"Bong bóng" AI ngày càng phình to?

Mười công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo (AI) – vốn vẫn đang thua lỗ - nhưng tổng giá trị định giá đã gần chạm ngưỡng 1 nghìn tỷ USD trong 12 tháng qua.

Đây là một mức tăng chưa từng có, càng dấy lên rủi ro ngày càng cao về bong bóng đang phình to trên thị trường tư nhân và có thể lan sang toàn bộ nền kinh tế, tác giả George Hammond nhận định trên tờ Financial Times.

Làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào các công ty AI non trẻ đã giúp giá trị của OpenAI, Anthropic và xAI được nâng lên nhiều lần trong năm qua. Giá trị của các nhóm nhỏ hơn chuyên phát triển ứng dụng AI cũng tăng vọt, trong khi những công ty khởi nghiệp lâu năm lại thăng hoa sau khi tích hợp công nghệ này.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm của Mỹ đã rót 161 tỷ USD kể từ đầu năm đến nay vào AI – một loại công nghệ mà tiềm năng hiện vẫn chưa thể được chứng minh bằng các thành quả kinh tế cụ thể. Con số này chiếm khoảng 2/3 tổng vốn đầu tư của các quỹ này, theo dữ liệu từ PitchBook.

Phần lớn dòng vốn đó đổ chủ yếu vào 10 công ty AI, bao gồm Perplexity, Anysphere, Scale AI, Safe Superintelligence, Thinking Machines Lab, Figure AI, Databricks, cùng với OpenAI, Anthropic và xAI. Tổng định giá của nhóm này đã tăng gần 1 nghìn tỷ USD, theo tính toán của Financial Times.

“Tất nhiên là có bong bóng”, ông Hemant Taneja, Giám đốc điều hành quỹ đầu tư General Catalyst – đơn vị huy động 8 tỷ USD năm ngoái và đã đầu tư vào Anthropic và Mistral – nhận định.

Tuy nhiên, vị này cho rằng "bong bóng" là điều tốt, giúp dòng vốn và nhân tài tập trung vào một xu hướng mới. “Dù sẽ có tổn thất, "bong bóng" cũng sẽ tạo ra những doanh nghiệp bền vững và thay đổi thế giới”, ông Hemant Taneja lạc quan.

ĐỊNH GIÁ PHI THỰC TẾ

Ngành công nghệ từng trải qua nhiều chu kỳ bùng nổ và sụp đổ. Cú vỡ bong bóng dotcom năm 2000 đã xóa sổ cả một thế hệ công ty Internet, và giới đầu tư vẫn đang gánh hậu quả từ cơn sốt phần mềm được thúc đẩy bởi lãi suất thấp kéo dài cho đến khi chấm dứt đột ngột vào năm 2022.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư hiện nay vượt xa các giai đoạn trước. Các quỹ đầu tư đã rót 10,5 tỷ USD vào các công ty Internet năm 2000, tương đương khoảng 20 tỷ USD sau điều chỉnh lạm phát.

Thế nhưng chỉ trong năm 2021, các quỹ này đã chi tới 135 tỷ USD cho các công ty phần mềm theo mô hình dịch vụ (SaaS), dữ liệu từ PitchBook cho biết. Năm nay, các quỹ đầu tư mạo hiểm dự kiến chi hơn 200 tỷ USD cho các công ty AI.

“Chúng ta đã đi từ trạng thái trầm lắng đến hưng phấn chỉ trong vài tháng”, một lãnh đạo quỹ đầu tư Mỹ cho biết. “Đó là hiệu ứng FOMO – sợ bỏ lỡ cơ hội”.

Giới đầu tư tin tưởng rằng công nghệ này sẽ mở ra hàng loạt thị trường mới trị giá hàng nghìn tỷ USD, từ kỹ thuật phần mềm tự động đến các sản phẩm AI đồng hành và nhiều ứng dụng.

Tuy nhiên, nhiều người lại lo ngại rằng việc chi tiêu ồ ạt đang khiến định giá trở nên phi thực tế.

Một nhà đầu tư mạo hiểm kỳ cựu ở Thung lũng Silicon cho biết, các công ty khởi nghiệp chỉ đạt khoảng 5 triệu USD doanh thu định kỳ hàng năm – thước đo phổ biến để đánh giá tốc độ tăng trưởng – hiện đang yêu cầu mức định giá hơn 500 triệu USD.

Định giá các doanh nghiệp non trẻ ở mức gấp 100 lần doanh thu như vậy thậm chí còn vượt xa cả thời kỳ đỉnh điểm của chính sách lãi suất bằng 0. Ngay cả khi đó, các công ty như thế này cũng chỉ được định giá khoảng 250 – 300 triệu USD, vị này cho hay

“Thị trường đang đầu tư như thể tất cả những công ty này đều là ngoại lệ. Nhưng thực tế hiếm khi diễn ra như vậy”, ông phân tích.

KHOẢNG 1 NGHÌN TỶ USD ĐẦU TƯ VÀO AI CÓ THỂ BỊ LÃNG PHÍ

Thông thường, các quỹ đầu tư mạo hiểm chấp nhận thua lỗ ở hầu hết các khoản đầu tư, với hy vọng một hoặc hai thương vụ thành công sẽ mang lại lợi nhuận gấp nhiều lần.

“Chắc chắn sẽ có những nạn nhân. Luôn luôn như thế, giống như trong mọi giai đoạn của ngành công nghệ”, ông Marc Benioff – đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành Salesforce, công ty đã đầu tư mạnh vào AI – nhận xét.

Ông ước tính rằng, khoảng 1 nghìn tỷ USD đầu tư vào AI có thể bị lãng phí, nhưng công nghệ này cuối cùng sẽ tạo ra giá trị gấp 10 lần con số đó. “Cách duy nhất chúng ta biết để xây dựng công nghệ vĩ đại là thử càng nhiều càng tốt, xem cái nào hiệu quả, rồi tập trung vào những người chiến thắng”.

Ông Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, cũng cho rằng, nỗ lực phát triển trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) – có khả năng sánh ngang con người trong mọi công việc mang giá trị kinh tế - sẽ mang lại lợi ích to lớn, ngay cả khi một phần vốn đầu tư bị sử dụng sai hướng.

Điều này có thể giống như Internet thời kỳ đầu. Khi đó, chỉ một vài công ty như Google và Meta phát triển bùng nổ và chiếm lĩnh gần như toàn bộ thị trường.

Trong khi đó, ảnh hưởng ngày càng lớn của các công ty khởi nghiệp tư nhân như OpenAI lên thị trường đại chúng đang làm tăng nguy cơ lan truyền rủi ro nếu các khoản đầu tư của doanh nghiệp này thất bại.

Cổ phiếu của AMD, Nvidia, Broadcom và Oracle đã tăng hàng trăm tỷ USD sau khi những công ty này ký thỏa thuận cung cấp năng lực tính toán cho OpenAI trong vài tuần gần đây. Nếu những nghi ngờ về khả năng chi trả của công ty khởi nghiệp này không được giải tỏa, giá cổ phiếu có thể sụt mạnh, kéo thị trường đi xuống.

Ba năm sau khi ra mắt ChatGPT, doanh thu thường niên của OpenAI đã đạt 13 tỷ USD, ghi nhận tốc độ tăng trưởng chưa từng có với một công ty khởi nghiệp.

Tuy nhiên, OpenAI và các đối thủ đang cạnh tranh khốc liệt với Meta, Google và nhiều tên tuổi khác trong một cuộc đua đòi hỏi lượng vốn khổng lồ để huấn luyện các mô hình ngày càng mạnh hơn, khiến con đường đến lợi nhuận có thể dài hơn nhiều so với các thế hệ startup trước.

Các thỏa thuận với những nhà sản xuất chip, cũng như dòng vốn đầu tư mạo hiểm, đều là "canh bạc", đặt cược vào nhu cầu AI sẽ tiếp tục tăng vọt. Ông Sebastian Mallaby, tác giả cuốn The Power Law viết về lịch sử ngành đầu tư mạo hiểm, đã tóm tắt suy nghĩ chung của giới đầu tư: “Nếu chúng ta đạt được AGI, tất cả điều này sẽ xứng đáng. Còn nếu không, mọi thứ vô nghĩa”.