến đổi khí hậu, AI đang mở ra một phương thức hoàn toàn mới. Khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ giúp AI có thể theo dõi lượng phát thải carbon, dự báo nguy cơ thiên tai, đánh giá mức độ tổn thương của chuỗi cung ứng cũng như xây dựng các kịch bản ứng phó trong tương lai.

Tuy vậy, theo ông Colin Low, một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với doanh nghiệp hiện nay là phải xây dựng năng lực thu thập và phân tích dữ liệu phục vụ quản trị rủi ro khí hậu.

"Để tạo ra giá trị thực sự, doanh nghiệp cần những người không chỉ quản trị về hình thức mà phải có khả năng hiểu dữ liệu, hiểu công nghệ để thu thập và phân tích dữ liệu đó", ông nhận định.

Các thị trường tài chính ngày càng siết chặt yêu cầu về minh bạch ESG, dữ liệu trở thành ngôn ngữ chung giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư. Các quỹ đầu tư không còn chỉ quan tâm đến doanh thu hay lợi nhuận mà ngày càng chú trọng tới khả năng quản trị rủi ro khí hậu, dấu chân carbon và chiến lược giảm phát thải của doanh nghiệp. Điều đó đồng nghĩa với việc AI không chỉ là công cụ hỗ trợ vận hành mà còn trở thành nền tảng giúp doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận vốn và bảo vệ giá trị thị trường.

Ông Colin Low cho rằng vai trò của Giám đốc Phát triển bền vững (CSO) cũng đang thay đổi nhanh chóng.

"CSO không còn là một chức danh mang tính trang trí. Đó là một yêu cầu bắt buộc và cần được trang bị đầy đủ dữ liệu chất lượng để phân tích", ông nói.

Trong tương lai gần, khả năng ứng dụng AI vào phân tích dữ liệu ESG có thể trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường toàn cầu.

AI QUẢN LÝ RỦI RO VÀ TẠO CƠ HỘI TĂNG TRƯỞNG MỚI

Không chỉ hỗ trợ quản lý rủi ro, AI còn mở ra những cơ hội hoàn toàn mới trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Ông Colin Low dẫn chứng trường hợp một doanh nghiệp năng lượng mà ông đang giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Kiểm toán đã triển khai chiến lược xây dựng khả năng chống chịu cho toàn bộ danh mục tài sản trị giá hàng tỷ USD.

Doanh nghiệp này hiện nằm trong nhóm 15% dẫn đầu thế giới về các sáng kiến phát triển bền vững trong ngành dầu khí và đang đầu tư vào các tàu chạy bằng amoniac - loại nhiên liệu được xem là một trong những giải pháp thay thế tiềm năng cho nhiên liệu hóa thạch trong ngành vận tải biển. Theo ông, những khoản đầu tư như vậy chỉ có thể được thực hiện khi doanh nghiệp sở hữu năng lực phân tích dữ liệu đủ mạnh để đánh giá rủi ro và cơ hội trong dài hạn.

Một ví dụ khác đến từ lĩnh vực nông nghiệp. Theo nghiên cứu được ông Colin Low chia sẻ, canh tác lúa nước tạo ra lượng methane đáng kể. Đây là khí nhà kính có khả năng làm nóng Trái Đất mạnh hơn CO2 khoảng 28 - 34 lần trong chu kỳ 100 năm.

Ông cũng cho biết thông qua sự hợp tác giữa Singapore và Việt Nam tại Đồng bằng sông Cửu Long, các công nghệ mới cùng dữ liệu canh tác đang được sử dụng để giảm phát thải methane đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất. Đây được xem là minh chứng rõ nét cho việc công nghệ và dữ liệu đang trở thành nền tảng của nền kinh tế xanh trong tương lai.

Theo ông Colin Low, doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trong giai đoạn tới cần chuẩn bị sẵn sàng hệ thống công bố thông tin, xây dựng khung quản trị rủi ro khí hậu và tận dụng AI như một đòn bẩy chiến lược mới.

"AI không chỉ là một từ thông dụng. Nó có tiềm năng kết hợp tri thức tốt nhất của cả thế giới vào một khả năng xử lý duy nhất", ông nhấn mạnh.

Vị chuyên gia này cho rằng cùng với việc quản lý rủi ro, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm những cơ hội mới mà quá trình chuyển đổi xanh mang lại. "Bởi cơ hội luôn tồn tại ngay trong những biến động", ông nói.