"Bộ tứ siêu đẳng" Trung Quốc định hình lại bức tranh công nghệ toàn cầu

Lương Văn Phong (Liang Wenfeng), nhà sáng lập Công ty trí tuệ nhân tạo (AI) DeepSeek, cùng với Vương Hưng Hưng (Wang Xingxing), Trương Nhất Minh (Zhang Yiming) và Vương Đào (Uang Tao) – lần lượt là người sáng lập của Công ty robot hình người Unitree Robotics, Công ty ByteDance và Công ty sản xuất thiết bị không người lái dân dụng DJI – đang ngày càng cho thấy vai trò quan trọng trong hành trình Trung Quốc trở thành cường quốc công nghệ đáng gờm. 

Nhà lãnh đạo của DeepSeek và Unitree là hai trong số các doanh nghiệp được tham dự hội nghị quan trọng về công nghệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 2 vừa qua.

Ông Tập nhấn mạnh rằng, sự đổi mới của Trung Quốc đòi hỏi đóng góp từ thế hệ trẻ, tờ South China Morning Post dẫn nguồn tin.

BỐI CẢNH MỚI - THẾ HỆ MỚI

Khác với thế hệ doanh nhân công nghệ Trung Quốc trước đây – những người từng lớn lên trong sự nghèo đói và thiếu thốn như Jack Ma của Alibaba, Lý Ngạn Hoành (Robin Li Yanhong) của Baidu hay Mã Hóa Đằng (Pony Ma Huateng) của Tencent, thế hệ doanh nhân công nghệ mới của Trung Quốc sinh ra sau khi đất nước bắt đầu giai đoạn "cải cách và mở cửa" dưới thời Đặng Tiểu Bình, khi đấu tranh giai cấp bị loại bỏ và doanh nghiệp tư nhân được khuyến khích phát triển. 

Những người này lớn lên trong thời kỳ được xem là cởi mở và tự do nhất kể từ khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập khi các rào cản xã hội truyền thống được dỡ bỏ và giáo dục về khoa học, kỹ thuật, toán học phát triển mạnh trong hệ thống trường công lập của nước này.

Quá trình trưởng thành của thế hệ doanh nhân công nghệ mới này cũng trùng với thời kỳ toàn cầu hóa gia tăng mạnh mẽ khi xã hội Trung Quốc có những dấu ấn từ phương Ân.

Trước khi thành lập DeepSeek vào năm 2023, Lương Văn Phong từng điều hành quỹ đầu tư High-Flyer Quant, lấy cảm hứng từ nhà quản lý quỹ Mỹ Jim Simons. Trong một trong những bài viết hiếm hoi được công khai, Lương Văn Phong đã viết lời tựa cho bản dịch tiếng Trung của cuốn sách *The Man Who Solved the Market* về tiểu sử của nhà đầu tư Mỹ này. 

Một yếu tố quan trọng trong thành công của "Bộ tứ siêu đẳng" là khả năng giành được nguồn lực và sống sót trong thị trường cạnh tranh khốc liệt tại Trung Quốc. So với các đồng nghiệp ở Thung lũng Silicon, những người này được tôi luyện trong môi trường cạnh tranh quyết liệt, giúp họ có thể ra mắt những sản phẩm công nghệ đột phá với tầm ảnh hưởng toàn cầu. 

Winston Ma, giáo sư tại Đại học New York chuyên về kinh tế kỹ thuật số toàn cầu, nhận định rằng, các nhà sáng lập Trung Quốc rất giỏi tiếp thu công nghệ có sẵn (thường được phát minh ở phương Tây) và nhanh chóng thử nghiệm, mở rộng quy mô trong thị trường nội địa. Họ chú trọng đến từng chi tiết nhằm cải thiện trải nghiệm người dùng và giảm thiểu chi phí phân phối. 

Nhiều người trong số họ đã trở thành tỷ phú và khối tài sản của họ có thể sẽ còn tăng hơn nữa khi ByteDance, DJI, DeepSeek và Unitree chưa thực hiện IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng). Những người này đã xây dựng công ty trong nền kinh tế do nhà nước dẫn dắt từ những bước đi khiêm tốn, với rất ít sự hỗ trợ từ Chính phủ. 

DeepSeek, ban đầu chỉ là một dự án phụ, sau khi ra mắt đã đã gây chấn động Thung lũng Silicon và Phố Wall khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) giá rẻ nhưng hiệu suất cao của hãng gây ấn tượng mạnh với thế giới. 

DJI, hãng sản xuất drone hàng đầu thế giới, khởi đầu từ phòng ký túc xá, trong khi ByteDance (công ty sở hữu TikTok, một trong những ứng dụng phổ biến nhất thế giới) được thành lập trong một căn hộ nhỏ ở Bắc Kinh vào năm 2012. Trong khi đó, Unitree được thành lập vào năm 2016 và gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn vào thời gian đầu.

Guo Bai, Phó giáo sư tại Trường Kinh doanh quốc tế Trung Quốc – châu Âu (CEIBS), cho biết thế hệ doanh nhân Trung Quốc mới, đại diện bởi "Bộ tứ kỳ diệu", đã có thể thành công trên thị trường toàn cầu nhờ vào sự tập trung vào thị trường nội địa. 

"Thị trường Trung Quốc ngày nay là một trong những thị trường đòi hỏi nhất và cạnh tranh khốc liệt nhất thế giới", ông Guo co biết, đồng thời ông nhấn mạnh rằng, trải nghiệm tại thị trường nội địa là một lợi thế giúp các công ty gia tăng khả năng cạnh tranh. 

TỪ SAO CHÉP TỚI ĐỔI MỚI

Travis Kalanick, nhà sáng lập và cựu CEO của Uber, từng nhận xét rằng vào thời điểm Uber gia nhập thị trường Trung Quốc, các công ty công nghệ nước này đã "sao chép" với tốc độ chóng mặt. Tuy nhiên, chính chiến lược này đã giúp họ dần dần đổi mới và vượt qua một số công ty Mỹ. 

Trong một podcast hồi tháng 1/2025, Kalanick mô tả cuộc cạnh tranh trong ngành gọi xe tại Trung Quốc giai đoạn 2014 – 2016 như một "cuộc chiến toàn diện". Ông giải thích rằng, khi các công ty Trung Quốc ngày càng nhanh nhạy hơn trong việc sao chép và khi không còn gì để sao chép nữa, họ chuyển sang sáng tạo. 

"Bộ tứ kỳ diệu" của Trung Quốc đã chứng minh khả năng đổi mới vào thời điểm các công ty công nghệ nước này phải đối mặt với sự giám sát ngày càng gia tăng từ các chính trị gia Mỹ và cả công chúng, trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Washington và Bắc Kinh. TikTok trở thành tâm điểm tranh cãi, trong khi AI là một lĩnh vực quan trọng mà cả Trung Quốc và Mỹ đều xem là chìa khóa để khẳng định vị thế công nghệ.  

Brock Silvers, giám đốc đầu tư tại Kaiyuan Capital ở Hong Kong, nhận định, dù các doanh nhân công nghệ Trung Quốc đang làm hết sức để hỗ trợ tham vọng toàn cầu của Bắc Kinh, sự phát triển công nghệ của Trung Quốc vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể bởi các yếu tố địa chính trị. 

"Trung Quốc có thể đạt được khả năng tự chủ về công nghệ, nhưng việc được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu và trở thành nước dẫn đầu vẫn sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến của mối quan hệ Mỹ - Trung ngày càng căng thẳng", Silvers nhận định.

NHỮNG BIỂU TƯỢNG MỚI 

Sự thành công của các doanh nghiệp mới nổi này đã đưa các doanh nhân đứng đầu vào tâm điểm của chủ nghĩa dân tộc.

Lương Văn Phong từng được ca ngợi như một anh hùng dân tộc sau DeepSeek chứng minh rằng các công ty Trung Quốc vẫn có thể phát triển sản phẩm sáng tạo bất chấp các lệnh hạn chế công nghệ từ Mỹ.

Trong khi đó, màn trình diễn điệu múa dân gian của các robot Unitree trong chương trình Gala Tết Nguyên đán, được hàng tỷ người dân Trung Quốc theo dõi, đã cho thấy startup này không còn là kẻ theo sau, mà đã trở thành đối thủ thách thức Optimus của Elon Musk.

Khác với những doanh nhân công nghệ thế hệ Millennials ở Mỹ như Mark Zuckerberg của Meta hay Sam Altman của OpenAI, thế hệ doanh nhân Trung Quốc mới này lại chọn cách giữ kín tiếng, tránh xa ánh đèn truyền thông và hiếm khi xuất hiện công khai.

Trương Nhất Minh và Vương Đào đã không nhận phỏng vấn hay tham gia bất kỳ sự kiện nào trong nhiều năm, dù đế chế kinh doanh của họ ngày càng lớn mạnh. 

Lương Văn Phong của DeepSeek thậm chí còn kín tiếng đến mức không đưa ra bất kỳ bình luận nào về hoạt động kinh doanh của công ty trong những tuần gần đây, ngay cả khi công nghệ của hãng liên tục xuất hiện trên các mặt báo trong và ngoài nước. Điều này hoàn toàn trái ngược với những đồng nghiệp Mỹ như Sam Altman, người liên tục chu du khắp thế giới để gặp gỡ người hâm mộ và nhà đầu tư. 

Họ cũng không phải kiểu doanh nhân thích phô trương sự giàu có – một đặc điểm khác biệt so với các tỷ phú Trung Quốc trong lĩnh vực tài chính và bất động sản.

Jeffrey Towson, nhà sáng lập TechMoat Consulting – công ty tư vấn chiến lược số cho doanh nghiệp, cho rằng các doanh nhân Trung Quốc hoàn toàn có thể cạnh tranh tại các thị trường toàn cầu như Mỹ Latinh và châu Âu nếu họ đã đủ sức trụ vững trong môi trường khắc nghiệt ở quê nhà. 

"Nếu kinh doanh ở Mỹ giống như bóng đá, thì kinh doanh ở Trung Quốc lại giống như bóng bầu dục", Towson ví von. "Họ đã quen với một cuộc chơi khốc liệt hơn nhiều”.